Rəsmi Rusiya-ABŞ danışıqlarına paralel olaraq tərəflər arasında xüsusi olaraq ekspert xarakterli müzakirələr gedir. Bu barədə ABŞ KİV-ləri yazıb və əlavə edib ki, proses aylar əvvəl, Donald Tramp ABŞ prezident seçkilərində qalib gələndən sonra başlayıb.
Eyni mənbələr Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı Ər-Riyadda Sergey Lavrov-Marko Rubio görüşünü “danışıqlara başlamaq üçün danışıqlar” kimi xarakterizə edirlər. Belə başa düşülür ki, ötən il noyabrın ortalarında başlayan müzakirələrdə hər iki tərəfin ekspertləri “ortaq məxrəcə” çata bilməyiblər, buna görə də Trampın “mayın 9-da Moskvaya səfər edəcəyi və Vladimir Putinin geosiyasi zəfərinin həmin simvolik gündə qeydə alınacağı” təəssüratı o qədər də real görünmür.
Rusiya prezidenti fevralın 21-də hökumətin iclası zamanı Qərb şirkətlərini fəaliyyətlərini bərpa etməkdə ehtiyatlı olmağa çağırıb ki, bu da bir və ya bir neçə görüşün Rusiya-ABŞ münasibətlərində “buzu əritməyəcəyi”ni nəzərdə tutur. Xüsusən də Lavrov şərh edib ki, danışıqların “iki yolu” var, biri Rusiya-ABŞ münasibətlərinin bərpası, digəri isə Ukrayna nizamlanmasıdır.
Tərəflər arasında inamsızlıq çox dərindir. Belə görünür ki, Moskva ABŞ prezidentinin ictimai bəyanatlarına şübhə ilə yanaşmaqda davam edir və substantiv addımlar gözləyir. Həqiqətən də ABŞ prezidentinin realpolitik rejimdə nə dərəcədə praktik olacağı son dərəcə vacibdir. Mahiyyət etibarı ilə əsas intriqa ondan ibarətdir ki, Tramp Ukraynanı “təhvil verməklə”, hansı real geosiyasi məqsədi güdür?
Şübhə yoxdur ki, Ukrayna müharibəsi Moskvanın ərazi qazanımlarını qeydə alacaq və Vaşinqtona Ukraynanın yeraltı sərvətlərini ələ keçirməyə imkan verəcək Rusiya-ABŞ razılaşması ilə başa çatarsa, Putin “Böyük Avrasiya” layihəsini işə salacaq, digər tərəfdən isə Rusiya ilə Avropa İttifaqı (Aİ) arasında münasibətlər daha da gərginləşəcək. Rusiya mətbuatında çoxsaylı nəşrlər Moskva-Vaşinqton razılaşmasının “Aİ-nin dağılmasına gətirib çıxara biləcəyi” ehtimalı üzərində qurulub.
Rusiyalı ekspertlər gizlətmirlər ki, Moskva bu və ya digər şəkildə Şərqi Avropanın keçmiş kommunist ölkələri üzərində təsirini bərpa etmək niyyətindədir. Tramp, Avropadan “okeanla ayrılmaq” ilə bağlı müşahidəsi səmimidirsə, belə bir perspektivi ABŞ üçün təhlükə kimi görmür. Bu fonda Qərb mənbələri martın 4-5-də Səmərqənddə Avropa Şurasının sədri və Avropa Komissiyasının sədrinin iştirakı ilə Avropa İttifaqı-Mərkəzi Asiya sammitinin çağırılacağını bildirir.
Bu baş verərsə, Rusiyanın reaksiyası birmənalı olaraq mənfi olacaq. Bu baxımdan Aİ-nin Mərkəzi Asiyaya “giriş” yolu bizim regiondan keçdiyi üçün Aİ-Rusiya gərginliyi Cənubi Qafqazda da “əks oluna bilər”. Hələ ötən ilin ortalarında mətbuatda məlumat yayılmışdı ki, Aİ-nin Mərkəzi Asiya ilə kommunikasiya infrastrukturunun modernləşdirilməsi proqramı var və təxminən 9 milyard avro dəyərində qiymətləndirilir.
Məlumatlı mənbələrin bildirdiyinə görə, bu məbləğin əhəmiyyətli hissəsinin Bakı-Qars dəmir yolunun ötürücülük qabiliyyətinin artırılmasına və texniki cəhətdən yenidən təchiz edilməsinə sərf edilməsi nəzərdə tutulur. Aİ Türkmənistan və Qazaxıstanın liman infrastrukturunu da modernləşdirmək niyyətindədir.
Tramp ABŞ-nin Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazdakı prioritetlərini də nəzərdən keçirirmi? Əgər belədirsə, bu, sırf onun qavrayışları ilə müəyyən edilən situasiya “qərarıdır”, yoxsa ABŞ bütün postsovet məkanında özünü “təcrid” edir? Tramp Rusiyanı “xilas edir”, yoxsa “onu məhv etməyə hazırlaşır?”
ABŞ-nin Şərqi Avropadan, Cənubi Qafqazdan və Mərkəzi Asiyadan strateji “geri çəkilməsi” geosiyasi boşluq yaradacaq. Bu boşluğu doldurmaq üçün Rusiya, şübhəsiz ki, təkcə həmin ölkələrlə münasibətlərin kəskinləşməsi ilə yox, həm də xarici maraqlı qüvvələrlə münaqişələr təhlükəsi ilə üzləşəcək.
Firuz Bağırov
Ordu.az
