İki mühitin sərhədində: Düşmən tərəfindən aşkarlanma ehtimalının artması şəraitində perspektivli sualtı qayıqların təkamülü

2020/05/1-1589357037.jpg
Oxunub: 1476     12:17     13 May 2020    
"Yeni axtarış vasitələrinin imkanlarını nəzərə alsaq, məxfilik vəzifəsinin bu gün mütləq texniki həlli mövcud deyil. Aşağı tezlikli aktiv "arxa işıq" səbəbindən hətta tamamilə səssiz bir sualtı qayıq belə rahat aşkar edilir. Yeni vasitələrin yüksək axtarış imkanlarının aviasiyada tətbiqi isə sualtı qayığın "ilkin aşkarlanma" ərazisindən yayınması potensialını tamamilə istisna edir.

Bu şəraitdə sualtı qayıqların gizli və döyüş sabitliyi probleminin həlli yalnız taktiki və operativ səviyyədə mümkündür. Bir çox hallarda bu gün aşkar edilən sualtı qayığın sirrini bərpa etməyin ən təsirli yolu taktiki metod, yəni sualtı qayıq əleyhinə daşıyıcı ilə "əlaqə quran" komponentlərin məhv edilməsi daha məqsədəuyğun olacaq".

- Ehtiyatda olan 3-cü dərəcəli kapitan Maksim Klimov ("Sualtı dueldə kim qalib gələcək?")

Sualtı qayıqların gizliliyi

Sualtı qayıqların aşkarlanması üçün akustik və qeyri-akustik metodların təkmilləşdirilməsi, həmçinin pilotla idarə olunan və pilotsuz vasitələrdə, yerüstü və sualtı platformalarda yerləşdirilən sensorların sayının artırılması, sualtı qayığın əsas üstünlüyü olan gizliliyinin aradan qaldırılmasına səbəb ola bilər. Eyni zamanda sualtı səs-küyün təbii fon səviyyəsinə qədər azalmasına baxmayaraq,bu, aktiv aşağı tezlikli işıqlandırmanın, maqnitometrik aşkarlama metodlarının, lazer işıqlandırması olan optik skanerlərin, istilik izlərinin aşkarlanması və su sütununun yüksəlməsinin radar ölçülməsinin tətbiqi, sualtı qayığın koordinatlarının aşkarlanması imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq.


"Sea Hunter" (Dəniz ovçusu) - ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin pilotsuz gəmisi, sualtı qayıqları axtarmaq və müşayiət etmək üçün hazırlanıb

Problem sualtı qayığın, xüsusən də atom sualtı qayığının ətraf mühitə müəyyən dərəcədə təsir edəcək və kifayət qədər böyük bir obyekt olmasıdır. Yəqin ki, zaman keçdikcə aktiv əks tədbirlər - antifazada fəaliyyət göstərən akustik basdırıcılar, səs dalğalarının udulması və ya yenidən əks olunması üçün xüsusi nəzarət xüsusiyyətlərinə malik metamateriallara əsaslanan örtüklərdən, kompozit materiallardan hazırlanan elementlərdən və s. geniş istifadə ediləcək, lakin bu çox uzaq gələcəkdə baş verəcək. Bu vəziyyətdə aşkarlanma ehtimalını azaltmağın yeganə yolu sualtı qayığın ölçüsünü azaltmaqdan ibarətdır.

Atom sualtı qayıqlarının ölçüləri əsasən elektrik stansiyalarının ölçüləri ilə diktə olunur. Bundan əlavə, sualtı qayığın ölçüsü avtomatlaşdırma səviyyəsindən, yəni ekipaj sayının azalmasından və ehtiyatı əsasən sualtı qayığın imkanlarını müəyyənləşdirən silahların mövcudluğundan təsirlənir. Çünki sualtı qayıq təyyarə deyil ki, sursatı doldurmaq üçün bazaya tez qayıda bilsin, sursatı bazadan kənarda yenidən yükləmək isə həmişə mümkün olmur və bu sualtı vasitənin maskalanmasını mümkün qədər sıradan çıxarır. Başqa sözlə, hətta ən nikbin proqnoza görə, atom və sadə sualtı qayıqların sututumu hələ də minlərlə ton təşkil edəcək.


Ən kompakt sovet atom sualtı qayıqlarından biri (solda), ekipajı 32 nəfərə, sualtı sututumunu isə 3180 tona qədər endirilən, maye metal reaktoruna malik, maksimum avtomatlaşdırılan 705 (K) "Lira" layihəsinin sualtı qayığıdır. Sağ tərəfdə isə 66 nəfərlik ekipaja, 2607 ton sualtı sutumuna malik ABŞ-ın "Tallibi" (SSN-597) atom sualtı gəmisidir.

Məqalənin əvvəlində Maksim Klimovun dediyi nəticə ilə razılaşa bilərik ki, bəzi hallarda sualtı gəmilərin məxfiliyinin bərpası, yalnız sualtı qayığı aşkar edən platformanın - sualtı əleyhinə təyyarənin, gəminin və ya sualtı qayığın məhv edilməsi ilə mümkündür.

Sualtı qayıqların aşkarlanma ehtimalının əhəmiyyətli dərəcədə artacağını nəzərə alsaq, perspektivli sualtı qayıqlar daha çox aqressiv və çoxfunksiyalı bir döyüşçüyə çevrilməlidir, düşmənin hər cür sualtı əleyhinə vasitələrini məhv etməyə qadir olmalıdır.

Müasir çoxməqsədli sualtı qayıqlar öz növlərinə, eləcə də yerüstü gəmilərə qarşı təsirli ola bilər, lakin hava düşməni ilə vəziyyət hələ də çox kədərlidir. Sualtı qayıqda hava hədəflərini yerüstü vəziyyətdən məhv etmək üçün hazırlanan daşınan zenit-raket kompleksləri mövcuddur. Lakin sualtı qayıq suyun altında qaldıqda, sualtı qayıq əleyhinə təyyarələrə və helikopterlərə qarşı müdafiəsizdir və burada yalnız gizliliyinə etibar edə bilər ki, bu da inteqrasiya edilən sualtı əleyhinə aşkarlama sistemlərinin inkişafı baxımından artıq kifayət qədər etibarlı hesab edilə bilməz.

