Sözügedən səfər həm ikitərəfli əlaqələr və Qəzza, həm də Afrikadakı böhranlar və problemlər baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Türkiyə və Misir Afrikada varlığı olan iki mühüm regional aktordur. Digər tərəfdən Misir Türkiyənin Afrika qitəsindəki ən mühüm iqtisadi tərəfdaşıdır. Türkiyə və Misirin ikitərəfli ticarət həcmini 15 milyard dollara çatdırmaq vədləri hər iki ölkə üçün iqtisadi baxımdan müsbət bir inkişaf olduğunu ortaya qoyur. Bu kontekstdə Misirin Afrikaya açılan qapı olduğunu unutmaq olmaz. Bu səbəbdən Türkiyənin Misirdəki mümkün investisiya və istehsaldan və Afrikanın digər ölkələrinə satışından əldə edəcəyi gəliri nəzərə alsaq, bu rəqəmin daha yüksək səviyyələrə çatması ehtimalı var.
Bununla birlikdə Misirin xarici işlər nazirinin Afrikadan məsul müavininin Ərdoğanın Misirə səfərinin ertəsi günü Türkiyədə Xarici İşlər Nazirliyinə səfəri Afrikada baş verən proseslər və böhranlarla bağlı əməkdaşlığın sürətlə başladığına işarədir. Ona görə də gündəmin ən mühüm bəndləri ikitərəfli əlaqələr və Qəzza olsa da, bu səfər çərçivəsində Afrikanın da mühüm yer tutması diqqət çəkir.
Digər tərəfdən, Ərdoğanın Misirə səfəri zamanı onu Türkiyənin müdafiə sənayesi şirkətlərinin rəsmilərinin müşayiət etməsi də müdafiə sənayesinin xarici siyasətdə mühüm element olduğunu ortaya qoyur. Əslində, beynəlxalq sistemdə xaos, qarşıdurma, çağırış və müharibə mühiti kontekstində silah tədarükü mühüm məqamdadır. Türkiyənin istehsal etdiyi müdafiə sənayesi məhsullarının keyfiyyəti, performansı və qiyməti Afrika ölkələri üçün çox cəlbedicidir. Bu faylın Türkiyə ilə əlaqələrin inkişafında və dərinləşməsində mühüm yeri var. Ona görə də Türkiyənin müdafiə sənayesi məhsullarına bir çox bölgələrdə olduğu kimi Afrikada da böyük tələbat var.
İkitərəfli Münasibətlərdə Afrika Ayağı
Misirdəki səfərdə Ərdoğan və Sisinin verdiyi açıqlamalarda diqqət çəkən məsələlərdən biri də Liviya, Sudan və Somalinin ərazi bütövlüyü və sabitliyi olub. Türkiyə və Misirin ikitərəfli münasibətlərdə yaşadığı bu transformasiya regional xaosun sülhə, sabitliyə və əmin-amanlığa çevrilməsinə töhfə vermək potensialına malikdir. Afrikadakı geosiyasi problemlərə baxıldığında Liviya, Sudan və Somali faylları önə çıxır. Bu ölkələrin bir çox ortaq nöqtələri var, xüsusilə Türkiyə ilə mühüm tarixi və mədəni əlaqələri var. Lakin bu ölkələrdə baş verən proseslərdən Misir də ciddi şəkildə təsirlənir.
Liviyada tərəflərin mövqelərinin yaxınlaşmağa başladığı bir mühitdə Türkiyə və Misir birlikdə hərəkət edərsə, Liviyada yeni dövr başlaya bilər. Misir və Türkiyənin Liviyada maraqları var. Bəli, Liviya Türkiyə üçün önəmlidir. Lakin Liviya həm də ixrac bazarı və miqrasiya baxımından Misirin sabitliyi üçün çox önəmlidir. Digər tərəfdən, Sudanda vətəndaş müharibəsi gedir. Ölkədə ciddi dağıntılar var. Sudandakı böhran Misirə birbaşa təsir edir. Bu təsir əsasən miqrasiya və təhlükəsizlik məsələlərinə aiddir. Bundan əlavə, bu təsirin dolayısı ilə iqtisadi ölçüsü də var.
Digər problemli fayl Efiopiya ilə bağlıdır. Misirin Nil çayı üzərində hegemonluğunu saxlamaq səyləri əsrlərdir davam edir. Bununla belə, Efiopiyanın Misirin Nil çayı üzərindəki suverenliyinə meydan oxuması regionun ən mühüm problemlərindəndir. Ona görə də bu problemin böyük regional böhrana çevrilməməsi üçün hər iki ölkə ilə yaxşı ünsiyyəti olan Türkiyənin səyləri faydalı ola bilər.
Misirin Türkiyəyə Ehtiyacı və Türkiyənin Misirə Dəstəyi
Misir ciddi regional böhranlarla əhatə olunub. Yaxın Şərq, Şimali Afrika, Şərqi Aralıq dənizi və Şərqi Afrika kimi Misirə yaxın coğrafiyadakı böhranlar, çağırışlar və münaqişələr indi Misirin geosiyasi ilişmiş vəziyyətdə qalmasına səbəb olur. İsrailin Qəzzada hərbi əməliyyatları və bu vəziyyətin yaratdığı humanitar böhran ilə yanaşı, Afrika miqyasında böhranlar da Misirə təsir edir.
Bu nöqtədə Sudanda davam edən vətəndaş müharibəsi diqqət çəkən ilk məsələdir. Sudan 1956-cı ildə Misirdən müstəqilliyini əldə etsə də, iki ölkə arasındakı əlaqələrə görə Sudanda baş verən vətəndaş müharibəsi və təxminən 400 min insanın Sudandan Misirə miqrasiya etməsi Qahirəni iqtisadi cəhətdən ciddi şəkildə gərginləşdirir. Bundan əlavə, Liviya hadisələri, Efiopiya ilə İntibah Su Anbarı məsələsində mübahisə, Efiopiya ilə Somali arasındakı gərginlik və Yəməndə husilərin Qırmızı dənizin təhlükəsizliyini təhlükə altına atması nəticəsində yaşanan iqtisadi ziyan Misirə müxtəlif aspektlərdən çətinliklər yaradan inkişaflardır.
Türkiyə və Misirin Afrika Buynuzu bölgəsində nümayiş etdirdiyi əməkdaşlıq və birgə fəaliyyət niyyəti regional olaraq Efiopiya ilə bağlı mövcud böhran mühitini sakitləşdirmək üçün bir əyləc rolunu oynayacaq. Əslində, yaxın gələcəkdə Türkiyənin Efiopiya ilə Misir arasında mövcud problemlərlə bağlı vasitəçi və ya asanlaşdırıcı rolunu oynaması gözlənilə bilər. Buna görə də bütün bu böhranlar Misiri regional cəhətdən güclü aktorlarla yeni əməkdaşlıqlar axtarmağa məcbur edir. Bu məqamda Türkiyə-Misir yaxınlaşması regionda hər iki ölkə üçün ortaq maraqlar kontekstində əməkdaşlıq imkanlarını ortaya qoyur.
Üstəlik, Türkiyə və Misir nə vaxtsa güclərini birləşdirə və birgə layihələr hazırlamağa çalışa bilər. Bu çərçivədə enerji, turizm, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət və müdafiə sənayesi kimi bir çox sahədə ikitərəfli əlaqələrin gücləndirilməsi üçün müsbət gündəm ehtiyaclar istiqamətində davam edəcək.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
