Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə Ermənistanın “Hetq.am” nəşri “Ermənistanda hərbi xidmətə görə ödənişli azadolma sistemi: potensial geri qayıdanlar narahatlıqlarını dilə gətirirlər” başlıqlı məqaləsində yazıb.
Nəşr qeyd edib ki, o, Ermənistanda evlənib və ölkənin vətəndaşı olmaq istəyir.
“Movsesyanın və digər potensial geri qayıdanların qarşılaşdığı məsələ hərbi xidmət və hərbi xidməti keçməmiş şəxslərin xidmətə görə azadolma əldə etmək üçün 15 milyon dramdan (təxminən 40.000 ABŞ dolları) artıq məbləğ ödəməsini tələb edən yeni qanundur.
Bu ilin fevral ayında qəbul edilmiş “Hərbi xidmət və hərbi qulluqçuların statusu haqqında” qanuna edilən dəyişikliklərə əsasən, 27-37 yaş arası və məcburi hərbi xidməti keçməmiş vətəndaşlara xidmət müddətini seçmək və bunun əvəzində ödəniş etmək imkanı verilərək cinayət məsuliyyətindən azadolma tətbiq edilə bilər.
Qanun aşağıdakı variantları təklif edir:
24 ay ödənişsiz xidmət etmək,
12 ay xidmət edib 2,5 milyon dram ödəmək,
6 ay xidmət edib 5 milyon dram ödəmək,
1 ay xidmət edib 10 milyon dram ödəmək,
15 milyon dram ödəyərək xidmətdən tam azad olmaq.
Qanuna son dəyişikliklərə qədər Ermənistan qanunvericiliyində birdəfəlik ödəniş qarşılığında məcburi hərbi xidmətdən azadolma mexanizmi yox idi. Qanun yalnız 27 yaşına çatmış və xidmətdən yayınmış şəxslərin hər buraxılmış çağırış üçün 100.000 dram cərimə ödəyərək cinayət məsuliyyətindən azad olunmasına imkan verirdi”, - deyə nəşr vurğulayıb.
Nəşrə görə, Movsesyan hesab edir ki, yeni ödəniş sistemi Ermənistana köçmək istəyənləri iki dəfə düşünməyə vadar edəcək.
“O vaxt Ermənistana gələndə 26 yaşım var idi. Düşünürdüm ki, vətəndaşlıq məsələlərimi həll etməzdən əvvəl bir-iki il gözləyəcəyəm. Amma həmin il bu qanun qəbul edildi və seçimlər müəyyən olundu: ya xidmət etməlisən, ya da ödəməlisən”, - deyə o bildirir.
Məqaləyə görə, qrafik dizayner olan Movsesyan xarici şirkətlərlə əməkdaşlıq edir. O, iki il ordu xidmətindən sonra işsiz qalmaqdan ehtiyat edir.
“Belə çıxır ki, vətəndaşlıq əldə etmək pullu məsələyə çevrilir. Pulun varsa ödəyib azad olacaqsan, yoxdursa xidmət etməlisən. Amma bu vəziyyətə görə bir çox insan sadəcə Ermənistana gəlməyəcək. Valideynlərim müxtəlif səbəblərə görə ölkəni tərk ediblər. Mənim kimi çox gənc böyüyüb vətənində yaşamaq istəyir. Amma bu asan deyil. İnsan 30-35 yaşında həyatını kəskin şəkildə dəyişməyə məcbur qalır, halbuki artıq hamının karyerası və ailəsi var”, - deyə Movsesyan bildirir.
Məqalədə qeyd edilib ki, 30 yaşlı Ararat Minasyan da eyni vəziyyətdədir.
Moskvada doğulub və təhsil alan Minasyan 2022-ci ildə ailəsini Ermənistana köçürüb. Qeydiyyat və hüquqi statusunu rəsmiləşdirmək istəyərkən onun artıq vətəndaş sayıldığını öyrənib.
“Qeydiyyata düşmək istəyəndə dedilər ki, kömək edə bilməzlər, çünki artıq vətəndaşam. Soruşdum ki, necə, əgər Moskvada doğulmuşam və Rusiya pasportum var, cavab verdilər ki, valideynlərim doğulduğum vaxt Ermənistan vətəndaşı olduğu üçün mən də vətəndaş sayılıram”, - deyə o bildirir.
Minasyanın sözlərinə görə, pasport şöbəsinin əməkdaşları ona əvvəlcə Ermənistan pasportu almalı olduğunu deyiblər ki, bu da hərbi xidmət deməkdir.
“Hetq.am” yazıb ki, erməni gənc hüquqi status əldə etmək üçün qarşılaşdığı bürokratik çətinliklərdən şikayət edir.
“Bu, qapalı dövrədir. Məsələn, vətəndaşlıqdan imtina etmək üçün əvvəl vətəndaş olmalısan, pasportun olmalıdır. Amma deyirlər ki, artıq vətəndaşsan. Pasportum yoxdur, amma olsaydı xidmət etməli idim. Mənim 30 yaşım var, ailəm, uşağım və kreditlərim var. İndi deyirlər ki, ya iki il xidmət etməliyəm, ya da 15 milyon dram ödəməliyəm”, - deyə Minasyan bildirir.
Nəşr bildirib ki, Rusiya vətəndaşı kimi ölkədə qalmaq üçün hər 180 gündən bir Ermənistanı tərk edib geri qayıtmalıdır. Onun həyat yoldaşı və uşağı Ermənistan vətəndaşlığı alıblar.
Minasyan bildirir ki, Ermənistanda yaşamaq, işləmək və vergi ödəmək istəyir, lakin buna baxmayaraq xarici şirkətlər üçün işləməyə və vergini xaricdə ödəməyə məcburdur. Bu şəxslər adətən hərbi xidmətdən azad olunurlar.