Sualtı qayıqların hava hücumundan müdafiəsi

Sualtı qayıqları su altında işləyə bilən zenit-raket sistemləri ilə təchiz etmək və sualtı qayıqları düşmən təyyarələrini məhvetmə imkanı ilə təmin etmək ehtiyacı dəfələrlə nəzərdən keçirilib. Ehtiyatda olan 3-cü dərəcəli kapitan Maksim Klimovun məqalənin əvvəlində qeyd olunan sualtı qayıqlar üçün hava hücumundan müdafiə sistemlərinin konsepsiyası və prototiplərini xatırlaya bilərsiniz.

Müəllifin "Nüvə ilə işləyən çoxfunksiyalı sualtı kreyser: Qərbə asimmetrik reaksiya" və "Nüvə ilə işləyən çoxfunksiyalı sualtı kreyser: paradiqma dəyişikliyi" məqalələrində perspektiv hava hücumundan müdafiə sistemləri, mümkün konstruktiv həllər və konsepsiyalar nəzərdən keçirilib.

Əgər ZRK haqqında yalnız sualtı qayıqların özünümüdafiə vasitəsi kimi danışırıqsa, sualtı qayığa qarşı aviasiyanın xüsusiyyətlərini də nəzərə almaq lazımdır - bunlar Amerikanın qayıq əleyhinə "Boeing P-8 Poseidon" təyyarəsi və ya "Sikorski SH-60 Seahawk" helikopteri kimi səsə qədər sürətli, aşağı manevrli və əsasən aşağıdan uçan hədəflərdir. Yüksək hündürlük hədəflərə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin nisbətən uzaq mənzilli "Northrop Grumman MQ-4C Triton" kəşfiyyat PUA-sı aid edilə bilər, lakin onların sualtı qayıq axtarış qabiliyyəti məhduddur və 17000 metr maksimum uçuş hündürlüyü müasir havadan müdafiə sistemləri üçün problem yaratmır.


Sualtı qayıqların hava hücumundan müdafiə sisteminin əsas hədəfləri "Boeing"in "P-8 Poseidon" təyyarəsi, "Sikorski"nin "SH-60 Seahawk" helikopteri və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin "Northrop Grumman" istehsalı "MQ-4C Triton" uzaqmənzilli kəşfiyyat PUA-sıdır

Sualtı qayıqlar üçün aviasiya təhlükələrinin taktiki və texniki xüsusiyyətlərinə əsaslanaraq, "Poliment/Redut" dəniz hava hücumundan müdafiə sistemi əsasında sualtı qayıqlar üçün perspektivli hava hücumundan müdafiə sisteminin inkişaf etdiriləcəyini güman etmək olar ki, bu da öz növbəsində ən son yerüstü hava hücumundan müdafiə sistemi olan S-350 bazasında yaradıla bilər.


ZRK S-350 "Vityaz"

"Poliment/Redut/S-350 Vityaz" hava hücumundan müdafiə sisteminin üstünlüyü, 9M96E, 9M96E2 orta mənzilli zenit-raketlərində aktiv tuşlama başlıqlarının və qısa mənzilli 9M100 raketlərində infraqırmızı tuşlama başlıqlarının mövcudluğudur. Onlar davamlı olaraq hədəf göstərilmədən və hədəf işıqlandırılmadan hədəfləri məhv etməyi bacarır.

"Nüvə ilə işləyən çoxfunksiyalı sualtı kreyser: Qərbə asimmetrik reaksiya" və "Nüvə ilə işləyən çoxfunksiyalı sualtı kreyser: paradiqma dəyişikliyi" məqalələrində tam həcmli RLS-in ayrıca perspektiv hava hücumundan müdafiə sistemlərini periskop mövqeyində ayrıca bir maçta üzərində yerləşdirmək təklif edilir. 955A "Borey" layihəsinin strateji raket sualtı kreyseri radar dayağını yerləşdirmək üçün kifayət qədər yeri olduğundan atom çoxfunksiyalı sualtı kreyserinin (AMFPK) yaradılması üçün baza hesab edilib. Tənqidlərə baxmayaraq, müəllif geri çəkilə bilən bir RLS-in həyata keçiriləcəyinə əmindir, buna görə daha cəsarətli layihələrə, məsələn Amerikanın "Ohayo" ballistik raket sualtı qayıqlarındakı geri çəkilə bilən artilleriya toplarının yerləşdirilməsinə baxmaq kifayətdir.


Ohayo raket şaxtasında 155 mm şaquli topun quraşdırılması

"Virciniya" tipli bir sualtı qayıqda isə modernləşdirilən "Ohayo" raket daşıyıcılarının şaxtalarında olduğu kimi, "Tomahawk" qanadlı raketlərinin yerləşdirilə biləcəyi diametri cəmi iki metrdən bir az çox olan iki universal şaxta da daxil olmaqla kabinin arxasında yeddi metr yarım əlavə bir hissənin quraşdırılması imkanları nəzərdən keçirilir. Bura isə əlavə olaraq döyüş dalğıcları üçün kabin, 25 mm-lik avtomatik top və ya "Stinger" ZRK, pilotsuz sualtı nəqliyyat vasitələri və pilotsuz uçan aparatlar, şaquli silah və ya zenit raket qurğuları üçün maçta yerləşdirilə bilər.


"Virciniya" tipli perspektivli nüvə enerjili sualtı qayıqların konsepsiyası


Su altından buraxılan PUA konsepsiyası

Yeri gəlmişkən, iki metr diametrli şaxta çoxməqsədli nüvə sualtı qayıqlarına qitələrarası ballistik raketlərin yerləşdirilməsi üçün olduqca uyğundur. Bu, "Nüvə Üçlüyünün Təkamülü: Rusiya Strateji Nüvə Qüvvələrinin dəniz komponentinin inkişaf perspektivləri" məqaləsində Rusiya nüvə triadasının dəniz komponentinin sağ qalmasını artırmaq üçün bir tədbir olaraq nəzərdən keçirilirdi.

Bununla birlikdə, suyun altından çıxarılan bir maçtada RLS-in inkişafı vaxt və əlavə maliyyə mənbələri tələb edən mürəkkəb mühəndislik vəzifəsinin olduğunu danmaq olmaz. Eyni zamanda, radarlar hava hədəflərini aşkar etməyin yeganə yolundan uzaqdır.

Hava hədəflərinin ilkin aşkarlanması üçün sualtı əleyhinə təyyarə və helikopterlərdən RLS şüalanmasını aşkar edə bilən radioelektron kəşfiyyat sensorlarından, habelə həmin vasitələrinin mühərriklərinin səs-küyünü aşkar edə bilən akustik sensorlardan daxil olan məlumatlardan istifadə edilə bilər. Hədəf üçün əlavə axtarış və zenit raketlərinə hədəf təyinatının verilməsi, zenit rejimində işləyən periskopun optik və istilik görüntü kanallarından istifadə etməklə həyata keçirilə bilər. Gələcəkdə periskoplar aktiv fazalı antenə (AFAR) malik uyğunlaşma radarları ilə təchiz oluna bilər.


