Əvvəlki gün Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov ABŞ-nin CBS telekanalının müxbirinə bildirib ki, prezident Donald Tramp yəqin ki, dünyada Ukrayna münaqişəsinin əsas səbəblərini qəbul edən yeganə liderdir.
Söhbət, şübhəsiz, ABŞ mənbələrinə əsasən, Vaşinqtonun Krımın Rusiyaya məxsusluğunu tanımağa hazır olmasından gedir. Amma ABŞ prezidentinin bu məsələ ilə bağlı fikri daha çox ondan ibarətdir ki, Ukrayna artıq hərbi yolla Krımı geri qaytara bilməz. Üstəlik, Tramp açıq şəkildə bildirib ki, əgər müharibə daha üç il davam etsə, Zelenski “bütün ölkəni itirə bilər”.
Əgər bu, ABŞ prezidentinin Ukrayna münaqişəsinin səbəblərini anladığını göstərirsə, deməli, Moskva Trampın daha “anlayışlı” mövqe tutmasına çalışır. Uitkofun Moskva səfəri ərəfəsində Vladimir Putinin mətbuat katibi dayanıqlı atəşkəs üçün əsas şərtin Ukrayna qoşunlarının dörd regiondan çıxarılması olduğunu bildirdi.
Söhbət Donetsk, Luqansk, Xerson və Zaporojye vilayətlərindən gedir ki, Rusiya bu əraziləri “konstitusiya ərazisi” hesab edir. Bir həftə əvvəl “Nezavisimaya Qazeta”nın baş redaktoru yazmışdı ki, bu vilayətlərin birləşməsi barədə 2022-ci il oktyabrın 4-də qəbul olunmuş konstitusiya qanunu həmin əraziləri o dövrdə rusların nəzarətində olan hissə ilə Rusiyanın tərkibinə daxil edib. Görünür, bu yanaşma Kremlin mövqeyi ilə razılaşdırılmamışdı və ya son günlərdə nəsə dəyişib.
Görünür, məhz bu səbəbdən Təhlükəsizlik Şurasının katibi Şoyqu bir daha bəyan edib ki, əgər Rusiya və ya Belarus hətta adi silahlarla hücuma məruz qalarsa, nüvə silahından istifadə hüquqları var. Bu hədənin, böyük ehtimalla, Avropa “üçlüyü”nə təsiri olub. Londondan bildirilib ki, Ukraynada Britaniya qoşunlarının yerləşdirilməsi “riskli ola bilər”.
Artıq demək olar ki, istənilən sülh variantı Ukraynanın beynəlxalq səviyyədə tanınan sərhədlərinin bərpasını istisna edir. Söhbət hansı ərazi itkisinin hüquqi şəkildə təsbit ediləcəyindən gedir. Rusiya münaqişənin de-fakto dondurulması variantını rədd edir. Xarici işlər naziri Lavrov isə Vaşinqtona, Brüsselə və Kiyevə sarkazmla “bu məsələdə qərar verməyi” tövsiyə edib.
Artıq məsələ Ukraynanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünə hörmətlə bağlı formal bəyanatların hüdudlarını aşıb. Avropada bir neçə ölkə “öz Krımı və Donbası”na malikdir və heç kim zəmanət verə bilməz ki, Ukrayna münaqişəsi Rusiyanın ərazi qazancı əsasında hüquqi tanınma ilə həll olunarsa, “öz müqəddəratını təyinetmə yürüşü” başlamayacaq.
Böyük ehtimalla, Tramp düşünür ki, ABŞ belə ssenarilərdən sığortalanıb. Bu, müəyyən mənada əsaslı yanaşmadır. Amma dünya Rusiya və ABŞ-dən ibarət deyil. Elə Ukraynanın daxilində belə, digər azlıqlar yaşayır ki, onlar da “öz müqəddəratlarını təyin edə” bilərlər. Bəs Böyük Britaniya, Fransa, İspaniya, İtaliya kimi ölkələr hansı çətinliklərlə üzləşəcək? Moskva və Vaşinqton Avropa İttifaqı və NATO-nu “ləğv etmək” barədə razılaşırlar?
Asif Cəfərov
Ordu.az