“Moskva şəhərində ipoteka ilə ev almaq üçün gündə 12-13 saat işləyirdim. Amma 15 milyon dram ödəmək imkanım yoxdur. Əgər xidmət etsəm, ipotekanı kim ödəyəcək, ailəmi kim dolandıracaq? İnsanlara deyirlər vətənə qayıdın, amma bunun üçün əlverişli şərait yoxdur”, - deyə o bildirir.
Minasyan qeyd edir ki, belə vəziyyətdə olan insanlar hansı seçimlərinin olduğunu çox vaxt anlamırlar. Çətinliklərə baxmayaraq o, Ermənistanda yaşamaq niyyətindədir.
Məqalədə vurğulanıb ki, 25 yaşlı Armen Safaryan Moskvada doğulub və Mülki Aviasiya İnstitutunu pilot ixtisası üzrə bitirib. Təhsilini başa vurduqdan sonra peşə fəaliyyətini davam etdirmək üçün Ermənistana köçmək qərarına gəlib.
Safaryan bildirir ki, hələ tələbə ikən iş axtarmağa başlayıb və Ermənistan aviaşirkətlərinə müraciətlər göndərib, lakin demək olar ki, cavab almayıb. Ermənistana köçdükdən sonra bir neçə şirkətə müraciət edib, lakin işə qəbul üçün Ermənistan vətəndaşlığı və müvafiq sənədlər, həmçinin sosial kart tələb olunub.
Ermənistanda sosial kart (ictimai xidmət nömrəsi) bank, məşğulluq, vergi və səhiyyə kimi xidmətlərə çıxış üçün tələb olunan 10 rəqəmli identifikasiya nömrəsidir.
Pasport şöbəsində ona Rusiya pasportu ilə sosial kart ala bilməyəcəyi bildirilib.
“Mənim erməni soyadımı gördülər və valideynlərimin məlumatlarını yoxladılar. Məlum oldu ki, doğulduğum zaman valideynlərim Ermənistan vətəndaşı olub və buna görə mən də vətəndaş hesab olunuram. Bu səbəbdən Rusiya pasportu ilə sosial kart ala bilmirəm. Ermənistan pasportu almalıyam”, - deyə o bildirir.
Nəşr yazıb ki, Ermənistan pasportu isə hərbi xidmət öhdəliyi deməkdir. Safaryan Rusiyanın silahlı qüvvələrində xidmət edib və ehtiyat zabit rütbəsi alıb.
O, Ermənistanın müxtəlif bölgələrində beş pasport şöbəsinə müraciət etdiyini bildirir və qeyd edir ki, digər ölkə vətəndaşları sosial kartı asanlıqla ala biliblər.
Nəşrin məlumatına görə, bir müddət İrəvandakı kafelərdən birində ofisiant işləyib. Lakin pilot ixtisasına malik biri üçün bu iş cəlbedici olmayıb. Ermənistan Mülki Aviasiya Komitəsinə müraciət edib və müsahibəyə dəvət olunub, lakin Rusiya vətəndaşı olduğu üçün dövlət qurumunda işləyə bilməyəcəyi bildirilib.
Nəticədə Safaryan Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə köçərək hazırda Əbu-Dabidə yaşayır. O bildirir ki, daha çevik həll təklif olunsaydı, Ermənistanda hərbi xidmətə hazır idi. Onun fikrincə, bu məsələ əlavə ödəniş tələbləri olmadan daha geniş qanunvericiliklə tənzimlənməlidir.
“Bir çox ölkələrdə diaspor nümayəndələrinin geri qayıtmasını asanlaşdıran qanunlar var. Bizim də böyük diasporumuz var, amma belə mexanizmlər demək olar ki, yoxdur”, - deyə o bildirir.
Erməni hüquqşünas Norayr Norikyan bildirir ki, “Hərbi xidmət və hərbi qulluqçuların statusu haqqında” qanuna edilən son dəyişikliklər xidmətdən yayınanların problemini həll etməyə yönəlib, lakin xüsusilə repatriasiya baxımından yeni risklər də yarada bilər.
Norikyanın sözlərinə görə, parlament müxtəlif səbəblərlə xidmət etməmiş və cinayət məsuliyyəti riski ilə üzləşən şəxslər üçün hüquqi mexanizm yaratmağa çalışıb. Dövlət bu dəyişikliklə insanlara ya xidmət etməyi, ya da ödəniş etməyi təklif edir.
O vurğulayır ki, xüsusilə yüksək məbləğlər sosial bərabərsizlik problemi yarada bilər, çünki bəziləri ödəniş edə bilir, digərləri isə yox.
Bununla belə, hüquqşünas bu dəyişiklikləri diskriminasiya kimi deyil, vətəndaşların seçim edə biləcəyi variantlar kimi qiymətləndirir.
Norikyan hesab edir ki, müəyyən edilmiş məbləğlərin hərbi xidmətin real xərcləri ilə uyğunluğu da qiymətləndirilməlidir. “Dövlət bir hərbi qulluqçuya 18 ay ərzində nə qədər vəsait xərcləndiyini hesablamalı və bunu təklif olunan ödənişlərlə müqayisə etməlidir”, - deyə o bildirir.
Onun fikrincə, problemin uzunmüddətli həlli Ermənistanda peşəkar ordunun formalaşdırılmasıdır. “Əgər peşəkar ordu qurulsa, həqiqətən hərbi xidmət etmək istəyənlər xidmətə gedəcək və yayınma halları əhəmiyyətli dərəcədə azalacaq”, - deyə o əlavə edir.
O, həmçinin hər bir halın fərdi qaydada qiymətləndirilməsinin vacibliyini vurğulayır.
Alpər Mövludoğlu
Ordu.az