PARUS-98 periskopu

PARUS-98 periskopu modernləşdirilən və yeni hazırlanan perspektivli sualtı qayıqlarda quraşdırmaq üçün nəzərdə tutulur və aşağıdakıları təmin edir:

- Gündüz, axşam və gecə, o cümlədən çətin hava şəraitində səthə və hava məkanına dairəvi müşahidə;
- Yerüstü, hava və sahil obyektlərinin koordinatlarını aşkar etmək;
- "Glonass" və GPS peyk naviqasiya sistemlərindən siqnalların qəbulu;
- Radarların və digər radio cihazlarının şüalanmasının aşkarlanması.


Raketləri suyun altından buraxılması imkanı olmalıdır. Raketlərin birbaşa su altından buraxılması, qanadlı və gəmi əleyhinə raketlərin buraxılmasına bənzətməklə həyata keçirilə bilər. Bu vəziyyətdə, ilkin hədəf təyinatı zenit raketi buraxılmazdan əvvəl onun idarəetmə sisteminə daxil edilir.

Alternativ variantda isə şaxtadan çıxan zenit-raket qurğusunun suyun üstünə çıxması, sualtı qayıq ilə kabel əlaqəsi olan konteynerdə həyata keçirilə bilər. Bu vəziyyətdə raketlərin suyun səthindən buraxılmasından və hədəfin tapılmasından sonra konteynerin kabeli kəsilib atılır.

Raket buraxıldıqdan və sudan çıxdıqdan sonra əlavə axtarış, hədəfi ələ keçirmə və məhvetmə aktiv RLS və ya infraqırmızı başlığın hesabına həyata keçirilir.

Mühafizə və manevr

Təkcə hava hücumundan müdafiə sistemlərinin olması sualtı qayıqların təhlükəsizliyinə zəmanət vermir. Təşəbbüs üstünlüyünə malik qayıq əleyhinə təyyarələr, onların sualtı tərəfindən aşkarlanmasından əvvəl zərbə endirə bilər. Bu vəziyyətdə sualtı qayıq hücumdan yayınmağı və ya aktiv şəkildə ona qarşı çıxmağı bacarmalı, eyni zamanda sürətli bir şəkildə cavab atəşi açmalıdır.

Silah dünyasında aparıcı istiqamətlərdən biri hərbi texnikaya yalnız daşıyıcıya deyil, həm də birbaşa hücum edən sursatı məhv etmək imkanının verilməsidir. Zirehli maşınlarda bu, aktiv mühafizə kompleksindən (AMK), aviasiyada isə düşmən sursatlarını birbaşa məhv etmək üçün isə "hava-hava" raketlərindən istifadə etməklə tətbiq olunur.

Eynilə sualtı qayığın düşmənin torpedalarını dəf etmək qabiliyyəti, anti-torpedalardan istifadə etməklə reallaşdırıla bilər. Rusiyada sualtı qayıqlar üçün anti-torpedalar yerüstü gəmilərin "Paket-NK" kompleksi bazasında hazırlanır. Müasir torpedaların inkişafı və seriyalı istehsalında Rusiya Federasiyasının əhəmiyyətli dərəcədə geri qalmasını nəzərə alsaq, deməli anti-torpedaların xüsusiyyətləri də sual altındadır.


Almaniyanın "SeaSpider" və Rusiyanın "Paket-NK" kompleksinin anti-torpedaları

Hücum edən torpedalara qarşı bir vasitə olaraq, yedəkli və avtonom saxta hədəflərdən - akustik maneə yaradan vasitələrdən istifadə edilə bilər. Buna misal olaraq, sualtı qayığın yan tərəfindən buraxılan, həm torpedaların, həm də sualtı qayıqların akustik RLS-ləri üçün güclü akustik maneə yaradan "Vist-2" MPQD kiçik ölçülü hidroakustik cihazı göstərmək olar. "Vist-2" sualtı qayığı təqlid edən akustik siqnal yaya bildiyinə görə saxta hədəf olaraq da tətbiq edilə bilər.


"Vist-2"MPQD

- hidroakustik əks təsir növləri - maneə və ya təqlid;
- müdaxilənin növü - tezlikdə geniş zolaqlı məhdud;
- stimulyasiya növü - sualtı qayığın ikinci hidroakustik sahəsi;
- müdaxilənin şüalanma rejimi - davamlı və impulslu;
- şüalanan tezliklərin diapazonu - səslənən torpedo paketlərinin tezliyinə uyğundur;
- siqnalların şüalanma sahəsi üfüqi müstəvidə dairəvi, şaquli müstəvidə sektoral;
- işləmə dərinliyinin diapazonu 15-350 m (tənzimləmə üfüqündə diapazonun avtomatik saxlanılması təmin olunur);
- fəaliyyət müddəti - 6 dəqiqə;
- cihazı quraşdırarkən sualtı qayığın sürəti - 12 düyümə qədər;
- kütlə və ölçü xüsusiyyətləri: çapı 123 mm, uzunluğu 810 mm, çəkisi - 13.5 kq.


Sualtı qayıqların həm sualtı əleyhinə aviasiya ilə, həm də digər yerüstü və sualtı rəqibləri ilə mübarizə aparmaq qabiliyyətinə təsir göstərən vacib amil, perspektivli sualtı qayıqların manevr qabiliyyəti və dərinliyini intensiv şəkildə dəyişdirmək imkanından ibarət olacaq. Məsələn, sualtı əleyhinə aviasiyanın hücumu zamanı sualtı qayıq, zenit raketinin aşkarlama və məhvetmə (periskop) dərinliyinə qısa zamanda qalxa bilməlidir.

Ən manevrli sualtı qayıqlardan biri "sualtı qırıcı" adlandırılan 705 (K) layihəsinin atom sualtı gəmisi hesab edilə biləcəyidir. Maye metal soyuducu ilə bənzərsiz bir reaktora malik 705 (K) layihəli atom sualtı qayıqları 41 düyüm (76 km/saat) sürətinə 1-1.5 dəqiqədə çatır və 40-45 saniyə ərzində 180 dərəcə fırlanır. Sualtı dənizçilərə görə, 705 (K) layihəli atom sualtı qayıqları demək olar ki, yerində, "helikopter kimi" dönə bilir.


