Ordu.az xəbər verir ki, dayanmış vəziyyətdən başlayaraq “Mach 6”dan yuxarı sürətlərə qədər fasiləsiz işləmək üçün nəzərdə tutulmuş “əks-yönlü fırlanan “ramjet” mühərriki” yüksək sürətli uçuşlarda hazırda istifadə olunan birləşdirilmiş turbin-“ramjet” sistemlərini əvəz edə bilər.
Otuz ildən artıq davam edən işlərdən sonra mühərrikin prototipi tamamlanıb və eksperimental şəkildə təsdiqlənib. Bu isə mühəndislik tətbiqlərinə doğru potensial bir addım hesab olunur.
Layihədə iştirak edən tədqiqatçıların sözlərinə görə, növbəti mərhələlər mühərrikin müxtəlif uçuş aparatlarına uyğunlaşdırılmasını və real uçuş sınaqlarının keçirilməsini nəzərdə tutur.
Çin Elmlər Akademiyasının akademiki Syu Ciançjun bu ayın əvvəlində “China Science Daily” nəşrində verilən məlumata görə bildirib ki, “Çinin yeni prinsipli mühərriklər hazırlaması Qərbin monopoliyasını qırmaq və hətta onu geridə qoymaq üçün strateji seçim olardı”.
Hipersəs uçuşlara dair ənənəvi yanaşmalar adətən iki ayrı hərəkətverici sistem tələb edir: “Mach 3”dən aşağı sürətlər üçün turbin mühərriki, daha yüksək sürətlər üçün isə “ramjet”.
Bu konfiqurasiya sistemlərdən biri işləmədiyi zaman əhəmiyyətli “ölü çəki” yaradır və fərqli hava axını və yanma şəraitinə görə rejim dəyişməsi zamanı texniki çətinliklər ortaya çıxarır. Bu isə xüsusilə yüksəlmə və ya manevr zamanı qeyri-sabitliyə səbəb ola bilər.
Syu tərəfindən rəhbərlik edilən komandanın hazırladığı yeni konstruksiya ənənəvi aviasiya mühərriklərindən fərqlənir və əks istiqamətlərdə fırlanan iki kompressor qanadı dəstindən istifadə edir.
Ənənəvi turbin mühərrikləri adətən “Mach 3”dən aşağı sürətlərlə məhdudlaşır, müasir qırıcılar, məsələn F-22 və J-20 təxminən “Mach 2” sürətlə uçur, “ramjet” mühərrikləri isə aşağı sürətlərdə və ya qalxma zamanı işləyə bilmir.
Çin Elmlər Akademiyasının Mühəndislik Termofizikası İnstitutunda 2025-ci ildə keçirilən simpoziumun hesabatına görə, Syunun əks-yönlü fırlanan “ramjet” mühərriki rejim dəyişməsinə ehtiyac olmadan bütün sürət diapazonunda işləmə imkanı yaradaraq bu məhdudiyyətləri aradan qaldırmağı hədəfləyir. Bu, aerokosmik hərəkətverici sistemlər sahəsində uzun müddətdir arzulanan məqsədlərdən biridir.
Turbin və “ramjet” texnologiyalarını birləşdirmək konsepsiyası İkinci Dünya müharibəsinin sonlarına gedib çıxır. Həmin dövrdə alman mühəndislər “turboramjet” konsepsiyalarını inkişaf etdirmişdilər. Lakin ilk layihələrdə turbin qanadları eyni istiqamətdə fırlanırdı və bu, fırlanma qüvvələrinin birləşməsi səbəbindən material və gərginlik baxımından ciddi problemlər yaradırdı.
Syunun layihəsində əsas yenilik əks-yönlü fırlanan kompressordadır. Bu sistemdə yüksək və aşağı təzyiqli rotorlar əks istiqamətlərdə fırlanır. Belə konfiqurasiya nisbi sürəti qoruyaraq hər rotor üçün tələb olunan mütləq fırlanma sürətini azaldır və bununla da qanadlar və disklər üzərində mərkəzdənqaçma qüvvələrini aşağı salır.
Syu 2023-cü ildə dövlət televiziya kanalı CCTV-yə müsahibəsində deyib: “Mühərrikin qanadları əvvəllər eyni istiqamətdə fırlanırdı. İndi isə onlar əks istiqamətlərdə fırlanır və bu, fırlanmanın səmərəliliyini artırıb. Ştamplama texnologiyası ilə birləşdirildikdə əks-yönlü fırlanan ştamplama mühərriki yaradıldı”.
Bu mühərrik eyni zamanda aviasiya mühərriklərinin layihələndirilməsində uzun müddətdir mövcud olan bir fərziyyəyə də meydan oxuyur. Ənənəvi yanaşmaya görə zərbə dalğaları minimuma endirilməlidir, lakin komanda onları sıxılma prosesi üçün istifadə edib.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
