Böyük Britaniyaya 15 B-1 “Lancer” və altı B-52 “Stratofortress” bombardmançı təyyarəsinin irəli yerləşdirilməsi son dövrlərin ən böyük strateji bombardmançı yerləşdirmələrindən biri hesab olunur.

ABŞ niyə Böyük Britaniyada bu qədər çox bombardmançı yerləşdirir?

Hərbi Hava Qüvvələri Britaniyanın cənub-qərbində yerləşən RAF “Fairford” aviabazasında son illərin ən böyük bombardmançı zərbə qruplarından birini toplayıb. Bu qüvvə İrana qarşı davam edən zərbələri dəstəkləmək üçün istifadə olunur. Hərbi Hava Qüvvələri adətən təyyarələrin hərəkəti barədə şərh verməsə də, açıq mənbələrdə mövcud olan məlumatlar, o cümlədən təyyarə müşahidəçiləri, hava hərəkətinin idarə olunması danışıqları və uçuş izləmə məlumatları göstərir ki, bu 21 strateji bombardmançı Böyük Britaniyadan qalxaraq İrana zərbələr endirir.

Bir neçə B-2 “Spirit” stels tipli bombardmançı təyyarəsi də İrana qarşı zərbələrdə iştirak edir, lakin bu təyyarələr ABŞ ərazisindən havaya qalxır və hər tapşırıq zamanı təxminən 14 000 millik uçuşu həyata keçirirlər. Ötən il keçirilmiş “Midnight Hammer” əməliyyatı ərəfəsində isə bir neçə B-2 Hind okeanında yerləşən Çaqos adalarında, İrandan təxminən 2 500 mil cənub-şərqdə yerləşən ABŞ və Böyük Britaniyanın ortaq aviabazası “Naval Support Facility Diego Garcia”da yerləşdirilmişdi. Lakin hazırkı münaqişə başlayandan sonra “Diego Garcia” bazası İran raket hücumlarına məruz qalıb və bu vəziyyət ABŞ-nin bombardmançı təyyarələri daha təhlükəsiz məsafədə yerləşdirməsinə səbəb olmuş ola bilər.

Görünür, məhz bu səbəbdən Böyük Britaniya seçilib. RAF “Fairford” Tehran şəhərindən təxminən 3 500 mil məsafədə yerləşir. Bu məsafə B-52 və B-1 təyyarələrinin minimal hava yanacaqdoldurma ilə İrana çatmasına imkan verir, eyni zamanda cavab raketlərinin təsir radiusundan kənarda qalır.

Böyük Britaniyada yerləşdirilən strateji bombardmançı təyyarələr İranın hərbi və müdafiə sənayesi obyektlərinə qarşı dəqiq zərbələr endirir. Müharibənin artıq bir ayı tamam olduğu bir vaxtda ABŞ ordusu İranda 9 000-dən çox hədəfi məhv edib.

Böyük Britaniyada həyata keçirilən irəli yerləşdirmə təkcə son dövrlərin ən böyük strateji bombardmançı cəmləşmələrindən biri deyil, həm də aktiv bombardmançı qüvvələrinin böyük hissəsini əhatə edir. Məsələn, ən son əməliyyat hazırlığı göstəricilərinə görə, B-1 parkının təxminən 44 faizi əməliyyatlar üçün hazır vəziyyətdədir. Bu isə təxminən 20 təyyarə deməkdir. Beləliklə, Böyük Britaniyada müşahidə edilən 15 “Lancer” demək olar ki, əməliyyat qabiliyyətli bütün B-1 parkını əhatə edir.

Hərbi Hava Qüvvələri illər ərzində təlim qəzaları və əməliyyat hadisələri nəticəsində təxminən 12 B-1 təyyarəsini itirib. Bu təyyarəyə texniki xidmət göstərmək çətin hesab olunur və bu da “Lancer” parkını əməliyyatlara hazır vəziyyətdə saxlamaqla məşğul olan texniki heyət üçün daimi çətinlik yaradır.

B-1B “Lancer” təyyarəsinin texniki xüsusiyyətləri

İstifadəyə verildiyi il: 1986
İstehsal olunan sayı: 104 (hazırda xidmətdə 44)
Uzunluğu: təxminən 146 fut (44,5 metr)
Qanad açılımı: təxminən 79 fut yığılmış vəziyyətdə / təxminən 137 fut açılmış vəziyyətdə (24 metr / 41,8 metr)
Çəki (maksimum qalxma çəkisi): təxminən 477 000 funt (216 400 kq)
Mühərriklər: 4 ədəd “General Electric” F101-GE-102 turbofan mühərriki
Maksimum sürət: təxminən “Mach 1,25” (təxminən 830 mil/saat/1 335 km/saat) yüksək hündürlükdə
Döyüş radiusu: təxminən 3 000 mil (4 800 km)
Uçuş məsafəsi (yanacaqdoldurma olmadan): təxminən 7 500 mil (12 000 km)
Xidmət tavanı: təxminən 60 000 fut (18 300 metr)
Daxili yük: təxminən 75 000 funt (34 000 kq), o cümlədən 2 000 funtluq GBU-31 “Joint Direct Attack Munitions” (JDAM), GBU-72 “Advanced” 5K 5 000 funtluq idarəolunan bombalar və digər müxtəlif ağıllı bombalar və uzaq məsafəli sursatlar. (B-1 təyyarələri əvvəllər nüvə silahı da daşıya bilirdi.)
Ekipaj: 4 nəfər

Hərbi Hava Qüvvələrinin Qlobal Zərbə Komandanlığı bombardmançıların haraya göndəriləcəyini müəyyən edir

Hərbi Hava Qüvvələrinin Qlobal Zərbə Komandanlığı strateji bombardmançı parkına və dünya üzrə bombardmançı əməliyyatlarına cavabdehdir. Qlobal Zərbə Komandanlığının tərkibində adi və gizli bombardmançı təyyarələr mövcuddur və bu, siyasətçilərə və hərbi komandirlərə həm adi, həm də nüvə xarakterli qlobal zərbə variantları təqdim edir. Komandanlığın inventarında üç təyyarə var: B-1 “Lancer”, B-2 “Spirit” və B-52 “Stratofortress”. Yaxın zamanda Hərbi Hava Qüvvələri əməliyyatlar üçün B-21 “Raider” təyyarəsindən də istifadə edəcək.

Ümumilikdə Qlobal Zərbə Komandanlığının siyahısında təxminən 139 strateji bombardmançı təyyarə var: 44 B-1, 76 B-52 və 19 B-2. Lakin onların hamısı əməliyyat vəziyyətində deyil.

Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az