ABŞ-nin Hörmüz boğazını blokadaya alması halında xam neftin qiyməti bir barel üçün 150 dollara qədər yüksələ bilər.
“Onyx Capital Group” şirkətinin idarəedici direktoru Xorxe Montepeke bildirib ki, əgər dəniz blokadası həyata keçirilsə, qiymətlər “140-150 dollar olmalıdır”. Bu barədə “The Telegraph” yazır.
ABŞ blokadasının bu gün Böyük Britaniya vaxtı ilə saat 15:00-da başlaması planlaşdırılırdı. Donald Tramp sosial şəbəkədə yazıb ki, ABŞ “Hörmüz boğazına daxil olmağa və ya çıxmağa çalışan bütün gəmiləri BLOKADAYA ALACAQ” və “beynəlxalq sularda İrana rüsum ödəyən hər bir gəmini saxlayacaq”.
Necə işləyəcək?
Trampın planına görə, ABŞ hərbi dəniz qüvvələri ticarət gəmilərini müşayiət etmək əvəzinə, İrana rüsum ödəyən gəmilərə çıxacaq və onları ələ keçirə bilər. Bu isə faktiki olaraq boğazın tam bağlanması deməkdir.
ABŞ Mərkəzi Komandanlığı bildirib ki, onun qüvvələri İran limanları ilə əlaqəsi olmayan gəmilərin hərəkət azadlığına mane olmayacaq. Eyni zamanda kommersiya gəmiçiliyi ilə məşğul olanlar üçün əlavə məlumatların təqdim ediləcəyi vəd edilib.
Prezident xəbərdarlıq edib ki, “bizə və ya dinc gəmilərə atəş açan hər hansı iranlı MƏHV EDİLƏCƏK”, lakin “müəyyən mərhələdə” sərbəst keçidlə bağlı razılaşma əldə olunacaq. O bildirib ki, digər ölkələr də blokadada iştirak edəcək, lakin konkret ad çəkməyib. Kir Starmer isə Böyük Britaniyanın blokadaya qoşulmayacağını bildirib.
Təsiri nə olacaq?
Qlobal iqtisadiyyat üçün nəticələr ciddi ola bilər. “The Times” nəşrindən Maykl Evans bildirib ki, ABŞ hərbi dəniz qüvvələrinin İranla münaqişəni yenidən alovlandırmadan boğaza necə nəzarət edəcəyi ilə bağlı “çox az aydınlıq var” və bu, maliyyə bazarlarında yeni sarsıntıya səbəb ola bilər.
“The Washington Post” yazır ki, blokada “müharibə ilə bağlı qlobal enerji böhranını daha da ağırlaşdıra bilər”. İran iqtisadi baxımdan ən çox zərər görə bilər, lakin bu vəziyyət xüsusilə Körfəz neft və qazından “çox asılı olan” Asiya ölkələri üçün “bütün dünya üçün zərbə ola bilər”.
Avstraliyanın “ABC News” telekanalı isə qeyd edib ki, prezident “müharibədən çıxış yolu axtararkən maliyyə bazarları və qlobal iqtisadiyyatla yenidən riskli oyun oynayır”.
“Financial Times” yazır ki, bu plan Trampın Venesuelada tətbiq etdiyi modeli təkrarlamaq ümidini əks etdirir. Həmin ölkədə ABŞ dəniz blokadasından sonra hərbi əməliyyat zamanı prezident Nikolas Maduronu ələ keçirmişdi.
“Venesuelada etdiklərimizi gördünüz. Bu, buna çox bənzər olacaq, amma daha yüksək səviyyədə olacaq”, - deyə Tramp “Fox News”a bildirib.
Ekspertlər nə deyir?
BBC-yə danışan gəmiçilik eksperti Lars Yensen bildirib ki, ilkin mərhələdə plan yalnız boğazdan keçən az sayda gəmiyə təsir edəcək. Onun sözlərinə görə, blokada “çox kiçik bir axını dayandıracaq” və ümumi mənzərədə böyük dəyişiklik yaratmayacaq.
Lakin ABŞ-dən üç hüquq eksperti bildirib ki, bu blokada dəniz hüququnu poza bilər. Onlardan biri qeyd edib ki, hərbi yolla tətbiq olunacaq blokada mövcud atəşkəs razılaşmasının pozulması demək ola bilər.
Keçmiş ABŞ diplomatı Dennis Ross “X” sosial şəbəkəsində yazıb ki, blokada İranın boğazı bağlamasına “qarşı addım”dır və bu, “İrana daha çox təzyiq göstərir”, həmçinin “Çinə də İrana təsir etmək üçün əlavə təzyiq yaradır”.
Lakin Con Hopkins Universitetinin professoru və keçmiş ABŞ rəsmisi Vəli Nasr “Financial Times”a bildirib ki, bu plan “iranlılar üçün sərfəli ola bilər”, çünki o, “qlobal iqtisadiyyata təzyiqi daha da uzadır”.
Nasr əlavə edib ki, Tehran buna cavab olaraq Yəmən sahillərində yerləşən Bab əl-Məndəb boğazını bağlaya bilər və “o zaman ABŞ bununla da məşğul olmalı olacaq”.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
