Lakin bu dəfə görünən heç bir insan əsir alan yox idi. Bunun əvəzinə iki rus əsgəri cəbhə xəttindən kilometrlərlə uzaqda təhlükəsiz mövqedə olan operator tərəfindən idarə edilən Ukraynanın insansız quru platformalarına və pilotsuz uçuş aparatlarına təslim olurdu.
Bu, müharibənin gələcəyidir və artıq indi baş verir.
“Bir güllə belə atılmadan mövqe ələ keçirildi”, - həmin əməliyyatı həyata keçirən Ukrayna bölməsinin komandiri Mykola “Makar” Zinkevıç CNN-ə bildirib.
Ukraynanın Üçüncü Əlahiddə Hücum Briqadasının yerüstü robot zərbə sistemləri ilə məşğul olan NC13 bölməsində xidmət edən Zinkevıç bildirib ki, ötən yay keçirilən əməliyyat tarixdə ilk dəfə idi ki, düşmən mövqeyi piyada qüvvələri iştirak etmədən insansız quru platformaları və pilotsuz uçuş aparatları ilə hücuma məruz qalıb və əsirlər götürülüb. Bu iddianı təsdiqləmək çətindir, lakin bu, Kiyevin öz texnologiyası ilə qürur duyduğunu göstərir.
O vaxtdan etibarən robotların insan əsgərləri əvəz etdiyi missiyalar bölmənin gündəlik fəaliyyətinə çevrilib.
Ukraynada cəbhə xəttinin üzərindəki səma artıq illərdir pilotsuz uçuş aparatları ilə doludur və bu, piyadalar üçün ciddi təhlükə yaradır. Nəticədə ukraynalılar insansız quru platformaları, yəni təkərli və ya tırtıllı uzaqdan idarə olunan nəqliyyat vasitələri və yerüstü robot sistemləri ilə təcrübələr aparmağa başladılar. Əvvəlcə bunlar əsasən yaralıların təxliyəsi və qoşunların təminatı üçün istifadə olunurdu, lakin getdikcə döyüş hücum missiyalarında da tətbiq edilir.
İnsansız quru platformalarını aşkar etmək və qarşısını almaq iri hərbi nəqliyyat vasitələri ilə müqayisədə daha çətindir. Hava analoqları ilə müqayisədə onlar bütün hava şəraitində fəaliyyət göstərə bilir və daha böyük faydalı yük daşıyır.
Onlar həmçinin daha davamlıdır və batareya ömrü xeyli uzundur. Ötən ilin sonunda Üçüncü Əlahiddə Hücum Briqadasının daxil olduğu Üçüncü Ordu Korpusu bildirmişdi ki, pulemyotla təchiz olunmuş bir insansız quru platforması cəmi yüngül texniki xidmət və hər iki gündən bir batareya doldurulması ilə 45 gün ərzində Rusiya irəliləyişinin qarşısını alıb.
“Başa düşməliyik ki, bizim heç vaxt daha çox şəxsi heyətimiz olmayacaq və düşmən üzərində say üstünlüyümüz heç vaxt olmayacaq. Ona görə də bu üstünlüyü texnologiya vasitəsilə əldə etməliyik”, - deyə Zinkevıç Rusiyanın xeyli böyük hərbi qüvvəsinə işarə edərək bildirib.
Onun sözlərinə görə, hazırkı məqsəd bu il piyadaların üçdə birini pilotsuz uçuş aparatları və robotlarla əvəz etməkdir.
Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski çərşənbə axşamı bildirib ki, pilotsuz uçuş aparatları və robotlar təkcə son üç ayda 22 mindən çox missiya həyata keçirib. “Robot döyüşçü əvəzinə ən təhlükəli ərazilərə gedəndə həyat 22 mindən çox dəfə xilas edilib”, - deyə Zelenski Ukraynanın hərbi texnologiya sənayesinin uğurlarına həsr olunmuş çıxışında bildirib.
