Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə BBC “Sülh prosesinin sınağı: İranda müharibə “Tramp yolu”na və Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinə təhlükə yaradırmı?” başlıqlı məqaləsində yazıb.
Nəşr qeyd edib ki, TRIPP layihəsi Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh prosesinin mərkəzi elementi hesab olunur və onun tamamlanması ilə bağlı problemlər iki ölkə üçün mənfi nəticələrə səbəb ola bilər, ekspertlər xəbərdarlıq edir.
Ermənistanın baş nazirinin sözlərinə görə, “Tramp yolu” hazırda ABŞ üçün prioritet deyil. “Görürsünüz nə baş verir və onlar indi nə ilə məşğuldurlar։ Təəssüf ki, ehtimal böyükdür ki, proseslərə zaman baxımından təsir edəcək։ İndi ABŞ hökuməti başqa məsələyə fokuslanıb, əlbəttə, əgər məlum olsa ki, təsir etməyəcək, daha yaxşı olar”, - deyə martın 12-də Paşinyan bildirib.
“TRIPP layihəsinin Ermənistan ərazisindən keçməsi və Azərbaycanın materik hissəsini Naxçıvanla birləşdirməsi nəzərdə tutulur. Bu layihə hər iki tərəf üçün qəbul edilə biləcək kompromis vəd edir. Bakı öz eksklavına maneəsiz çıxış əldə edəcək, İrəvan isə həmin ərazi üzərində suverenliyini qoruyacaq. Lakin problem ondadır ki, bu marşrut Araz çayı boyunca keçəcək və bu çay Ermənistanla İran arasında sərhəd təşkil edir. Həmin region Tehran üçün mühüm ticarət qovşağı kimi xidmət edir və İran şirkətləri artıq “Tramp marşrutu”nun tikiləcəyi ərazidə yol tikintisi işləri aparırlar. İranla Ermənistan arasında qaz kəməri də həmin ərazidən keçir”, - deyə nəşr bildirib.
KİV vurğulayıb ki, ABŞ və İsrail tərəfindən İrana qarşı başlanan müharibə artıq təxminən iki həftədir davam edir. Cavab olaraq İran yalnız İsraili və regiondakı ABŞ bazalarını deyil, həmçinin Fars körfəzi ölkələrini də bombalayır. ABŞ ilə yaxınlaşmalarına və strateji tərəfdaş statuslarına baxmayaraq, nə Ermənistan, nə də Azərbaycan bu müharibəni dəstəkləyir. Hər iki ölkənin liderləri ayətullah Əli Xameneyinin öldürülməsi ilə bağlı başsağlığı verib və onun oğlu Müctəba Xameneyini İslam Respublikasının ali rəhbəri seçilməsi münasibətilə təbrik ediblər.
“ABŞ və İran arasında müharibə demək olar ki, şübhəsiz TRIPP layihəsini İran baxımından daha mübahisəli edəcək, baxmayaraq ki, bu, avtomatik olaraq təşəbbüsün iflasa uğraması demək deyil. Əgər layihə gecikdirilsə və ya ləğv edilsə, bu, Bakı ilə İrəvan arasında sülh prosesini çətinləşdirə bilər”, - deyə “Bbc.com”a Beynəlxalq Böhran Qrupunun eksperti Konnul de Maur bildirib.
Nəşr qeyd edib ki, TRIPP-in tikinti işlərinə bu yay başlanması planlaşdırılır. Yanvarda ABŞ və Ermənistan TRIPP-in həyata keçirilməsi üçün çərçivə layihəsini təqdim ediblər, bu layihə ABŞ hökumətinin nəzarəti altında şirkətin yaradılmasını nəzərdə tutur. Həmin şirkət dəmir yolunu, avtomobil yolunu və ətraf infrastrukturunu inşa edəcək və ən azı 49 il idarə edəcək. “İran sərhədi yaxınlığında Amerika mövcudluğunu artırmaq cəhdləri gələcək marşrutu “Trampın muzdlularının qəbiristanlığına” çevirəcək”, - deyə 2025-ci ilin avqustunda mart ayında öldürülmüş İranın ali rəhbəri Əli Xameneyinin müşaviri Əli Əkbər Vilayəti hədələmişdi.
Müəllifin sözlərinə görə, lakin erməni diplomatlar iranlı tərəfdaşlarını əmin ediblər ki, layihə onların ölkəsi üçün heç bir təhlükə yaratmır. İrəvanda yerləşən Demokratiya və Təhlükəsizlik Regional Mərkəzinin direktoru Tiqran Qriqoryan bildirib ki, bu baxımdan müsbət inkişaflar var. O qeyd edib ki, indi Tehranın mövqeyinin daha sərt olmasını gözləmək lazımdır, lakin bu, marşrutun həyata keçirilməyəcəyi demək deyil. “Məsələ ondadır ki, İranın bu layihənin həyata keçirilməsinə mane olmaq üçün hansı alətləri var. Düşünürəm ki, bu, siyasi bəyanatlarla məhdudlaşacaq”, - deyə o qeyd edib.
Nəşr sual verib ki, bəs sülh prosesi ilə nə baş verəcək? Beynəlxalq Böhran Qrupunun Cənubi Qafqaz üzrə baş analitiki Coşua Kuçera bildirib ki, əgər TRIPP-in tikintisi gecikdirilsə və ya ümumiyyətlə ləğv edilsə, bu, Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh prosesi üçün ciddi nəticələrə səbəb olacaq. O qeyd edib ki, ABŞ və İsrailin İranla müharibəsi Azərbaycanın Ermənistan ərazisindən keçən yola olan ehtiyacını yalnız artırıb. İran üzərindən ticarət pozulub, Naxçıvan hava limanı isə İranın pilotsuz uçuş aparatının zərbəsindən sonra müvəqqəti bağlanıb. Bununla yanaşı, Bakı bildirib ki, Azərbaycanın Naxçıvan hava limanına zərbə endirən İran pilotsuz uçuş aparatları olub. İran isə bunda İsraili günahlandırıb.
Cənubi Qafqazda ABŞ-nin fəal fəaliyyəti Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərində əhəmiyyətli irəliləyiş üçün katalizator rolunu oynayıb. Hər iki ölkənin liderləri Trampın münaqişənin sona çatdırılmasında “tarixi rolunu” qeyd ediblər. “Əgər görünürsə ki, Amerika artıq bununla maraqlanmır, o zaman hər şey daha kövrək olur”, - deyə Kuçera bildirib.
Bununla belə, Konnul de Maur hesab edir ki, sülh prosesi Vaşinqtonun iştirakı olmadan da davam edə bilər. O qeyd edib ki, sülh sazişinin mətni ötən il ərzində razılaşdırılıb, baxmayaraq ki, hələ imzalanmayıb. Azərbaycan həmçinin Ermənistana benzin və dizel yanacağı ixracına başlayıb. Bütün bunlar vasitəçilərsiz, birbaşa ikitərəfli danışıqlar yolu ilə əldə olunub. “Hər iki tərəf nisbətən sabit ikitərəfli yol formalaşdırıb və TRIPP-in gecikməsi və ya hətta ləğvi daha geniş sülh prosesini pozması az ehtimal olunandır. Üstəlik, İranda müharibə hər iki tərəfin danışıqları sürətləndirməsinə səbəb ola bilər, çünki regional qeyri-sabitliyin ümumi təhlükəsi getdikcə daha aydın görünür”, - deyə de Maur bildirib.
Alpər Mövludoğlu
Ordu.az
