2021-ci il sentyabrın 27-də (müharibənin başlanmasının birinci ildönümü) Azərbaycanda müharibədə şəhid olanların xatirəsinə yürüş keçirildi. Həmin gün Azərbaycan paytaxtının mərkəzi küçələrində müharibə zamanı həlak olan bütün Azərbaycan hərbçilərinin fotoşəkilləri çəkilib. Bununla da Azərbaycan hakimiyyəti vətəni uğrunda şəhid olanların xatirəsinə ehtiramını ifadə edib, digər tərəfdən 44 günlük müharibədə şəhid olan bütün hərbçilərin adları ayrı-ayrılıqda qeyd edilib.
Ermənistandakı mənzərə isə əksinədir. Müharibənin başa çatmasından bir il üç aydan çox vaxt keçsə də, indiyədək Ermənistan hakimiyyəti nəinki bütün itkilərin adlarını açıqlamır, həm də mütəmadi olaraq itkilər haqqında müxtəlif “rəsmi” məlumatlar təqdim edir.
Paşinyan müharibədə itkilərin sayı ilə bağlı dəfələrlə məlumat dərc edib, onların heç birinin digəri ilə əlaqəsi yoxdur.
Müharibə bitdikdən sonra Paşinyan hakimiyyəti həmişə itkilər haqqında məlumatları gizlətməyə çalışıb. Ermənistanın Vatikandakı keçmiş səfiri Mikael Minasyanın 2020-ci il noyabrın 14-də müharibə itkilərinin sayı ilə bağlı dərci bu mövzuda böyük ictimai reaksiyaya səbəb oldu. Onun məlumatına görə, həmin günə olan məlumata görə, 2250 hərbi qulluqçu ölüb, yarılıb, 1400-ü ölüb, hələ eksqumasiya olunmayıb, 1100-ü itkin düşüb. Yəni həmin mənbəyə görə, məhv edilənlərin ümumi sayı 4750 nəfər olub.
Rəsmi mənbələr açıqlanan rəqəmləri təsdiqləmədən itkilərlə bağlı başqa məlumat verməkdən çəkinib. Əvəzində itkilərlə bağlı çoxsaylı, ziddiyyətli rəqəmlər təqdim edildi.
Bundan başqa, müxtəlif jurnalist sorğularına cavab olaraq Ermənistan Müdafiə Nazirliyi 2021-ci il yanvarın 5-də hərbi əməliyyatlar zamanı məhv edilən və ya itkin düşən hərbçilərin həqiqi sayının dövlət və rəsmi sirr olduğunu açıqlayıb. Müharibə itkiləri ilə bağlı ziddiyyətli rəsmi nəşrlərdə aşağıdakı mənzərə var.
20 yanvar 2021-ci ildə Ermənistan parlamentində sual-cavab iclasında baş nazirin müavini Tiqran Avinyan müharibə zamanı ölənlərin sayı ilə bağlı dərc olunan müxtəlif rəqəmlərdən danışıb. “Hazırda bizdə 3439 cəsəd var, onlardan 766-nın şəxsiyyəti hələlik müəyyən edilməyib, yəni onların DNT-sinin identifikasiyası prosesi gedir. Yekun siyahı açıqlanacaq. İtkin düşənlər də var, mən konkret rəqəm açıqlamaq istəmirəm, lakin itkilərin sayı 4 mini keçməyəcək”, - deyə Avinyan bildirib.
14 aprel 2021-ci ildə Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan parlamentdə deputat Karapet Mxçyanın sualını cavablandırarkən bildirib: “Hazırda ölüm şəhadətnaməsi ilə təsdiqlənmiş 3621 itki var, 321 nəfər itkin düşüb, 201 nəfərin DNT analizi aparılır. Bizdə konkret qohumlarla eyniləşdirilən 100-dən çox identifikasiya edilmiş cəsəd var, lakin qohumlar müxtəlif səbəblərdən hələ də bu faktı qəbul etməkdən imtina edirlər. Bir çox soydaşlarımız qohumlarının sağ olduğuna inanırlar, əsirdirlər, DNT testlərinə etibar etməyən ailələr var”. O əlavə edib ki, son ölənlərin sayı 4000-ə yaxın olacaq. “4000-ə yaxındır, plus-minus 50”, - deyə Paşinyan bildirib.
2021-ci il iyunun 7-də Ermənistan baş naziri vəzifəsini icra edən Nikol Paşinyan Armavir vilayətinin Geğakert icmasında 44 günlük müharibə nəticəsində erməni tərəfinin rəsmən təsdiq etdiyi itkilərin sayının 3700-ə yaxın olduğunu açıqlayıb. Eyni zamanda o, itkilərin sayının 4000-ə çata biləcəyini deyib.
2021-ci il avqustun 24-də Nikol Paşinyan parlament tribunasından Ermənistan tərəfində 44 günlük müharibənin itkilərinin sayının 3773 nəfər olduğunu, 243 hərbçinin yerinin məlum olmadığını bəyan edib.
2021-ci il avqustun 26-da, iki gün fərqlə Nikol Paşinyan parlamentdə elan etdi: “Hazırda 44 günlük müharibə nəticəsində Ermənistan tərəfində itkilərin sayı 3777 nəfərdir”. O, həmçinin bildirib ki, 243 nəfərin harada olduğu məlum deyil. O, iki gündə dərc edilən say fərqini bu müddət ərzində DNT identifikasiyalarının olması ilə izah edib.
2022-ci il yanvarın 19-da Ermənistan İstintaq Komitəsi bildirib ki, Ermənistan tərəfindən itkilərin ümumi sayı 3,809 nəfərdir.
2022-ci il fevralın 10-da parlamentdə hökumətlə sual-cavab iclasında Paşinyan bəyan edib ki, 44 günlük müharibəszamanı erməni tərəfinin itkilərinin sayı 3812 nəfər olub, 217 nəfərin taleyi naməlum olaraq qalır.
Ermənistan hakimiyyəti niyə itkilərin adlarını açıqlamaqdan yayınır? Çünki həmin siyahıda hər kəs öz qohumunun adını görə bilər və ya adının yoxluğunu qeyd edə bilər. Belə olan halda qurbanların real sayı çox tezliklə açıqlana bilər ki, bu da Nikol Paşinyanın hakimiyyətdən yapışmaq planlarına heç bir şəkildə uyğun gəlmir.
Beləliklə, müharibədə Ermənistanın itkilərini yalnız rəsmi rəqəmlərlə ümumiləşdirsək, aşağıdakı seriyaları əldə edərik: 3439, 3621, 3700, 3773, 3777, 3809, 3812.
Asif Cəfərov
Ordu.az
