Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə CNN məlumat yayıb.

Bu inkişaf Çinin son ABŞ-İran münaqişəsini dayandıran kövrək atəşkəsin əldə olunmasına dəstək verdiyini açıqlamasından sonra baş verir. Həmçinin bu, ABŞ Prezidenti Donald Trampın gələn ay Çin Xalq Respublikasına səfəri və Çin lideri Si Cinpin ilə gözlənilən yüksək səviyyəli danışıqlar ərəfəsinə təsadüf edir.

Kəşfiyyat məlumatları göstərir ki, İran beynəlxalq nəzarətin davam etməsinə baxmayaraq, atəşkəs dövründən istifadə edərək əsas tərəfdaşlarının köməyi ilə hava hücumundan müdafiə şəbəkəsinin bir hissəsini yenidən qurmağa çalışa bilər.

CNN-in mənbələrə istinadən verdiyi məlumata görə, Çin bu tədarüklərin mənşəyini gizlətmək üçün onları üçüncü ölkələr vasitəsilə yönləndirməyə cəhd edir.

Müzakirə olunan sistemlər aşağıdan uçan hərbi təyyarələr üçün ciddi təhlükə yarada bilən çiyindən buraxılan zenit-raket kompleksləridir (MANPADS). Bu silahlar beş həftə davam edən münaqişə zamanı da mühüm rol oynayıb və regionda fəaliyyət göstərən ABŞ təyyarələri üçün risk yaradıb. Rəsmilər bildiriblər ki, atəşkəs pozularsa, bu sistemlər yenidən təhlükəyə çevrilə bilər.

Çinin Vaşinqtondakı səfirliyinin sözçüsü iddiaları rədd edərək bildirib ki, Çin münaqişədə iştirak edən heç bir tərəfə silah verməyib: “Çin heç vaxt münaqişə tərəflərindən heç birinə silah təqdim etməyib, sözügedən məlumat doğru deyil”.

Sözçü əlavə edib ki, Çin “məsuliyyətli böyük dövlət” kimi beynəlxalq öhdəliklərinə sadiqdir. O, ABŞ-ni əsassız iddialardan çəkinməyə çağırıb. Səfirlik daha əvvəl də Çinin münaqişənin dayandırılması və atəşkəsin təmin olunmasına dəstək verdiyini bildirmişdi.

Bu kəşfiyyat məlumatları İranın hərbi imkanları ilə bağlı daha geniş geosiyasi gərginlik fonunda ortaya çıxıb. Münaqişə zamanı Tramp bildirmişdi ki, bir F-15 qırıcı təyyarəsi “əl tipli raket”lə vurulub. İran isə ayrıca olaraq hücumda “yeni” hava hücumundan müdafiə sistemindən istifadə etdiyini iddia etmişdi.

Hazırda Çin şirkətlərinin artıq sanksiyalara məruz qalan və silah istehsalı və naviqasiya sistemlərini dəstəkləyə bilən ikili təyinatlı texnologiyaları İrana verdiyi ehtimal olunur. Lakin Çin dövləti tərəfindən tam silah sistemlərinin birbaşa ötürülməsi daha yüksək səviyyəli iştirak demək olardı.

Eyni zamanda Çin ABŞ ilə yüksək səviyyəli təmaslara da hazırlaşır. Gözlənilir ki, Tramp gələn ay Pekində Si Cinpin ilə görüşəcək. Ağ Ev bildirib ki, İranla bağlı atəşkəs danışıqları davam etdiyi dövrdə də ABŞ və Çin rəsmiləri arasında diplomatik əlaqələr davam edib.

Kəşfiyyat qiymətləndirmələri ilə tanış olan bir mənbə bildirib ki, Çin açıq şəkildə münaqişəyə qoşulmaq niyyətində deyil, çünki ABŞ və İsraillə qarşıdurmada strateji fayda görmür. Bunun əvəzində Pekinin İranla münasibətləri qoruyaraq beynəlxalq səviyyədə məsuliyyəti inkar etmək imkanını saxlamağa çalışdığı güman edilir.

Rəsmilər həmçinin qeyd edirlər ki, Çin bu sistemləri müdafiə xarakterli kimi təqdim edə bilər və bununla da digər ölkələrin təqdim etdiyi hücum silahlarından fərqləndirməyə çalışa bilər. Məsələn, Rusiya müharibə zamanı İrana kəşfiyyat dəstəyi verməkdə ittiham olunub, eyni zamanda Çin və Rusiya Tehranla daha geniş strateji əlaqələr saxlayır.

İranın hər iki ölkə ilə uzunmüddətli hərbi və iqtisadi əlaqələri mövcuddur. İran Ukrayna müharibəsində istifadə olunmaq üçün Rusiyaya “Shahed” pilotsuz uçuş aparatları təqdim edib, eyni zamanda sanksiyalara məruz qalan neftinin əhəmiyyətli hissəsini Çinə ixrac edir.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az