Tramp daha əvvəl Putinlə mümkün qədər tez görüşmək və Ukrayna müharibəsinin dayandırılmasını müzakirə etmək istədiyini bildirmişdi. Tramp, həmçinin bəyan edib ki, Putin sövdələşmə ilə razılaşmasa, ona sanksiyalar və neftin qiymətinin düşməsi ilə təzyiq göstərəcək.
Çoxları Trampın Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhd şahzadəsi Məhəmməd bin Salmanla bu mövzuda danışdığına inanır. Səudiyyə Ərəbistanı əsas neft hasil edən ölkədir və OPEC-də böyük rol oynayır. Bəs Ər-Riyad Trampla belə bir sövdələşmə bağlayacaqmı? Üstəlik, Səudiyyə Ərəbistanı hökuməti maliyyə problemləri ilə üzləşir və bəzi meqalayihələrini azaltmağa məcburdur.
Təbii ki, onların vəziyyətində maliyyə problemi nisbi səslənir, lakin neftin qiymətinin düşməsi səudiyyəliləri sadəcə olaraq milyardlarla dollar gəlirdən məhrum edə bilər, üstəlik, bunun nəyin naminə ola biləcəyi bəlli deyil. Trampın seçkiqabağı vədini yerinə yetirməsi naminə? Demək çətindir, çünki razılaşmamaq halında Tramp Ər-Riyadı hədələyə bilərdi.
Bəs bu, onları sadəcə Çinin qollarına itələyə bilsəydi, necə olacaqdı? Xatırladaq ki, 2023-cü ildə Ər-Riyadda Çin və Ərəb beşliyi liderlərinin görüşü baş tutub. Bəs Trampın neft qiymətləri ilə bağlı açıqlaması blef idimi? Təbii ki, bunu istisna etmək olmaz. Bununla belə, ABŞ prezidenti kifayət qədər çətin vəziyyətdə qalıb. Müharibəni çox tez bitirmək vədi ilə ona təzyiq edilir.
Buna görə də müharibənin davam etdiyi hər gün onun “nüfuzu”na zərər verəcək. Digər tərəfdən, müharibənin qarşısını ala bilməsə, müharibəni gücləndirmək də onun üçün imic problemi olacaq. Tramp həqiqətən çətin vəziyyətdədir və ABŞ prezidentinin bəyanatları bəlkə də daha çox Putinlə mümkün sövdələşmə üçün təbliğat fonunun yaradılmasına, sonra isə sövdələşmənin onun üçün uğurlu olması və onun şərtləri əsasında bağlanması fikrini təbliğ etməyə yönəlib.
Amma bir şey dəqiqdir ki, sövdələşmə bəlkə də qaçılmazdır, əks halda özünü məhvetmə mexanizminin işə düşməsi qaçılmaz olacaq. Həlledici amil bu mümkün sövdələşmənin Ukraynadan başqa digər sahələrə, məsələn, Qafqaza və Qafqazdakı məsələlərə necə təsir edəcəyi olacaq. Xüsusilə söhbət Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsindən, Gürcüstan-Abxaziya və Gürcüstan-Osetiya məsələlərindən gedir.
Tramp və Putin Qafqaz münaqişələrindən yan keçməklə, razılaşma əldə edə bilməyəcəklər. Əgər sövdələşmə bunlardan yan keçərsə, o zaman bu münaqişələr bəlkə də yeni sövdələşmə perspektivi ilə ayrıca “döyüş meydanı”na çevrilə bilər.
Firuz Bağırov
Ordu.az