705 (K) layihəli sualtı qırıcı

Maye metal istilik daşıyıcısı olan reaktorun Rusiyanın "Laika" tipli beşinci nəsil atom sualtı qayıqlarına quraşdırılacağına dair ehtimal mövcuddur. Bu vəziyyətdə "Laika" sualtı qayıqlarının manevr və sürət xüsusiyyətlərinin 705 (K) layihəsinin sualtı qayıqları ilə müqayisə olunma ehtimalı böyükdür.


"Laika" layihəsinin beşinci nəsil çoxməqsədli atom sualtı qayığı

Sualtıların qayıq əleyhinə təyyarələrə qarşı tab gətirə bilmə qabiliyyətinin görünüşünün nəticələri

Bu nəticələr əhəmiyyətli olacaq. İndi aviasiya mütləq cəzasızlıq mühitində hərəkət edə bilir, sualtıların qayıq əleyhinə təyyarələrə qarşı zenit-raket sistemləri əldə etməsi isə vəziyyəti 180 dərəcə dəyişəcək.

Dənizin düz səthi aviasiyanın təbii və süni əngəllərin arxasına sığınmasına imkan vermir. Sualtı qayıqların axtarışı pilotlardan müəyyən hündürlük və sürət rejimlərinə riayət edilməsini tələb edir. Qayıq əleyhinə aviasiyasının özü də üstün sürət və manevr qabiliyyətinə malik deyil. Nəticədə yuxarıda göstərilən təyyarələr, helikopterlər və PUA-ların özü də hədəfə çevirilir.

Sualtı qayıqların hava hücumundan müdafiə sistemləri ilə təmin edilməsi, sualtı qayıq əleyhinə olan təyyarə və helikopterlərin hərtərəfli modernləşdirilməsini və ya radioelektron mübarizə, lazerdən müdafiə sistemləri və raket əleyhinə sistemlərlə təchiz olunan tamamilə yeni modellərin alınmasını tələb edəcək.


ATL lazer sistemi ilə C-130H "Hercules"

Bütün bunlar isə sualtı əleyhinə vasitələrinin bahalaşmasına, deməli onların sayının azalmasına və ya düşmənin müdafiə büdcəsinə yüklənmənin artmasına səbəb olacaq. Sualtı qayıqlara qarşı vasitələrin zenit raketlərinə qarşı özünümüdafiə avadanlıqları ilə təchiz edilməsi, silah-sursat dəstinin və uçuş müddətinin azalmasına gətirib çıxaracaq. Bu isə həmin aviasiya vasitələrinin effektivliyinin ümumilikdə məhdudlaşması deməkdir.

Qəflətən raket zərbəsinə məruz qalmaq ehtimalı sualtı əleyhinə aviasiyanın ekipajlarına artan psixoloji təsirə və stresə səbəb olacaq, bu da onların fəaliyyət səmərəliliyini artırmağa kömək etməyəcək. Sualtı əleyhinə helikopterlər suüstü gəmilərə nisbətən daha yaxın məsafədə işləyir, təyyarələr isə bazadan xeyli uzaq məsafədə çalışır. Nəticə etibarilə təyyarə vurularsa, ekipajın sağ qalma şansları çox az olacaq. Yaxın gələcəkdə pilotsuz vasitələr, idarə olunan pilotlu sualtı əleyhinə təyyarələri və helikopterləri səmərəliliyi itirmədən əvəz edə bilməyəcək.

Qayıq əleyhinə aviasiya yüksək hərəkətliliyi səbəbindən sualtılar üçün ən böyük təhlükə sayıla bilər, çünki onlar qısa bir zamanda su səthinin böyük ərazilərində qüvvələrinin sayını artırmaq və patrul xidmətini təşkil etmək imkanına malikdir.

Nəticələr

Mövcud və perspektiv sualtı qayıqları təchiz etmək və modernləşdirmək üçün su altında işləyə bilən ZRK-ların yaradılması, rəqibin qayıq əleyhinə vasitələrinin yerüstü HHM-nin əhatə zonasından kənarda, düşmənin kəmiyyət və keyfiyyət baxımından üstün olması şəraitində belə sualtı qayıqların yaşam müddətini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq.

İddiaya görə, ən yaxşı həll yolu "Poliment/Redut/S-350 Vityaz" hava hücumundan müdafiə kompleksi bazasında sualtı qayıq əleyhinə hava vasitələrinə qarşı "Almaz-Antey" tərəfindən ZRK-nın yaradılması ola bilər.

Sualtı hava hücumundan müdafiə sistemlərinin anti-torpedalar, saxta hədəflər və sualtı qayıqların artan manevr qabiliyyəti ilə birlikdə görünməsi, sualtı qayığın artıq aşkar edildiyi və ya yaxın gələcəkdə aşkar oluna biləcəyi ehtimalı şəraitində, maksimum gizlilik taktikasından aqressiv, dinamik döyüş taktikasına keçməsinə imkan verəcək.

Sualtı vasitələrdə hava hücumundan müdafiə sistemlərinin yaranması, bu istiqamətdə qüvvələr balansını kəskin şəkildə dəyişdirəcək ki, bu da düşməndən bütün sualtı əleyhinə təyyarələrin modernləşməsini və ya dəyişdirilməsini, habelə nisbətən daha az səmərəliliyə malik pilotsuz platformaların sayının artırılmasını tələb edəcək.

Sualtı qayıqların hava hücumundan müdafiə komplekslərinin xüsusiyyətlərinin təkamül nəticəsində artımı, aviadaşıyıcı zərbə qruplaşmalarının mühafizə gəmiləri tərəfindən buraxılan aşağı hündürlüklü gəmi əleyhinə raketlərə hədəf göstərən erkən xəbərdarlıq və radiolokasiya aşkaretmə təyyarələrini (AWACS) məhv etməsi, sualtı vasitələrin effektivliyinin əhəmiyyətli dərəcədə artmasına səbəb olacaq.

Hava hücumundan müdafiə sistemləri ilə təchiz olunan sualtı qayıqlar, düşmən nəqliyyat təyyarələrinə qarşı basqın əməliyyatları həyata keçirə, rabitə əlaqələrini pozaraq bazalardan uzaqda yerləşən düşmən kontingentlərinin təchizatını xeyli çətinləşdirə bilər.

Növbəti məqalədə iki mühitin sərhədində istifadə edilə bilən alternativ silah sistemləri haqqında danışacağıq.

