Bu, onun martın 21-də səsləndirdiyi əvvəlki ultimatumun təkrarıdır. Həmin vaxt o, bildirmişdi ki, boğaz 48 saat ərzində tam açılmasa, İranın elektrik stansiyalarına, “ilk növbədə ən böyüyünə” zərbə endiriləcək.
O vaxtdan etibarən Tramp bu müddəti bir neçə dəfə uzadıb və bildirib ki, ABŞ-nin İranla müharibəni dayandırmaq üçün danışıqlarda irəliləyiş var. İran isə ABŞ ilə birbaşa danışıqlar apardığını inkar edir.
Tramp “onlar bütün elektrik stansiyalarını və ölkədəki digər obyektləri itirəcəklər” kimi geniş bəyanatlar versə də, konkret hədəflərin adını çəkməyib.
ABŞ prezidenti həmçinin ölkənin körpülərini məhv etməklə hədələyib. Həftəsonu ABŞ-İsrail zərbəsi Tehranın qərbində yerləşən Kərəc şəhərindəki B1 körpüsünə dəyib. Yaxın vaxtlarda istifadəyə verilməsi planlaşdırılan və Yaxın Şərqin ən hündür körpüsü kimi təsvir edilən bu əsas magistral körpü ciddi ziyan görüb.
Hüquq ekspertləri bildirirlər ki, mülki obyektlərin hədəfə alınması müharibə qanunlarına görə qadağan edilmiş “kollektiv cəza” sayılır.
İranın elektrik stansiyaları haradadır?
İran yüzlərlə elektrik stansiyasını idarə edir və onların hamısı birlikdə Yaxın Şərqin ən böyük elektrik sistemlərindən birini təşkil edir, 92 milyon insana enerji təmin edir.
Ölkənin elektrik stansiyalarının əksəriyyəti iri əhali mərkəzlərinin və sənaye bölgələrinin yaxınlığında yerləşir. İran əhalisinin böyük hissəsi ölkənin qərb yarısında yaşayır, ən böyük şəhərlər isə Tehran, Məşhəd və İsfahandır.
İranda qaz, kömür, hidroenerji, nüvə və neftlə işləyən elektrik stansiyaları mövcuddur, lakin onların əksəriyyəti qazla işləyir. Ölkənin şimal və mərkəzi hissəsində qazla işləyən stansiyaların qrupları Tehran, Kərəc, İsfahan və Məşhəd kimi ən böyük əhali mərkəzlərini elektriklə təmin edir.
Elektrik stansiyalarının digər böyük toplanma zonası Fars körfəzi sahillərində yerləşir. Bu stansiyalar iri qaz yataqlarına və limanlara yaxın yerləşir, bu da böyük istilik stansiyalarının bol təbii qazla işləməsinə imkan verir.
Sahil bölgəsində həmçinin İranın yeganə nüvə elektrik stansiyası olan “Buşehr” AES yerləşir və onun gücü 1000 MVt təşkil edir. ABŞ və İsrail bu nüvə stansiyasına dəfələrlə zərbələr endirib ki, bu da İranın Atom Enerjisi Təşkilatının xəbərdarlığına görə ölkə sərhədlərindən kənarda radioaktiv çirklənmə riskini artırır.
İran həmçinin ölkənin əsas hidroenerji mənbəyi olan Karun çayı boyunca yerləşən bir neçə hidroelektrik bənddən istifadə edir.
Bu stansiyalarda istehsal olunan elektrik enerjisi İranın Elektrik Şəbəkəsinin İdarə Edilməsi Şirkəti tərəfindən idarə olunan milli ötürmə şəbəkəsinə daxil edilir və ölkə üzrə şəhərlərə, sənayeyə və ev təsərrüfatlarına paylanır.
Aşağıdakı xəritə 100 MVt və daha çox gücə malik bütün elektrik stansiyalarını göstərir.
100 MVt gücündə elektrik stansiyası adətən istehlak səviyyəsindən asılı olaraq təxminən 75 min-100 min evi elektriklə təmin edə bilir.
İranın güc baxımından ən böyük elektrik stansiyası Tehrandan təxminən 50 km cənub-şərqdə yerləşən Pakdəşt ərazisindəki “Damavand” elektrik stansiyasıdır və onun gücü təxminən 2900 MVt-dır, bu da iki milyondan çox evi elektriklə təmin etməyə kifayət edir.
İranın ən vacib elektrik stansiyaları hansılardır?
İranın ən böyük elektrik stansiyalarına aşağıdakılar daxildir:
“Damavand” (Pakdəşt) elektrik stansiyası - Tehran yaxınlığında.
Yanacaq: Təbii qaz (kombinə edilmiş dövr).
Gücü: 2868 MVt.
“Şəhid Salimi” elektrik stansiyası - Xəzər dənizi sahilində yerləşən Neka şəhərində.
Yanacaq: Təbii qaz.
Gücü: 2215 MVt.
“Şəhid Rəcai” elektrik stansiyası - Qəzvin yaxınlığında.
Yanacaq: Təbii qaz.
Gücü: 2043 MVt.
Karun-3 bəndi - Xuzistan vilayətində.
Yanacaq: Hidroenerji.
Gücü: 2000 MVt.
“Kerman” elektrik stansiyası - Kerman şəhərində.
Yanacaq: Təbii qaz.
Gücü: 1912 MVt.
Digər daha kiçik, lakin strateji əhəmiyyətli elektrik stansiyaları bunlardır:
“Ramin” elektrik stansiyası - Əhvaz, Xuzistan.
Yanacaq: Qaz.
Gücü: 1903 MVt.
“Buşehr” nüvə elektrik stansiyası - Fars körfəzi sahilində.
Yanacaq: Nüvə.
Gücü: 1000 MVt.
“Bəndər-Abbas” elektrik stansiyası - Hörmüz boğazı yaxınlığında.
Yanacaq: Neft.
Gücü: 1330 MVt.
İran elektrik enerjisini necə istehsal edir?
İranın elektrik sistemi əsasən təbii qazla işləyən iri istilik elektrik stansiyalarına əsaslanır. Ölkə dünyanın ən böyük təbii qaz ehtiyatlarından birinə malikdir və bu yanacaq onun enerji sisteminin əsasını təşkil edir.
2025-ci ildə İranın elektrik enerjisinin 86 faizi təbii qaz hesabına istehsal olunub.
Neftlə işləyən stansiyalar daha kiçik paya malikdir və təxminən yeddi faiz elektrik enerjisi istehsal edir. Xüsusilə qış aylarında qaz təchizatı azaldıqda bəzi stansiyalar dizel və ya mazutdan istifadə edir.
Hidroenerji ümumi elektrik istehsalının təxminən beş faizini təşkil edir. Karun çayı kimi çaylar üzərində yerləşən iri bəndlər suyun axınından istifadə edərək turbinləri hərəkətə gətirir və elektrik enerjisi istehsal edir.
Nüvə enerjisi ölkənin elektrik istehsalının təxminən iki faizini təşkil edir və bu, əsasən İranın yeganə fəaliyyət göstərən nüvə reaktoru olan Buşehr AES-dən təmin olunur.
Günəş və külək enerjisi kimi bərpa olunan mənbələrin payı çox azdır və birlikdə ümumi istehsalın bir faizindən də azını təşkil edir.
Ümumilikdə, İranın elektrik enerjisinin 90 faizdən çoxu fosil yanacaqlardan əldə olunur və bu, onu dünyada qazdan ən çox asılı enerji sistemlərindən birinə çevirir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
