Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə xarici KİV-lər məlumat yayıb.
Bildirilir ki, ölkə ABŞ-dən uzaqlaşmaq və müdafiə tədarükünü şaxələndirmək istəyir.
Kanadanın Böyük Britaniya, İtaliya və Yaponiya tərəfindən həyata keçirilən yeni nəsil döyüş təyyarəsi hazırlanması proqramına qoşulmaq üçün diplomatik təmaslarını intensivləşdirdiyi bildirilir.
“Financial Times” nəşrinin məlumatına görə, Kanada “Global Combat Air Programme” (GCAP) çərçivəsində “müşahidəçi” statusu əldə etməyi hədəfləyir.
Bu status Kanadaya layihənin müəyyən səviyyədə məxfi texniki və strateji məlumatlarına çıxış imkanı verəcək. Beləliklə, gələcək mərhələlərdə həm alıcı, həm də ortaq inkişaf etdirici kimi proqramda tam iştirak etmək imkanı yaranacaq.
ABŞ-dən uzaqlaşmağa çalışır
Kanada hökumətindən bir rəsmi bildirib ki, təşəbbüsün əsas məqsədi müdafiə tədarükündə müxtəlifliyi artırmaq və oxşar təhlükəsizlik baxışına malik ölkələrlə əməkdaşlığı dərinləşdirməkdir. Bu isə Kanadanın ABŞ-yə alternativlər axtarması kimi qiymətləndirilir. Həmin rəsmi qeyd edib ki, Böyük Britaniyaya rəsmi müraciət artıq təqdim olunub, Yaponiya və İtaliyaya isə yaxın zamanda rəsmi müraciətlər göndəriləcək.
GCAP proqramına qoşulma prosesinin iyul ayında keçirilməsi planlaşdırılan görüşdə müzakirə ediləcəyi bildirilir. Qiymətləndirmələrə görə, Kanadanın qəbul olunma ehtimalı “yüksək”dir.
Böyük layihədə hədəf 2035-ci ildir
Böyük Britaniya, İtaliya və Yaponiyanın 2022-ci ildə başlatdığı GCAP proqramı ABŞ istehsalı olan F-35 döyüş təyyarələrindən asılılığı azaltmaq və qabaqcıl hava döyüş sistemlərində daha çox strateji nəzarət əldə etmək məqsədi daşıyır. Proqramın hədəfi 2035-ci ildə ilk təhvilin həyata keçirilməsidir.
Lakin layihənin gedişi xüsusilə Böyük Britaniyada uzunmüddətli müdafiə xərcləri ilə bağlı gecikmələr və maliyyə qeyri-müəyyənliyi səbəbindən zaman-zaman ləngimə əlamətləri göstərir.
Ötən həftə üç ölkə milli müdafiə podratçılarından ibarət “Edgewing” adlı sənaye konsorsiumu ilə 686 milyon funt sterlinq dəyərində mühəndislik və dizayn müqaviləsi imzalayıb. İyun ayının sonuna qədər qüvvədə olacaq bu razılaşma üçtərəfli struktur tərəfindən təmin olunan mövcud maliyyələşmənin əsasını təşkil edir.
“Müşahidəçi” modeli yeni ölkələr üçün imkan yaradır
Tokio və London mənbələrinə görə, “müşahidəçi statusu” mexanizmi GCAP kimi yüksək xərcli layihələrə qoşulmanı asanlaşdırmaq məqsədilə hazırlanıb. Bu model əsas üçtərəfli strukturu genişləndirmədən yeni ölkələrin mərhələli şəkildə sistemə daxil olmasına imkan verir.
Digər tərəfdən, Kanadanın Baş naziri Mark Karni ölkəsinin 2035-ci ilə qədər müdafiə xərclərini ÜDM-in 5 faizinə çatdırmağı nəzərdə tutan iddialı plan irəli sürüb. Bu addım ölkənin müharibədən sonrakı dövrdə ən böyük hərbi modernizasiya təşəbbüsü kimi qiymətləndirilir.
Kanada ABŞ istehsalı olan F-35 təyyarələri çərçivəsində 16 təyyarənin yaxın illərdə təhvil alınmasını planlaşdırır, lakin qalan 72 təyyarə ilə bağlı sifariş Tramp administrasiyası ilə yaranmış gərginlik səbəbindən yenidən qiymətləndirilir.
Bundan əlavə, GCAP proqramına yalnız Kanada deyil, digər regionlardan da bir çox ölkənin maraq göstərdiyi qeyd olunur. Avstraliya, Səudiyyə Ərəbistanı, Polşa, Sinqapur, İsveç və Almaniya kimi ölkələrin həm döyüş təyyarələri, həm də pilotsuz uçuş aparatları və təlim platformaları sahəsində bu proqramda və ya oxşar müdafiə təşəbbüslərində iştirak imkanlarını nəzərdən keçirdiyi bildirilir.
GCAP təyyarəsi haqqında məlum olanlar
2035-ci ilə qədər hazırlanması planlaşdırılan GCAP çərçivəsində istehsal olunacaq 6-cı nəsil döyüş təyyarəsinin qabaqcıl avtonom sistemlərlə pilotun yükünü azaltması və yüksək səviyyədə tapşırıq avtomatlaşdırması təmin etməsi nəzərdə tutulur. “Rolls-Royce” tərəfindən hazırlanacaq yeni nəsil mühərrikin daha çox elektrik enerjisi istehsal edərək lazerlər və yönəldilmiş enerji silahlarının istifadəsinə imkan yaradacağı bildirilir. Təyyarədə klassik kokpit quruluşunun böyük ölçüdə dəyişəcəyi, artırılmış reallıq dəstəkli vizor əsaslı interfeysin istifadə olunacağı qeyd olunur. Pilotun fiziki göstəriciləri və koqnitiv vəziyyəti biometrik və psixo-analitik sensorlarla izlənəcək, sistemin stress və zehni yük kimi amilləri də analiz edə biləcəyi bildirilir. Qabaqcıl radar və məlumat emalı imkanlarının isə geniş həcmli məlumat axınını real vaxtda idarə edəcək səviyyəyə çatdırılacağı qeyd olunur.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