Yazı Andrey Mitrofanovun məqaləsi əsasında hazırlanıb
Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Sualtı-Qayıqlar   HHM   HHQ   Texnologiya  


İki mühitin sərhədində: Düşmən tərəfindən aşkarlanma ehtimalının artması şəraitində perspektivli sualtı qayıqların təkamülü

2020/05/1-1589357037.jpg
Oxunub: 1477     12:17     13 May 2020    
"Yeni axtarış vasitələrinin imkanlarını nəzərə alsaq, məxfilik vəzifəsinin bu gün mütləq texniki həlli mövcud deyil. Aşağı tezlikli aktiv "arxa işıq" səbəbindən hətta tamamilə səssiz bir sualtı qayıq belə rahat aşkar edilir. Yeni vasitələrin yüksək axtarış imkanlarının aviasiyada tətbiqi isə sualtı qayığın "ilkin aşkarlanma" ərazisindən yayınması potensialını tamamilə istisna edir.

Bu şəraitdə sualtı qayıqların gizli və döyüş sabitliyi probleminin həlli yalnız taktiki və operativ səviyyədə mümkündür. Bir çox hallarda bu gün aşkar edilən sualtı qayığın sirrini bərpa etməyin ən təsirli yolu taktiki metod, yəni sualtı qayıq əleyhinə daşıyıcı ilə "əlaqə quran" komponentlərin məhv edilməsi daha məqsədəuyğun olacaq".

- Ehtiyatda olan 3-cü dərəcəli kapitan Maksim Klimov ("Sualtı dueldə kim qalib gələcək?")

Sualtı qayıqların gizliliyi

Sualtı qayıqların aşkarlanması üçün akustik və qeyri-akustik metodların təkmilləşdirilməsi, həmçinin pilotla idarə olunan və pilotsuz vasitələrdə, yerüstü və sualtı platformalarda yerləşdirilən sensorların sayının artırılması, sualtı qayığın əsas üstünlüyü olan gizliliyinin aradan qaldırılmasına səbəb ola bilər. Eyni zamanda sualtı səs-küyün təbii fon səviyyəsinə qədər azalmasına baxmayaraq,bu, aktiv aşağı tezlikli işıqlandırmanın, maqnitometrik aşkarlama metodlarının, lazer işıqlandırması olan optik skanerlərin, istilik izlərinin aşkarlanması və su sütununun yüksəlməsinin radar ölçülməsinin tətbiqi, sualtı qayığın koordinatlarının aşkarlanması imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq.


"Sea Hunter" (Dəniz ovçusu) - ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin pilotsuz gəmisi, sualtı qayıqları axtarmaq və müşayiət etmək üçün hazırlanıb

Problem sualtı qayığın, xüsusən də atom sualtı qayığının ətraf mühitə müəyyən dərəcədə təsir edəcək və kifayət qədər böyük bir obyekt olmasıdır. Yəqin ki, zaman keçdikcə aktiv əks tədbirlər - antifazada fəaliyyət göstərən akustik basdırıcılar, səs dalğalarının udulması və ya yenidən əks olunması üçün xüsusi nəzarət xüsusiyyətlərinə malik metamateriallara əsaslanan örtüklərdən, kompozit materiallardan hazırlanan elementlərdən və s. geniş istifadə ediləcək, lakin bu çox uzaq gələcəkdə baş verəcək. Bu vəziyyətdə aşkarlanma ehtimalını azaltmağın yeganə yolu sualtı qayığın ölçüsünü azaltmaqdan ibarətdır.

Atom sualtı qayıqlarının ölçüləri əsasən elektrik stansiyalarının ölçüləri ilə diktə olunur. Bundan əlavə, sualtı qayığın ölçüsü avtomatlaşdırma səviyyəsindən, yəni ekipaj sayının azalmasından və ehtiyatı əsasən sualtı qayığın imkanlarını müəyyənləşdirən silahların mövcudluğundan təsirlənir. Çünki sualtı qayıq təyyarə deyil ki, sursatı doldurmaq üçün bazaya tez qayıda bilsin, sursatı bazadan kənarda yenidən yükləmək isə həmişə mümkün olmur və bu sualtı vasitənin maskalanmasını mümkün qədər sıradan çıxarır. Başqa sözlə, hətta ən nikbin proqnoza görə, atom və sadə sualtı qayıqların sututumu hələ də minlərlə ton təşkil edəcək.


Ən kompakt sovet atom sualtı qayıqlarından biri (solda), ekipajı 32 nəfərə, sualtı sututumunu isə 3180 tona qədər endirilən, maye metal reaktoruna malik, maksimum avtomatlaşdırılan 705 (K) "Lira" layihəsinin sualtı qayığıdır. Sağ tərəfdə isə 66 nəfərlik ekipaja, 2607 ton sualtı sutumuna malik ABŞ-ın "Tallibi" (SSN-597) atom sualtı gəmisidir.

Məqalənin əvvəlində Maksim Klimovun dediyi nəticə ilə razılaşa bilərik ki, bəzi hallarda sualtı gəmilərin məxfiliyinin bərpası, yalnız sualtı qayığı aşkar edən platformanın - sualtı əleyhinə təyyarənin, gəminin və ya sualtı qayığın məhv edilməsi ilə mümkündür.

Sualtı qayıqların aşkarlanma ehtimalının əhəmiyyətli dərəcədə artacağını nəzərə alsaq, perspektivli sualtı qayıqlar daha çox aqressiv və çoxfunksiyalı bir döyüşçüyə çevrilməlidir, düşmənin hər cür sualtı əleyhinə vasitələrini məhv etməyə qadir olmalıdır.

Müasir çoxməqsədli sualtı qayıqlar öz növlərinə, eləcə də yerüstü gəmilərə qarşı təsirli ola bilər, lakin hava düşməni ilə vəziyyət hələ də çox kədərlidir. Sualtı qayıqda hava hədəflərini yerüstü vəziyyətdən məhv etmək üçün hazırlanan daşınan zenit-raket kompleksləri mövcuddur. Lakin sualtı qayıq suyun altında qaldıqda, sualtı qayıq əleyhinə təyyarələrə və helikopterlərə qarşı müdafiəsizdir və burada yalnız gizliliyinə etibar edə bilər ki, bu da inteqrasiya edilən sualtı əleyhinə aşkarlama sistemlərinin inkişafı baxımından artıq kifayət qədər etibarlı hesab edilə bilməz.

