Ermənistan-KTMT məsələsi “çıxmaq-çıxmamaq” kontekstində müzakirə olunur ki, bu da problemin özünü xeyli daraldır, hətta şikəst edir, dərin məsələni təhrif edir. Əsas, dərin məsələ isə yalnız formal mənada KTMT ilə, faktiki mənada isə böyük Avrasiya təhlükəsizlik sisteminin perspektivi ilə bağlıdır və bu da öz növbəsində hərtərəfli beynəlxalq təhlükəsizlik sistemi kontekstindədir.

Şübhə yoxdur ki, hazırkı qütb qarşıdurması və dünya müharibəsi “ağlabatan müddət”ə sahib olacaq və bu, dünya sülhü dövrlərindən daha uzun müddət davam edə bilməz. Təbii olaraq indiki vəziyyətin nə qədər davam edəcəyini söyləmək son dərəcə çətindir, lakin bütün hallarda, bu, şübhəsiz ki, bir geosiyasi qütbün kapitulyasiyası və digər qütbün qələbəsi ilə deyil, sadəcə olaraq, yeni qüvvələr balansı şəraitində bağlanan yeni razılaşmalarla başa çatacaq.

Ümumilikdə, yeni beynəlxalq təhlükəsizlik sistemi, başqa sözlə, güc mərkəzləri arasında yeni birgəyaşayış konsepsiyası formalaşacaq. Bunun necə olacağını söyləmək çox çətindir, lakin görünən odur ki, İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşan və iki mərkəzə - Vaşinqton və Moskvaya əsaslanan nizamdan fərqli olaraq, yeni halda çoxqütblü məntiq, ancaq əsas təhlükəsizlik sistemi baxımından bəlkə də, şərti desək, klaster məntiqi olacaq.

Bəlkə də coğrafi, infrastruktur, etno-siyasi və ya dini-siyasi münasibətlərə dair amillərlə bağlı olan bir neçə böyük təhlükəsizlik “klasteri” yaradılacaq. Bu, əlbəttə ki, son dərəcə mürəkkəb bir prosesdir, lakin buna baxmayaraq, təyinat yerinə çatacaq. Ermənistan bu prosesdə ümumi təlimatların müəyyən edilməsində iştirak etmək üçün imkanlara malik deyil, lakin makro səviyyədə oyunçuların strateji düzəlişləri və razılaşmaları şəraitində maksimum əməliyyat-taktiki çevikliyə malik olmaq üçün əsas cərəyanlara mümkün qədər yaxın qalmağa çalışır.

Asif Cəfərov
Ordu.az