Fərqli ölçü və xüsusiyyətlərə malik pilotsuz hava vasitələrinin çoxalması ilə bu vasitələrin səmərəliliyini artırmaq üçün yeni həllər əlavə edilir.
OSTİM Mütəşəkkil Sənaye Bölgəsində fəaliyyət göstərən “Mentor Bilişim” dronların personal dəstəyi olmadan uzun müddət fəaliyyət göstərə bilməsi üçün “dron sığınacağı” hazırlayıb.
Şirkətin baş meneceri Ahmet Kolcu 2015-ci ildən bəri avtonom sistemlər, Pilotsuz Uçuş Aparatları (PUA) və onların alt sistemlərinin inkişafına diqqət ayırdıqlarını bildirib.
Kolcu bu səylər nəticəsində ortaya çıxan “Box Mentor” adlı məhsulu İstanbulda iyul ayında təşkil ediləcək və Türkiyənin müdafiə sənayesinin məhsullarının vitrinə çıxacağı IDEF Beynəlxalq Müdafiə Sənayesi Sərgisində (IDEF 2023) ilk dəfə nümayiş etdirəcəklərini bildirib.
2021-ci ildən məhsulu inkişaf etdirdiklərini ifadə edən Kolcu TÜBİTAK 1507 KOBİ-Ar-Ge dəstəyi ilə prototip mərhələsini tamamladıqdan sonra bu il TÜBİTAK 1501 Sənaye-Ar-Ge dəstəyi aldıqlarını qeyd edib. Kolcu son dəstək sayəsində məhsulun daha keyfiyyətli və sənaye xarakterli olacağını bildirib.
Layihəyə başlanmasının əsas səbəblərindən birinin operatorla bağlı qəza və qırılmaların qarşısını almaq olduğunu vurğulayan Kolcu, “Box Mentor”un sensorlardan aldığı məlumatlar sayəsində operatorun köməyi olmadan bütün işləri avtonom şəkildə yerinə yetirdiyini qeyd edib.
Ehtiyat batareyanı götürüb yeni bir missiyaya çıxacaq
Sistemin dron, dron qutusu, hava məlumatı ölçmə sistemi və idarəetmə sistemi olmaqla 4 əsas komponentdən ibarət olduğunu açıqlayan Kolcu bildirib:
“Dron kvadrokopter kimi hazırlanıb və idarəetmə sistemindən gələn bütün tapşırıqları avtonom şəkildə yerinə yetirir. Dron qutusu dronun və bütün digər komponentlərin yerləşdirildiyi bir qutudur. Bundan əlavə, hərəkət edən uçuş-enmə zolağı sayəsində dronların eniş və qalxmalarını asanlaşdırır. Qutuda 3 ehtiyat batareya var və onlar avtonom şəkildə dəyişdirilə bilər, bu da yeni tapşırığa sürətli keçidi təmin edir. Hava məlumatlarını ölçmə stansiyamız hava şəraitinə nəzarət edən bir sistemdir və ani hava məlumatlarını alaraq uçuşa uyğunluq alqoritmini təmin edir. İdarəetmə sistemi veb-əsaslı platformadır və ona internetə qoşulmuş istənilən cihazdan daxil olmaq olar. Bu yolla uzaqdan əməliyyat mərkəzi mümkün olur. “Beyond visual line of side” adlandırdığımız görüş xəttindən irəlidə yüzlərlə kilometr uzaqdan idarə oluna bilər”.
Uzaqdan idarəetmə ilə müxtəlif ssenarilər tətbiq oluna biləcək
Sistemin çatdığı inkişaf səviyyəsi haqqında məlumat verən Kolcu idarəetmə sistemi ilə uzaqdan əlaqənin əldə edilə biləcəyini, sürü şəklində idarəetmə sayəsində birdən çox sistemin idarə oluna biləcəyini deyib.
Kolcu qeyd edib: “Missiya yaratma interfeysi ekranından xəritədə missiya nöqtələri təyin edilərək, dronun sürəti, yerdən yüksəkliyi, kamera görmə bucağı, missiya nöqtəsindəki müddət kimi ssenarilər müəyyən edilə, missiya yerinə yetirilə bilər. Xəritədə müəyyən edilmiş nöqtələr məsafənin hesablanması alqoritmi ilə idarə olunur və tapşırıqlar batareyanın tutumu ilə düz mütənasib olaraq yerinə yetirilir. Bu alqoritm müəyyən bir missiya marşrutu və ya təyinat yeri üçün təxmini məsafəni hesablayır. HUD məlumatları xəritədə izlənilə bilər. HUD məlumatlarına missiya marşrutu, hədəf nöqtələri, sürət, hündürlük və digər vacib məlumatlar daxildir. Planlaşdırılmış tapşırıqlar sistemdən istifadə etməklə müəyyən edilə bilər. Terminal sensorlarından gələn ani məlumatlarla təhlükəli elementin aşkarlanmasında sürətlə hadisə yerinə ötürülə bilər. Görüntülərə idarəetmə sistemi vasitəsilə dron qutusundan və drondakı kameralardan baxmaq olar. “Qr landing” alqoritmi sayəsində dron GPS-dən asılı olmayaraq avtonom eniş edə bilir”.
Sığınacaqlar arasında patrul
Ahmet Kolcu bildirib ki, “Box Mentor”un müdafiə sənayesi və mülki sahələrdə çoxlu istifadə ssenariləri var: “Məsələn, sərhəd bölgələrində müəyyən fasilələrlə yerləşdirəcəyimiz məhsullar sayəsində patrul vəzifəsini öz üzərinə götürə biləcək. Eyni zamanda asayiş keşikçilərimizin çıxa bilməyəcəyi ərazilərdə müəyyən etdiyimiz nöqtələrdə patrul vəzifəsini yerinə yetirəcək və görüntülərin anında ötürülməsini təmin edəcək. İstifadə ssenarilərini artırmaq mümkündür. Polis məntəqələrinin, baza sahələrinin və təhlükəsiz ərazilərin mühafizəsində müxtəlif tapşırıqları yerinə yetirir. Mülki sahədə isə inkişaf etdirməyə davam etdiyimiz görüntü emal proqramları sayəsində günəş elektrik stansiyalarında panellərin nasazlığının aşkarlanması həyata keçirilə bilər”.
Kolcu məhsulun gələcəkdə müxtəlif hava şəraitinə uyğunlaşa bilməsi üçün kondisioner qurğusunun inteqrasiyası, toz və su keçirmə sınaqları, sistem ehtiyaclarını qarşılaya biləcək günəş enerjisi panellərinin əlavə edilməsi və birdən çox görüntü emal proqramı ilə ixtisaslı hala gətirmək kimi işlərlə “Box Mentor”un bacarıqlarını artıracaqlarını bildirib.
Kolcu həmçinin əlavə edib: “AR-GE işi ilə başlayıb prototip bir məhsulu həyata keçirdik. Satışı 2024-cü ilin 6-cı ayından sonra etməyi planlaşdırırıq”.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