Sualtı qayıqların hava hücumundan müdafiəsi

Sualtı qayıqları su altında işləyə bilən zenit-raket sistemləri ilə təchiz etmək və sualtı qayıqları düşmən təyyarələrini məhvetmə imkanı ilə təmin etmək ehtiyacı dəfələrlə nəzərdən keçirilib. Ehtiyatda olan 3-cü dərəcəli kapitan Maksim Klimovun məqalənin əvvəlində qeyd olunan sualtı qayıqlar üçün hava hücumundan müdafiə sistemlərinin konsepsiyası və prototiplərini xatırlaya bilərsiniz.

Müəllifin "Nüvə ilə işləyən çoxfunksiyalı sualtı kreyser: Qərbə asimmetrik reaksiya" və "Nüvə ilə işləyən çoxfunksiyalı sualtı kreyser: paradiqma dəyişikliyi" məqalələrində perspektiv hava hücumundan müdafiə sistemləri, mümkün konstruktiv həllər və konsepsiyalar nəzərdən keçirilib.

Əgər ZRK haqqında yalnız sualtı qayıqların özünümüdafiə vasitəsi kimi danışırıqsa, sualtı qayığa qarşı aviasiyanın xüsusiyyətlərini də nəzərə almaq lazımdır - bunlar Amerikanın qayıq əleyhinə "Boeing P-8 Poseidon" təyyarəsi və ya "Sikorski SH-60 Seahawk" helikopteri kimi səsə qədər sürətli, aşağı manevrli və əsasən aşağıdan uçan hədəflərdir. Yüksək hündürlük hədəflərə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin nisbətən uzaq mənzilli "Northrop Grumman MQ-4C Triton" kəşfiyyat PUA-sı aid edilə bilər, lakin onların sualtı qayıq axtarış qabiliyyəti məhduddur və 17000 metr maksimum uçuş hündürlüyü müasir havadan müdafiə sistemləri üçün problem yaratmır.


Sualtı qayıqların hava hücumundan müdafiə sisteminin əsas hədəfləri "Boeing"in "P-8 Poseidon" təyyarəsi, "Sikorski"nin "SH-60 Seahawk" helikopteri və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin "Northrop Grumman" istehsalı "MQ-4C Triton" uzaqmənzilli kəşfiyyat PUA-sıdır

Sualtı qayıqlar üçün aviasiya təhlükələrinin taktiki və texniki xüsusiyyətlərinə əsaslanaraq, "Poliment/Redut" dəniz hava hücumundan müdafiə sistemi əsasında sualtı qayıqlar üçün perspektivli hava hücumundan müdafiə sisteminin inkişaf etdiriləcəyini güman etmək olar ki, bu da öz növbəsində ən son yerüstü hava hücumundan müdafiə sistemi olan S-350 bazasında yaradıla bilər.


ZRK S-350 "Vityaz"

"Poliment/Redut/S-350 Vityaz" hava hücumundan müdafiə sisteminin üstünlüyü, 9M96E, 9M96E2 orta mənzilli zenit-raketlərində aktiv tuşlama başlıqlarının və qısa mənzilli 9M100 raketlərində infraqırmızı tuşlama başlıqlarının mövcudluğudur. Onlar davamlı olaraq hədəf göstərilmədən və hədəf işıqlandırılmadan hədəfləri məhv etməyi bacarır.

"Nüvə ilə işləyən çoxfunksiyalı sualtı kreyser: Qərbə asimmetrik reaksiya" və "Nüvə ilə işləyən çoxfunksiyalı sualtı kreyser: paradiqma dəyişikliyi" məqalələrində tam həcmli RLS-in ayrıca perspektiv hava hücumundan müdafiə sistemlərini periskop mövqeyində ayrıca bir maçta üzərində yerləşdirmək təklif edilir. 955A "Borey" layihəsinin strateji raket sualtı kreyseri radar dayağını yerləşdirmək üçün kifayət qədər yeri olduğundan atom çoxfunksiyalı sualtı kreyserinin (AMFPK) yaradılması üçün baza hesab edilib. Tənqidlərə baxmayaraq, müəllif geri çəkilə bilən bir RLS-in həyata keçiriləcəyinə əmindir, buna görə daha cəsarətli layihələrə, məsələn Amerikanın "Ohayo" ballistik raket sualtı qayıqlarındakı geri çəkilə bilən artilleriya toplarının yerləşdirilməsinə baxmaq kifayətdir.


Ohayo raket şaxtasında 155 mm şaquli topun quraşdırılması

"Virciniya" tipli bir sualtı qayıqda isə modernləşdirilən "Ohayo" raket daşıyıcılarının şaxtalarında olduğu kimi, "Tomahawk" qanadlı raketlərinin yerləşdirilə biləcəyi diametri cəmi iki metrdən bir az çox olan iki universal şaxta da daxil olmaqla kabinin arxasında yeddi metr yarım əlavə bir hissənin quraşdırılması imkanları nəzərdən keçirilir. Bura isə əlavə olaraq döyüş dalğıcları üçün kabin, 25 mm-lik avtomatik top və ya "Stinger" ZRK, pilotsuz sualtı nəqliyyat vasitələri və pilotsuz uçan aparatlar, şaquli silah və ya zenit raket qurğuları üçün maçta yerləşdirilə bilər.


"Virciniya" tipli perspektivli nüvə enerjili sualtı qayıqların konsepsiyası


Su altından buraxılan PUA konsepsiyası

Yeri gəlmişkən, iki metr diametrli şaxta çoxməqsədli nüvə sualtı qayıqlarına qitələrarası ballistik raketlərin yerləşdirilməsi üçün olduqca uyğundur. Bu, "Nüvə Üçlüyünün Təkamülü: Rusiya Strateji Nüvə Qüvvələrinin dəniz komponentinin inkişaf perspektivləri" məqaləsində Rusiya nüvə triadasının dəniz komponentinin sağ qalmasını artırmaq üçün bir tədbir olaraq nəzərdən keçirilirdi.

Bununla birlikdə, suyun altından çıxarılan bir maçtada RLS-in inkişafı vaxt və əlavə maliyyə mənbələri tələb edən mürəkkəb mühəndislik vəzifəsinin olduğunu danmaq olmaz. Eyni zamanda, radarlar hava hədəflərini aşkar etməyin yeganə yolundan uzaqdır.

Hava hədəflərinin ilkin aşkarlanması üçün sualtı əleyhinə təyyarə və helikopterlərdən RLS şüalanmasını aşkar edə bilən radioelektron kəşfiyyat sensorlarından, habelə həmin vasitələrinin mühərriklərinin səs-küyünü aşkar edə bilən akustik sensorlardan daxil olan məlumatlardan istifadə edilə bilər. Hədəf üçün əlavə axtarış və zenit raketlərinə hədəf təyinatının verilməsi, zenit rejimində işləyən periskopun optik və istilik görüntü kanallarından istifadə etməklə həyata keçirilə bilər. Gələcəkdə periskoplar aktiv fazalı antenə (AFAR) malik uyğunlaşma radarları ilə təchiz oluna bilər.