Britaniyanın müdafiə və təhlükəsizlik üzrə beyin mərkəzi olan Kral Birləşmiş Xidmətlər İnstitutunun quru müharibəsi üzrə eksperti Robert Tollast bildirib ki, Ukraynadakı yeni irəliləyişlər “bu robotların müharibənin gələcəyi olub-olmaması barədə qızğın mübahisələrə səbəb olacaq”.
Onun sözlərinə görə, insansız quru platformalarının ərazini real şəkildə saxlamaqda çətinlik çəkməsi ehtimalı yüksəkdir və bunu piyada dəstəyi olmadan tanklardan istifadəyə bənzədib. Lakin o qeyd edib ki, indi onlar “yaralıların təxliyəsində, təhlükəli təchizat missiyalarında, mina təmizləməsində və getdikcə döyüşdə mütəmadi olaraq əsgərlərin həyatını xilas edir”.
“Bu, xüsusilə vacibdir, çünki pilotsuz uçuş aparatlarının müşahidəsi cəbhə xəttinə yaxın hərəkəti demək olar ölümcül edib... gələcəkdə NATO Ukrayna kimi döyüşməsə belə, bu sistemlərin digər ordularda çoxsaylı istifadəsi olacağı demək olar ki, qətidir”, - deyə o əlavə edib.
Pilotsuz uçuş aparatı üstünlüyü
Dörd ildən artıq davam edən müharibə Ukraynanı pilotsuz uçuş aparatları və robot sistemləri sahəsində qlobal liderə çevrilməyə məcbur edib. Lakin bu sahədə üstünlük uğrunda təkan yanvarda Mixail Fedorovun Ukraynanın müdafiə naziri təyin olunması ilə daha da sürətlənib.
Fedorov əvvəllər rəqəmsal transformasiya naziri idi və bu vəzifədə Ukraynanın uğurlu pilotsuz uçuş aparatı müharibəsi layihəsinə rəhbərlik etmişdi. Müdafiə portfelini qəbul etdikdən sonra Fedorov nazirliyin “Rusiyanı sülhə məcbur etmək” planı adlandırdığı hərbi planı təqdim etdi.
Strategiya əsasən texnologiya və məlumatlara söykənir, yüzlərlə şirkət hökumətin rəhbərlik etdiyi onlarla pilotsuz uçuş aparatı hazırlama və istehsal təşəbbüsündə iştirak edir.
Fedorov bazar günü bildirib ki, gələcəkdə cəbhə xəttində logistikanın tamamilə yerüstü robot sistemləri tərəfindən həyata keçirilməsini istəyir.
Müharibə planı həm müdafiəyə, həm də hücuma yönəlib. Məqsəd məlumat və texnologiyadan istifadə etməklə hər bir hava təhdidini real vaxt rejimində müəyyən etmək və raketlərin, pilotsuz uçuş aparatlarının ən azı 95 faizini zərərsizləşdirmək, eyni zamanda cəbhə xətti boyunca 15-20 kilometr dərinlikdə pilotsuz uçuş aparatları və robotların fasiləsiz işlədiyi “öldürmə zonası” yaratmaqdır. Müdafiə Nazirliyi ötən həftə bildirib ki, artıq təxminən 1000 heyət bu yeni vahid proqram çərçivəsində fəaliyyət göstərir.
Ukraynanın yerüstü robot sistemləri komandiri Zinkevıç bildirib ki, geniş miqyasda tətbiq qabiliyyəti əsas məsələdir. Onun sözlərinə görə, Rusiya bu yarışda geridədir, lakin irəliləyişlər də edir. “Döyüş meydanında həlledici amil texnologiyanı kimin ixtira etməsi və necə tətbiq etməsi deyil, kimin bunu uzunmüddətli şəkildə genişləndirə bilməsidir”.
Analitiklərin fikrincə, son texnoloji yeniliklər Ukraynaya döyüş meydanında aydın pilotsuz uçuş aparatı üstünlüyü verib. ABŞ-də yerləşən münaqişə monitorinq qurumu olan Müharibənin Öyrənilməsi İnstitutu bu yaxınlarda qiymətləndirib ki, bu pilotsuz uçuş aparatı üstünlüyü “çox güman ki, Rusiya irəliləyişinin dayanmasına və Ukraynanın son əks-hücumlarına töhfə verir”.
