İsrail başlanğıcda ABŞ administrasiyası girov məsələsini həll edənə qədər əməliyyatı təxirə salmağa üstünlük verdi. Bu proses zamanı o da məlum oldu ki, əksər Avropa hökumətləri İsrailin əraziləri nəzarət altına almaqdan geri addım atmasına üstünlük verir. İsraillilər əraziləri nəzarət altna almağı və onun arzu olunan nəticələrini proqnozlaşdırılan nəticələrlə müqayisə edərək, bu mövzuda geniş müzakirələr aparırlar.

İsrail ictimaiyyətinin əksəriyyəti ABŞ-nin indiyə qədər quru əməliyyatının qarşısını almaq mövqeyini dəstəkləyir. Vaşinqton və Təl-Əvivdəki bir çox mənbəyə görə, İsrail ABŞ-yə geniş miqyaslı quru əməliyyatını dayandırma tələbini təsdiqlədiyini və quru hücumunu HƏMAS-ı ləğv etmək hədəfindən imtina etmədən başqa bir tarixə qədər dondurduğunu bildirib.

Bu qərarın bir neçə səbəbi var:

1. Ağır qiymət ödəmək riski

Birincisi, İsrail həqiqətən belə bir əməliyyata hazırdırmı? Bu, macəradır, yoxsa qumar? HƏMAS və digər qruplar ciddi müqavimət göstərsə, İsrail bu əməliyyatın əvəzini ödəyə biləcəkmi? ABŞ Prezidenti Co Baydenin göndərdiyi generalın Yaxın Şərqdə döyüş təcrübəsi olan bir qrupla Tel-Əvivdəki hərbi komandanlıq mərkəzində oturarkən HƏMAS-ın gördüyü hazırlıqları araşdırdığı və hərbi planları araşdırarkən çətin suallar verdiyi bildirilir. Təbii ki, qərar təsdiqlənərsə, komanda olaraq bu hücumun uğurlu olmasını istəyirlər.

2. Mübadilə razılaşmasını əngəlləmə riski

İkincisi, İsrailin geniş miqyaslı quru əməliyyatı ABŞ, Misir, Qətər və bir sıra digər ərəb və xarici ölkələrin İsraillə ən az itki ilə girov/əsir mübadiləsi razılaşmasına nail olmaq üçün göstərdiyi mühüm səyləri sabotaj etməməlidir. Bu, israillilərin əksəriyyətinin etibarlı hesab etdiyi səbəbdir. İsrailli girovların ailələrinin əksəriyyəti belə bir razılaşmanı qəbul edir. İsrailin bədəl ödədiyi və minlərlə məhbusu azad etdiyi zaman HƏMAS-ın qeyd etmələrinə məhəl qoymamağa çağıran redaksiya məqalələri dərc edən qəzetlərin əksəriyyəti də bu fikirdədir.

İsrailin keçmiş Baş Qərargah rəisi Dan Halutz İsrail həbsxanalarındakı bütün fələstinli məhbusların azad edilməsi müqabilində İsrailli girovları azad edəcək mübadilə razılaşmasını dəstəkləməyə hazır olduğunu bildirib: “Netanyahu Gilad Şalit qarşılığında 1027 fələstinli məhbusu azad etməyi qəbul etmişdi. Bu halda riyazi nisbət olaraq 20 min fələstinlini azad etməli olacağıq. Hazırda İsrail həbsxanalarında olan 9 min məhbusu azad etsək, nə problem olar?”.

3. Müharibənin regionallaşma riski

İsrailin Qəzzada həyata keçirməyi düşündüyü geniş miqyaslı quru əməliyyatını təxirə salmağa razı olmasının üçüncü səbəbi müharibənin şimala, “Hizbullah”a və bəlkə də Suriyaya doğru genişlənməsi ehtimalına qarşı xəbərdarlıqdır. Bundan əlavə, belə bir vəziyyətdə İraqdakı İran milislərinə və İrana doğru genişlənmə də nəzərə alınmalıdır. Belə təhdidlər əvvəllər də eşidilib. Amma bu dəfə ciddi ola bilər. ABŞ qüvvələri belə bir müharibəyə hazır olmaq istəyir. ABŞ bu əməliyyatda birbaşa iştirak edə bilər, lakin bu gün hələ hazır deyil.

“Haaretz” qəzetinin yazarlarından biri olan Zvi Barel qeyd edib: “Nəyin bahasına olursa-olsun əsirlərin azad edilməsi ilə bağlı ictimai tələb HƏMAS-ın birdəfəlik məhv edilməsi çağırışı ilə müşayiət olunsa, dəyərli bir tələbdir. Bu dəyərli istək iradələrin məyusedici toqquşmasına səbəb olur. Biz bütün oğurlanmış insanları azad etməyin qiymətinin nə olduğunu bilirik. HƏMAS hələ ki, bütün tələblərini təqdim etməyib. Ola bilsin, HƏMAS da əsirlərin müqabilində bütün təhlükəsizlik məhbuslarının və digər qrupların, o cümlədən son müharibədə saxlanılanların azad edilməsini tələb edə bilər. HƏMAS həmçinin qurudan hücumların dayandırılmasını, uzunmüddətli atəşkəsin qəbul edilməsini, Qəzzanın köhnə və yeni dağıntılardan bərpası üçün pulların ayrılmasını və razılaşmaların həyata keçirilməsi üçün beynəlxalq zəmanətlərin verilməsini tələb edəcək. Çünki “nəyin bahasına olursa-olsun” ifadəsi həm də HƏMAS-ı məhv etmək və onu yer üzündən silmək tələbindən imtina etmək deməkdir”.

Barel bildirib ki, HƏMAS-ı məhv etmək on minlərlə hərbi qulluqçunun Qəzza zolağına daxil olması, tankların dar küçələrdən sürətlə irəliləməsi, döyüşçülərin bir-bir evləri və zirzəmiləri təmizləməsi və hər dəqiqə insanların üzərinə boşaldılan silah daraqlarının dəyişdirilməsi deməkdir: “Bir həftə, bəlkə bir ay, bəlkə daha çox vaxt keçəcək və heç bir təzyiq olmayacaq. Nə qədər əsgər öləcək və yaralanacaq? Neçə nəfər əlil olacaq? Oktyabrın 7-də qanla həkk olunmuş ağrılı siyahıya nə qədər dərdli ailə qoşulacaq? Bəs oğurlanan insanlar haqqında nə demək olar? Onlardan neçəsi hücumdan sağ çıxacaq?”.

Barel hesab edir ki, İsrail Fələstin Azadlıq Təşkilatı (FAT) üzərində qələbədən sonra 15 il davam edən Livan vətəndaş müharibəsi və təşkilatın infrastrukturunun məhv edilməsi kimi bir ssenariyə hazırlaşmalıdır. Əks halda, Barel nəinki növbəti gün, hətta gələcək illər üçün də real planın olmadığını düşünür. Çünki söz yerinə yetirilsə və qisas alınsa belə, Qəzza yenidən tutulsa və HƏMAS Qəzzadan çıxarılsa belə, Livan və Suriyada olduğu kimi təşkilatın liderləri, idarəçiləri, infrastrukturu, bir çox silah və imkanları təşkilatda qalacaq.

Asif Cəfərov
Ordu.az