PARUS-98 periskopu

PARUS-98 periskopu modernləşdirilən və yeni hazırlanan perspektivli sualtı qayıqlarda quraşdırmaq üçün nəzərdə tutulur və aşağıdakıları təmin edir:

- Gündüz, axşam və gecə, o cümlədən çətin hava şəraitində səthə və hava məkanına dairəvi müşahidə;
- Yerüstü, hava və sahil obyektlərinin koordinatlarını aşkar etmək;
- "Glonass" və GPS peyk naviqasiya sistemlərindən siqnalların qəbulu;
- Radarların və digər radio cihazlarının şüalanmasının aşkarlanması.


Raketləri suyun altından buraxılması imkanı olmalıdır. Raketlərin birbaşa su altından buraxılması, qanadlı və gəmi əleyhinə raketlərin buraxılmasına bənzətməklə həyata keçirilə bilər. Bu vəziyyətdə, ilkin hədəf təyinatı zenit raketi buraxılmazdan əvvəl onun idarəetmə sisteminə daxil edilir.

Alternativ variantda isə şaxtadan çıxan zenit-raket qurğusunun suyun üstünə çıxması, sualtı qayıq ilə kabel əlaqəsi olan konteynerdə həyata keçirilə bilər. Bu vəziyyətdə raketlərin suyun səthindən buraxılmasından və hədəfin tapılmasından sonra konteynerin kabeli kəsilib atılır.

Raket buraxıldıqdan və sudan çıxdıqdan sonra əlavə axtarış, hədəfi ələ keçirmə və məhvetmə aktiv RLS və ya infraqırmızı başlığın hesabına həyata keçirilir.

Mühafizə və manevr

Təkcə hava hücumundan müdafiə sistemlərinin olması sualtı qayıqların təhlükəsizliyinə zəmanət vermir. Təşəbbüs üstünlüyünə malik qayıq əleyhinə təyyarələr, onların sualtı tərəfindən aşkarlanmasından əvvəl zərbə endirə bilər. Bu vəziyyətdə sualtı qayıq hücumdan yayınmağı və ya aktiv şəkildə ona qarşı çıxmağı bacarmalı, eyni zamanda sürətli bir şəkildə cavab atəşi açmalıdır.

Silah dünyasında aparıcı istiqamətlərdən biri hərbi texnikaya yalnız daşıyıcıya deyil, həm də birbaşa hücum edən sursatı məhv etmək imkanının verilməsidir. Zirehli maşınlarda bu, aktiv mühafizə kompleksindən (AMK), aviasiyada isə düşmən sursatlarını birbaşa məhv etmək üçün isə "hava-hava" raketlərindən istifadə etməklə tətbiq olunur.

Eynilə sualtı qayığın düşmənin torpedalarını dəf etmək qabiliyyəti, anti-torpedalardan istifadə etməklə reallaşdırıla bilər. Rusiyada sualtı qayıqlar üçün anti-torpedalar yerüstü gəmilərin "Paket-NK" kompleksi bazasında hazırlanır. Müasir torpedaların inkişafı və seriyalı istehsalında Rusiya Federasiyasının əhəmiyyətli dərəcədə geri qalmasını nəzərə alsaq, deməli anti-torpedaların xüsusiyyətləri də sual altındadır.


Almaniyanın "SeaSpider" və Rusiyanın "Paket-NK" kompleksinin anti-torpedaları

Hücum edən torpedalara qarşı bir vasitə olaraq, yedəkli və avtonom saxta hədəflərdən - akustik maneə yaradan vasitələrdən istifadə edilə bilər. Buna misal olaraq, sualtı qayığın yan tərəfindən buraxılan, həm torpedaların, həm də sualtı qayıqların akustik RLS-ləri üçün güclü akustik maneə yaradan "Vist-2" MPQD kiçik ölçülü hidroakustik cihazı göstərmək olar. "Vist-2" sualtı qayığı təqlid edən akustik siqnal yaya bildiyinə görə saxta hədəf olaraq da tətbiq edilə bilər.


"Vist-2"MPQD

- hidroakustik əks təsir növləri - maneə və ya təqlid;
- müdaxilənin növü - tezlikdə geniş zolaqlı məhdud;
- stimulyasiya növü - sualtı qayığın ikinci hidroakustik sahəsi;
- müdaxilənin şüalanma rejimi - davamlı və impulslu;
- şüalanan tezliklərin diapazonu - səslənən torpedo paketlərinin tezliyinə uyğundur;
- siqnalların şüalanma sahəsi üfüqi müstəvidə dairəvi, şaquli müstəvidə sektoral;
- işləmə dərinliyinin diapazonu 15-350 m (tənzimləmə üfüqündə diapazonun avtomatik saxlanılması təmin olunur);
- fəaliyyət müddəti - 6 dəqiqə;
- cihazı quraşdırarkən sualtı qayığın sürəti - 12 düyümə qədər;
- kütlə və ölçü xüsusiyyətləri: çapı 123 mm, uzunluğu 810 mm, çəkisi - 13.5 kq.


Sualtı qayıqların həm sualtı əleyhinə aviasiya ilə, həm də digər yerüstü və sualtı rəqibləri ilə mübarizə aparmaq qabiliyyətinə təsir göstərən vacib amil, perspektivli sualtı qayıqların manevr qabiliyyəti və dərinliyini intensiv şəkildə dəyişdirmək imkanından ibarət olacaq. Məsələn, sualtı əleyhinə aviasiyanın hücumu zamanı sualtı qayıq, zenit raketinin aşkarlama və məhvetmə (periskop) dərinliyinə qısa zamanda qalxa bilməlidir.

Ən manevrli sualtı qayıqlardan biri "sualtı qırıcı" adlandırılan 705 (K) layihəsinin atom sualtı gəmisi hesab edilə biləcəyidir. Maye metal soyuducu ilə bənzərsiz bir reaktora malik 705 (K) layihəli atom sualtı qayıqları 41 düyüm (76 km/saat) sürətinə 1-1.5 dəqiqədə çatır və 40-45 saniyə ərzində 180 dərəcə fırlanır. Sualtı dənizçilərə görə, 705 (K) layihəli atom sualtı qayıqları demək olar ki, yerində, "helikopter kimi" dönə bilir.


