2021-ci ildən bu günə qədər dünyada və regionda əsaslı dəyişikliklər baş verib və hətta bir az obrazlı da olsa, bu gün tamam başqa bir dünya ilə qarşı-qarşıya olduğumuzu deyə bilərik. Lakin bu vəziyyət, öz növbəsində, regionda mövcud olan coğrafiyanı və bununla bağlı geosiyasəti heç də ləğv etməyib. Üstəlik, bununla bağlı o, hətta müəyyən imperativləri sərtləşdirib.

Bu gün İsrail-Fələstin cəbhəsində baş verənlər, şübhəsiz ki, əsas güc oyunçularının maraqlarını ehtiva edən regional təhlükəsizlik sisteminin transformasiyası üçün yeni əsas stimul və mühərrik olacaq və ya bu, artıq baş verib. İsrail və HƏMAS arasındakı müharibə, şübhəsiz ki, təkcə bu iki tərəf arasında münaqişə deyil, nə də İsrail-Fələstin münaqişəsinin epizodunu təqdim etmir. Həmin müharibə Yaxın Şərq regionunun təhlükəsizlik arxitekturasının transformasiyasına gətirib çıxaracaq ki, bu da istər-istəməz Yaxın Şərq regionunu nəzərə alsaq, regionun bir hissəsi olmasa da, ən azı həmin regionun "hövzəsi" olan Qafqaza da öz təsirini göstərəcək.

Hətta indi, yeni İsrail-Fələstin müharibəsi həm regiona, həm də ümumilikdə geosiyasi mühitə yeni reallıqlar gətirdiyi bir vaxtda "3+3" formatı Qafqaz üçün təhlükəsizlik və sabitliyin pozulması risklərini idarə etmək üsuluna çevrilir. Əslində, bəlkə də, Rusiya və İran xarici işlər nazirləri arasında telefon danışığı zamanı "3+3" formatı ideyasına diqqətin artmasına da məhz bu hal səbəb olub.

Məsələ ondadır ki, bu format de-yure və ya de-fakto bu və ya digər konfiqurasiyada işləyir və həmişə ən azı üç regional güc çərçivəsində işləyəcək. Ona görə də Qafqazdakı münasibətlərdən və iştirakdan asılı olmayaraq müəyyən dəyişikliklər yenə də baş verəcək. Məsələn, Ermənistan Qərb formatlarının köməyi ilə onlara qarşı durmaq qərarına gəlsə və ya bunu təsəvvür etsə, vəziyyət daha da qəlizləşəcək. Lakin Ermənistanın problemi təkcə istehzalı münasibət təəssüratı yaratmaq deyil, regional mühitdə enerjili və səmərəli işləmək bacarığının olmamasıdır.

Aqil Məmmədov
Ordu.az