“Hizbullah” əslində İranın dəstəyi ilə həyat qabiliyyətlidir və bu mənada təşkilat razılığa gəlirsə, bu, ilk növbədə İranın razılaşması, üstəlik, bəlkə də ABŞ ilə deyil, İsraillə razılığa gəlməsi deməkdir. Artıq atəşkəs razılaşması qüvvəyə minib ki, onun gedişatını izləmək üçün ABŞ və Fransanın da yer aldığı beş nəfərdən ibarət qrup yaradılıb.

Digər üç ölkənin hansılar olacağı isə hələlik açıqlanmır. İran onların arasında olacaq, yoxsa regionun ərəb ölkələri digər üç ölkə arasında olacaq? Bəs Türkiyə? Fransanın Türkiyənin Livanla bağlı belə bir funksiyanı öz üzərinə götürməsinə razılıq verməsi mümkündürmü? Türkiyə buna çalışır. Üstəlik, Ankaranın hətta prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan səviyyəsinə qədər ifadə etdiyi sülhməramlı varlıq niyyəti var idi.

Aydındır ki, bu, ən azı iki ölkə - İran və Fransa üçün məqbul deyil. Fransa və Türkiyə prezidentləri noyabrın əvvəlində Macarıstanın paytaxtında keçirilən Avropa Siyasi Birliyinin təşəbbüs sammiti çərçivəsində Budapeştdə bu məsələləri müzakirə ediblərmi? Fransa ilə Türkiyə arasında razılaşmanın olması mümkündürmü? Paris Ankaranın Livanda atəşkəsə nəzarət mexanizmində iştirakını rədd etmir, bunun müqabilində isə Ankara Fransa mövqelərinə yumşaq münasibət göstərir.

Bu, təbii olaraq “hipotetik” mənadadır, çünki Türkiyənin işə qarışacağı təqdirdə, şübhəsiz ki, Paris nəsə əldə edəcək. Bəs İran nə əldə edəcək? İran olmadan hər hansı bir atəşkəs olmayacaq. Bu, həm də İranla həmsərhəd qonşuluq münasibətləri, eləcə də İranla ortaq regional maraqların mövcudluğu nəzərə alınmaqla, Cınubi Qafqaz üçün vacib haldır.

Əgər İran Livan məsələsində ABŞ ilə razılığa gəlirsə, bu, İranın Rusiya ilə bağlanmış böyük müqavilədən çıxmasını da əhatə edə bilərmi? İran bunun müqabilində xüsusilə aktivlərin dondurulması ilə bağlı yeni sazişlər şəklində iqtisadi bonuslar alacaqmı?

Bir sözlə, şübhəsiz ki, Livan ətrafında atəşkəs haqqında saziş daha əhatəli və geniş geosiyasi və geoiqtisadi məsələləri nəzərdə tutur, buna görə də bununla yanaşı, bu atəşkəs heç də az əhəmiyyətli və vacib olmayan istiqamətlərdə cərəyan edən daha geniş inkişaflara məruz qalacaq. Təbii ki, atəşkəs vəziyyəti Cənubi Qafqaz ətrafındakı təhlükəsizlik mühitinin idarə oluna bilməsi baxımından çox vacibdir.

Lakin bu, müəyyən tendensiyaları ehtiva edə bilər, ölkəmizdən bu tendensiyalara uyğun fəaliyyətlər hazırlamaq üçün əlini nəbzində saxlaması tələb olunur.

Asif Cəfərov
Ordu.az