705 (K) layihəli sualtı qırıcı

Maye metal istilik daşıyıcısı olan reaktorun Rusiyanın "Laika" tipli beşinci nəsil atom sualtı qayıqlarına quraşdırılacağına dair ehtimal mövcuddur. Bu vəziyyətdə "Laika" sualtı qayıqlarının manevr və sürət xüsusiyyətlərinin 705 (K) layihəsinin sualtı qayıqları ilə müqayisə olunma ehtimalı böyükdür.


"Laika" layihəsinin beşinci nəsil çoxməqsədli atom sualtı qayığı

Sualtıların qayıq əleyhinə təyyarələrə qarşı tab gətirə bilmə qabiliyyətinin görünüşünün nəticələri

Bu nəticələr əhəmiyyətli olacaq. İndi aviasiya mütləq cəzasızlıq mühitində hərəkət edə bilir, sualtıların qayıq əleyhinə təyyarələrə qarşı zenit-raket sistemləri əldə etməsi isə vəziyyəti 180 dərəcə dəyişəcək.

Dənizin düz səthi aviasiyanın təbii və süni əngəllərin arxasına sığınmasına imkan vermir. Sualtı qayıqların axtarışı pilotlardan müəyyən hündürlük və sürət rejimlərinə riayət edilməsini tələb edir. Qayıq əleyhinə aviasiyasının özü də üstün sürət və manevr qabiliyyətinə malik deyil. Nəticədə yuxarıda göstərilən təyyarələr, helikopterlər və PUA-ların özü də hədəfə çevirilir.

Sualtı qayıqların hava hücumundan müdafiə sistemləri ilə təmin edilməsi, sualtı qayıq əleyhinə olan təyyarə və helikopterlərin hərtərəfli modernləşdirilməsini və ya radioelektron mübarizə, lazerdən müdafiə sistemləri və raket əleyhinə sistemlərlə təchiz olunan tamamilə yeni modellərin alınmasını tələb edəcək.


ATL lazer sistemi ilə C-130H "Hercules"

Bütün bunlar isə sualtı əleyhinə vasitələrinin bahalaşmasına, deməli onların sayının azalmasına və ya düşmənin müdafiə büdcəsinə yüklənmənin artmasına səbəb olacaq. Sualtı qayıqlara qarşı vasitələrin zenit raketlərinə qarşı özünümüdafiə avadanlıqları ilə təchiz edilməsi, silah-sursat dəstinin və uçuş müddətinin azalmasına gətirib çıxaracaq. Bu isə həmin aviasiya vasitələrinin effektivliyinin ümumilikdə məhdudlaşması deməkdir.

Qəflətən raket zərbəsinə məruz qalmaq ehtimalı sualtı əleyhinə aviasiyanın ekipajlarına artan psixoloji təsirə və stresə səbəb olacaq, bu da onların fəaliyyət səmərəliliyini artırmağa kömək etməyəcək. Sualtı əleyhinə helikopterlər suüstü gəmilərə nisbətən daha yaxın məsafədə işləyir, təyyarələr isə bazadan xeyli uzaq məsafədə çalışır. Nəticə etibarilə təyyarə vurularsa, ekipajın sağ qalma şansları çox az olacaq. Yaxın gələcəkdə pilotsuz vasitələr, idarə olunan pilotlu sualtı əleyhinə təyyarələri və helikopterləri səmərəliliyi itirmədən əvəz edə bilməyəcək.

Qayıq əleyhinə aviasiya yüksək hərəkətliliyi səbəbindən sualtılar üçün ən böyük təhlükə sayıla bilər, çünki onlar qısa bir zamanda su səthinin böyük ərazilərində qüvvələrinin sayını artırmaq və patrul xidmətini təşkil etmək imkanına malikdir.

Nəticələr

Mövcud və perspektiv sualtı qayıqları təchiz etmək və modernləşdirmək üçün su altında işləyə bilən ZRK-ların yaradılması, rəqibin qayıq əleyhinə vasitələrinin yerüstü HHM-nin əhatə zonasından kənarda, düşmənin kəmiyyət və keyfiyyət baxımından üstün olması şəraitində belə sualtı qayıqların yaşam müddətini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq.

İddiaya görə, ən yaxşı həll yolu "Poliment/Redut/S-350 Vityaz" hava hücumundan müdafiə kompleksi bazasında sualtı qayıq əleyhinə hava vasitələrinə qarşı "Almaz-Antey" tərəfindən ZRK-nın yaradılması ola bilər.

Sualtı hava hücumundan müdafiə sistemlərinin anti-torpedalar, saxta hədəflər və sualtı qayıqların artan manevr qabiliyyəti ilə birlikdə görünməsi, sualtı qayığın artıq aşkar edildiyi və ya yaxın gələcəkdə aşkar oluna biləcəyi ehtimalı şəraitində, maksimum gizlilik taktikasından aqressiv, dinamik döyüş taktikasına keçməsinə imkan verəcək.

Sualtı vasitələrdə hava hücumundan müdafiə sistemlərinin yaranması, bu istiqamətdə qüvvələr balansını kəskin şəkildə dəyişdirəcək ki, bu da düşməndən bütün sualtı əleyhinə təyyarələrin modernləşməsini və ya dəyişdirilməsini, habelə nisbətən daha az səmərəliliyə malik pilotsuz platformaların sayının artırılmasını tələb edəcək.

Sualtı qayıqların hava hücumundan müdafiə komplekslərinin xüsusiyyətlərinin təkamül nəticəsində artımı, aviadaşıyıcı zərbə qruplaşmalarının mühafizə gəmiləri tərəfindən buraxılan aşağı hündürlüklü gəmi əleyhinə raketlərə hədəf göstərən erkən xəbərdarlıq və radiolokasiya aşkaretmə təyyarələrini (AWACS) məhv etməsi, sualtı vasitələrin effektivliyinin əhəmiyyətli dərəcədə artmasına səbəb olacaq.

Hava hücumundan müdafiə sistemləri ilə təchiz olunan sualtı qayıqlar, düşmən nəqliyyat təyyarələrinə qarşı basqın əməliyyatları həyata keçirə, rabitə əlaqələrini pozaraq bazalardan uzaqda yerləşən düşmən kontingentlərinin təchizatını xeyli çətinləşdirə bilər.

Növbəti məqalədə iki mühitin sərhədində istifadə edilə bilən alternativ silah sistemləri haqqında danışacağıq.

Yazı Andrey Mitrofanovun məqaləsi əsasında hazırlanıb
Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Sualtı-Qayıqlar   HHM   HHQ   Texnologiya