Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə TASS-a müsahibəsində Rusiyanın baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk bildirib.
“Məsələ odur ki, bu imzalar daha dərin proseslərə səbəb olub. Onlar 1828-ci ildə Türkmənçay müqaviləsinin imzalanmasından sonra mövcud olan regional balansı pozub” - deyə o qeyd edib.
Overçuk xatırladıb ki, həmin vaxt İrəvan və Naxçıvan xanlıqlarının torpaqları Rusiya imperiyasına verilib və sərhəd Araz çayı boyunca coğrafi sərhəd üzrə müəyyənləşdirilib. O əlavə edib ki, o vaxtdan etibarən bu, iki böyük qonşu arasında bağlanmış sazişlərlə təmin edilən ümumilikdə sülh sərhədi olub.
Rusiya baş nazirinin müavini vurğulayıb ki, Rusiyanın baş nazir müavinlərinin üçtərəfli işçi qrupunda iştirakı Ermənistanın suverenliyi, yurisdiksiyası, ərazi bütövlüyü və iqtisadi maraqları nəzərə alınmaqla bütün iştirakçı ölkələr arasında maraqlar balansını təmin etməyə imkan verib. “Azərbaycan konstruktiv mövqe nümayiş etdirirdi, İran İslam Respublikası isə Arazın şimal sahilinə amerikalıların dəvət edilməsi ilə yaranan təhdidləri hiss etmirdi. Halbuki o, artıq Avrasiya İqtisadi Birliyi ilə qarşılıqlı bazarların açılması barədə danışıqlar aparırdı”, - deyə o bildirib.
“İndi Ermənistan bəyan edib ki, bu layihə Rusiya olmadan həyata keçiriləcək, Türkiyə artıq Naxçıvana gedən dəmir yolunun tikintisinə vəsait xərcləməyə başlayıb və Mehri hissəsinin bərpası perspektivləri daha qeyri-müəyyən olub. Bütün bunlar Ermənistan üzərində təzyiq yaradır. Blokadadan çıxarma prosesində Rusiyanı görmək istəməmək böyük səhv idi”, - deyə Overçuk qeyd edib.
O bildirib ki, Ermənistan “Tramp yolu”na (Zəngəzur dəhlizi-red.) razılaşaraq tranzit gəlirlərinin 74%-ni güzəştə getmək qərarı verib və bu, onun hüququdur.
“Tramp yolu” ilə daşınan yüklər birbaşa Türkiyəyə çatacaq, Ermənistan isə 26% pay alacaq. “Onların tranzit gəlirlərinin 74%-ni güzəştə getmək hüququ var. Lakin Ermənistan Azərbaycan, Ermənistan və Rusiyanın baş nazir müavinlərinin həmsədrlik etdiyi üçtərəfli işçi qrupunda qalsaydı, bu yolun tikintisi artıq başa çatmış olardı və yol onun ərazisindən keçdiyi ölkənin yeganə mülkiyyətində qalardı. Naxçıvandan sonra əsas yük daşımalarının istiqaməti ilə bağlı illüziyalar yoxdur və olmamalıdır. Bərpası təklif edilən hissələr əsasən Ermənistan iqtisadiyyatının ehtiyaclarına xidmət edəcək”, - deyə Overçuk vurğulayıb.
O qeyd edib ki, “Tramp yolu”nun istifadəsinin uzunmüddətli perspektivləri qeyri-müəyyəndir, çünki layihə Mərkəzi Asiyadan Xəzər dənizinin daralan suları vasitəsilə gələn yüklərə əsaslanır. “Hesab edilir ki, Tramp yolu üzrə hərəkətin böyük hissəsini Mərkəzi Asiyadan dənizlə gələn yüklər təşkil edəcək. Bununla belə, Orta dəhlizin uzunmüddətli perspektivləri kifayət qədər qeyri-müəyyəndir. İqlim dəyişir və Xəzər dənizi dayazlaşır”, - deyə o bildirib.
Overçuk vurğulayıb ki, zəruri yük daşımaları səviyyəsini təmin etmək üçün liman infrastrukturunun inkişafı və saxlanılması “ciddi investisiya riskləri” yaradır. “Əgər Xəzər dənizi son otuz ildə olduğu kimi qurumağa davam edərsə, investorlar Rusiyanın dəmir yollarına arxalanmalı olacaqlar. Əks halda, onlar daimi dərinləşdirmə işlərinə hazır olmalıdırlar”, - deyə baş nazir müavini əlavə edib.
“Bu, fantaziya deyil. Aral dənizinin nümunəsi göstərir ki, regionda belə təbii fəlakətlər çox tez baş verə bilər”, - deyə o bildirib.
Overçukun sözlərinə görə, Türkiyə ilə Azərbaycan arasında birbaşa dəmir yolu marşrutunun tikintisi Ermənistanın blokadadan çıxarılmasından asılı olmayaraq artıq davam edir.
“Türkiyədə yeni yolun tikintisinə milyardlar xərclənməməsi barədə deyilənlərə baxmayaraq və əgər Ermənistan, Azərbaycan, Türkiyə münasibətlərin normallaşması prosesindədirsə, Ermənistan ərazisində iki qısa hissənin bərpasına nisbətən az vəsait yatırmağın daha məqsədəuyğun olduğu qeyd edilsə də, biz bir şeyi anlamalıyıq: Türkiyədə tikinti artıq gedir və bu məsələ müzakirə olunmur. Vaşinqtonda imzalanma mərasimindən cəmi bir neçə gün sonra Türkiyə Azərbaycan istiqamətində öz yolunu genişləndirməyə başlayıb”, - deyə o bildirib.
Overçuk əlavə edib ki, əgər Rusiyanın Ermənistanda maraqları qalmayacaqsa, onun ərazisindən yük daşımaları üçün də az səbəb olacaq.
Onun sözlərinə görə, Mehri hissəsindən sonra yük daşımalarının istiqaməti üzrə danışıqlar aparmaq imkanları məhduddur, çünki məsələ artıq başqa cür həll edilib. “Yüklərin Ermənistan üzərindən yönləndirilməsi istəyi başadüşüləndir, lakin bu məsələnin artıq başqa cür həll edildiyini qəbul etmək lazımdır və müvafiq sənədləri imzalayaraq Ermənistan buna razılıq verib. Bu, sahildə razılaşdırılmalı idi, lakin indi danışıqlar sahəsi çox məhduddur”, - deyə o qeyd edib
Overçuk, həmçinin bildirib: “Qərb investorları və qonşular səbrini itirə bilər. Əgər bu saziş nə vaxtsa yekun bağlanarsa, Ermənistan Mehri hissəsinin idarəedici şirkətində cəmi 26% pay alacaq. Yeri gəlmişkən, bizim dəmir yolu tərəfdaşlarımız artıq Rusiyanın Türkiyə dəmir yolundan istifadə edib-etməyəcəyini düşünür”.
Alpər Mövludoğlu
Ordu.az
