Avropa müdafiədə ABŞ-dən asılı olsa da, zirehli vasitələrlə bağlı mövuda müəyyən dərəcədə müstəqilliyə malikdir. “Global Firepower” məlumatlarına görə, Aİ ordularında cəmi 4.262 tank var və bu, ABŞ-dəki 4.640 zirehli vasitədən bir az azdır. Lakin vəziyyət bir üzv ölkədən digərinə böyük fərqlər göstərir. Yunanıstan 1.344 tankla liderlik edir, onu 614 tankla Polşa və 328 tankla Rumıniya izləyir. Müqayisə etmək lazım gəlsə, Almaniya və Fransanın müvafiq olaraq 296 və 215 tankı var.
Afina Türkiyə ilə tarixi gərginliklər səbəbindən ön plana çıxarkən, Varşava Rusiya təhdidlərinə qarşı cəbbəxanasını gücləndirdi. Mütəxəssislərə görə, Avropa və ABŞ avadanlıqlarının texniki performansı eyni səviyyədədir.
Kral Ali Müdafiə İnstitutunun elmi işçisi Alan De Nev deyir: “Amerikalılardan geri qaldığımız fikrini bir kənara qoymalıyıq. Avropada ABŞ ilə eyni səviyyədə avadanlıq təqdim etməyimizə imkan verən nou-hau, dizayn ofisləri, texnologiya və elmi tədqiqatlara sahibik”.
Lakin ABŞ-dən təchizat Vaşinqtona üstünlük verir.
“Zirehli qabiliyyətlər əldə etdiyiniz andan etibarən, bununla gələn bütün alt sistemlərə, döyüş sursatına, texniki xidmətə və logistikaya sahib olursunuz,” - deyə o davam edir.
“Avropalılar silah sistemləri inkişaf etdirərkən, amerikalılar bunlarla birlikdə gələn ekosistemləri təklif edirlər”, - o deyə əlavə edir. ABŞ avadanlığı müxtəlif qüvvələrin koordinasiyasını asanlaşdıran və beləliklə NATO kimi beynəlxalq çərçivədə ən yaxşı şəkildə hərəkət edə bilən şəbəkələr, proqram təminatı və taktiki əlaqələrdən ibarət memarlığın bir hissəsidir.
Sənaye məsələsi
Köhnə Qitədəki zirehli vasitələrin vəziyyəti Avropadakı müdafiə sənayesinin üzləşdiyi problemləri əks etdirir. Fransız “Leclerc” tankı, Alman “Leopard” zirehli vasitəsi və İtalya istehsalı “Ariete” kimi fərqli sistemlərə malik çoxsaylı şirkət və çoxsaylı modellərin olduğu bazar olduqca parçalanmış struktura malikdir və bu da sənaye çıxışlarını məhdudlaşdırır.
“Leopard” böyük bir quru hücumuna davam gətirəcək şəkildə dizayn edilmiş və əhəmiyyətli atəş gücü təmin edə bilən nəhəng bir tankdır. Məqsəd bu modellə maraqlanan silahlı qüvvələrə sürətli təchizat təmin etməkdir.
Fransız ekvivalenti isə daha çox digər şeylərlə yanaşı, hərəkət edərkən dəqiq atəş aça bilən “hiper-texnoloji” tankdır. Lakin “Leclerc” tankının dizaynı və istehsalı arasında yeni texnologiyalar əlavə edilib ki, bu da əlavə xərclərə səbəb olub.
Alan De Nev belə yekunlaşdırır: “Hazırda Avropa ölkələrinin istifadə edə bildiyi bütün Avropa zirehli vasitələrinə baxsaq, bizim təxminən on, hətta daha çox modelimiz var, halbuki amerikalılar oxşar tipdə üç və ya dörd model zirehli vasitə istehsal edirlər”.
Onlarla Avropa modeli hər bir hava vasitəsi üçün fərqli təlim, fərqli hissələr və beləliklə fərqli texniki xidmət deməkdir. Avadanlıqların standartlaşdırılması məsələsi uzun illərdir gündəmə gətirilir. Lakin bu istehsalın arxasında iqtisadi problemlər dayanır.
Brüssel Azad Universitetinin (ULB) Beynəlxalq Siyasət Araştırma və Tədqiqat Mərkəzinin professoru olan Kristof Vasinski deyir: “Milli dövlətlərdə yerləşmiş şirkətlər, iqtisadi və ehtimal ki, məşğulluq səbəbləri ilə fərqli modellər istehsal edən çoxsaylı şirkətin mövcudluğunun davam etməsində marağı olan siyasi hakimiyyətlər tərəfindən dəstəklənir”.
Avropa Komissiyası keçən ay təqdim etdiyi 2030-cu ilə qədər Avropa müdafiəsinə dair “Ağ Kitab”da 27 Üzv Dövlətin birgə satınalmalar həyata keçirməsini tövsiyə edir. Komissiyaya görə, bu birgə sifarişlər Üzv Dövlətlər arasında hərbi avadanlığın qarşılıqlı əlaqəsinin gücləndirilməsinə kömək edəcək. Sətiraltı mənada, paytaxtları bazarın parçalanmasını məhdudlaşdırmağa həvəsləndirməyə çalışırlar.
Bununla, eyni zamanda sənaye bazasını da gücləndirməyi hədəfləyirlər, çünki sifarişlərin Aİ-də yerləşən və ya baş ofisləri Aİ daxilində olan şirkətlərə verilməsi tələb olunacaq. Bu, bir daha “Avropada istehsal olunmuş” məhsulları təşviq edən bir mexanizmdir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
