Ordu.az xəbər verir ki, NATO Dəstək və Tədarük Agentliyi (NSPA) ittifaqın köhnələn “Boeing E-3A Sentry” (AWACS) parkının yerini alacaq yeni nəsil erkən xəbərdarlıq və idarəetmə təyyarəsi kimi İsveçin “Saab” və Kanadanın “Bombardier” şirkətlərinin əməkdaşlığı ilə hazırlanmış “GlobalEye” platformasını seçib.
Fransanın “La Lettre” nəşri tərəfindən açıqlanan və Almaniyanın DPA xəbər agentliyi tərəfindən təsdiqlənən bu qərar 1982-ci ildən etibarən ilk dəfə NATO-nun hava məkanı müşahidəsi dayağında “Boeing” təyyarəsinin yer almayacağı anlamına gəlir.
“Boeing E-7 Wedgetail” niyə uduzdu?
“Defense News”un məlumatına görə, NATO-nun “Boeing E-7 Wedgetail” qərarından imtina edərək istiqamətini “GlobalEye” sisteminə çevirməsinin arxasında həm hərbi, həm də sənaye baxımından kritik proses dayanır. Əslində, NATO 2023-cü ilin noyabrında heç bir rəqabətli tender açmadan “Wedgetail” modelini yeganə seçim kimi müəyyən etmişdi. Lakin ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin 2025-ci ilin iyununda gecikmələr, xərc artımları və təyyarənin müasir müharibə mühitində sağ qalma qabiliyyətinə dair şübhələr səbəbindən proqramı büdcə planından çıxarması balansı tamamilə dəyişib. Vaşinqtonun öz təyyarəsindən imtina etməsindən sonra Niderland və digər avropalı müttəfiqlər Avropa müdafiə sənayesinə investisiya qoymağın strateji əhəmiyyətini vurğulayaraq sifarişlərini ləğv etdilər və bu boşluğu doldurmaq üçün “Saab” və “Bombardier” əməkdaşlığının təqdim etdiyi “GlobalEye” platforması ön plana çıxıb.
Texniki baxımdan “GlobalEye” “Bombardier Global 6000/6500” biznes təyyarəsi gövdəsi üzərinə inteqrasiya edilən “Saab Erieye ER” AESA radarı sayəsində hava, dəniz və quru hədəflərini 550 kilometrdən artıq məsafədən aşkarlaya bilən üstün qabiliyyət təqdim edir. İqtisadi baxımdan isə NATO-nun ümumilikdə 10-12 təyyarəlik donanma qurmağı planlaşdırdığı bu layihədə vahid qiymətin təxminən 550 milyon avro olacağı proqnozlaşdırılır. Təlim, infrastruktur və texniki xidmət xərcləri istisna edildikdə əsas satınalma müqaviləsinin ümumi dəyərinin 5 milyard avronu keçəcəyi gözlənilir. Bu keçid yalnız təyyarə dəyişikliyi deyil, eyni zamanda Avropanın müdafiədə “strateji muxtariyyət” axtarışının və ABŞ sənayesindəki axsamalara qarşı formalaşdırdığı reaksiyanın əksi kimi qiymətləndirilir.
“Saab”ın bu uğuru təsadüfi deyil. Fransa 2025-ci ilin dekabrında iki təyyarə üçün müqavilə imzalayarkən, Polşa, Almaniya və Kanadanın da “GlobalEye” platformasına marağı 2026-cı ilin birinci rübündə pik həddə çatıb. “Saab”ın baş direktoru Mikael Yohansson platformanın NATO-nun 2031-ci il və ya daha erkən əməliyyat hədəflərini rahatlıqla qarşılaya biləcəyini bildirir.
Rəsmi imza hələ atılmasa da, ekspertlər ABŞ sənayesindəki iş mexanizmi problemləri və Avropanın müdafiədə “strateji muxtariyyət” axtarışı səbəbindən bu qərarın dəyişməsi ehtimalının az olduğunu vurğulayırlar.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