Analitiklər qeyd ediblər: “Heç bir tərəf həlledici üstünlük qazana bilməsə də, Ukraynanın orta mənzilli zərbə kampaniyası Kiyevə yenidən üstün mövqe qazanmağa imkan verib”. Onlar əlavə ediblər ki, “indi Ukrayna üçün əsas çağırış Rusiya cavab verdikcə bir addım öndə qalmaq olacaq”.
Təcrübəni raketlərlə dəyişmək
Pilotsuz uçuş aparatı əsaslı döyüş meydanı üstünlüyü müharibə üçün həlledici olmasa da, Kiyevin pilotsuz uçuş aparatı müharibəsində aydın liderliyi artıq Avropadan kənarda daha çox diqqət çəkir.
Bunun bir nümunəsi Yaxın Şərqdə görünür. Burada adi hərbi imkanlarını gücləndirmək üçün böyük vəsait xərcləmiş bir sıra ölkələr İran münaqişəsi başlayandan sonra gözlənilmədən 50 min dollara hazırlanan pilotsuz uçuş aparatını vurmaq üçün 4 milyon dollarlıq raketlərdən istifadə etməyə məcbur qalıblar.
Ukraynanın məhdud resursları onu pilotsuz uçuş aparatları ilə mübarizə üçün daha ucuz və daha səmərəli üsullar hazırlamağa məcbur edib. Əvvəllər tərəddüd edən müttəfiqlər indi dinləyirlər.
Zelenski şəxsən Yaxın Şərqə səfər edib, Türkiyə və Suriyaya keçməzdən əvvəl Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərini ziyarət edərək Ukraynanın çətinliklə qazandığı təcrübəni dəstək müqabilində paylaşmağı təklif edib. Kiyevin Körfəz ölkələrinə təklif edə biləcəyi çox şey var, onların isə məsələn, hava hücumundan müdafiə üçün raketlər kimi Ukraynanın ciddi ehtiyac duyduğu resursları mövcuddur. Zelenski həmçinin bir sıra Avropa ölkələri ilə çoxsaylı yeni sazişlər imzalayıb.
Ukrayna üçün və dünyadakı istənilən ordu üçün növbəti böyük məsələ əlbəttə ki, süni zəkadır. Ukrayna real döyüş meydanı məlumatlarından istifadə etməklə insansız sistemlər üçün süni zəka modellərinin hazırlanması və təlimində irəliləyiş əldə edir.
Lakin bir çoxları insansız quru platformalarında süni zəkanın istifadəsinə ehtiyatla yanaşır. Zinkevıç bildirib ki, bəzi proseslərin avtomatlaşdırılmasını təsəvvür edir, amma tam avtonom texnologiyaların döyüş meydanında yeri olduğuna əmin deyil.
“Son qərar həmişə insan tərəfindən verilməlidir. Siz silahı süni zəkaya etibar edərdinizmi? Onun dostu düşməndən ayırd edə biləcəyinə necə əmin ola bilərik? Nasazlıq olmayacağına və ya nəyinsə səhv getməyəcəyinə necə əmin ola bilərik?”, - deyə o bildirib.
Bununla belə, keçmiş piyada və hücum qruplarının komandiri, indi isə robotlara rəhbərlik edən Zinkevıç bildirib ki, son dörd ildə şahidi olduğu texnoloji irəliləyişlər onu daim heyrətləndirir.
“Əgər 2022-ci ildə özümü belə danışarkən eşitsəydim, deyərdim ki, hansısa dəli danışır... bunların hamısı sadəcə elmi fantastika idi”, - deyə o qeyd edib.
Amma indi o, tam dəstək verir. “İnsan həyatı əvəzsizdir, robotlar isə qan itirmir. Buna əsaslanaraq mövqeyim budur ki, robotlaşdırılmış yerüstü sistemlər daha sürətlə, daha geniş miqyasda hazırlanmalı və döyüş meydanında istifadə üçün qlobal sistem kimi tətbiq edilməlidir”.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
