Bu mənzərə hərbi gərginlik fonunda sülh quruculuğunun, təhdid fonunda insana qayğının, PUA hücumları fonunda ev tikilməsinin mənzərəsidir. Və bu mənzərə hansısa bir sözdən, hansısa bir bəyanatdan, hansısa bir diplomatik notadan daha güclü mesaj verir: Azərbaycan dövləti gərginlik dövründə dayanmır, qurur.


Qubadlı Azərbaycanın 30 il işğal altında qalmış, 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsinin ikinci mərhələsi zamanı azad edilmiş rayonudur. Bu torpaqda hər daş, hər yol, hər bina yenidən sıfırdan ucaldılır. İşğal dövrü burada heç nə saxlamamışdı, evlər dağıdılmış, infrastruktur məhv edilmiş, insanlar didərgin düşmüşdü. Azad edildikdən sonra isə dövlət bu ərazilərə yalnız ordu yerləşdirmədi, həyat gətirdi. Yollar çəkildi, kommunikasiyalar quruldu, hərbi infrastruktur inşa edildi. İndi isə sərhədçi ailələri üçün yaşayış kompleksi yaradılıb.

53 mənzil rəqəm etibarilə böyük görünməyə bilər. Lakin bu rəqəmin arxasında nə dayandığını anlamaq üçün coğrafiyaya baxmaq lazımdır. Qubadlı İran İslam Respublikası ilə birbaşa sərhəd rayonudur. Bu sərhəd martın 5-dən sonra artıq abstrakt xəritə xətti deyil, real təhdid mənbəyidir. Bu sərhədi qoruyan sərhədçilər gündəlik olaraq, 24 saat, ilin 365 günü ən ön xəttdədirlər. Onların motivasiyası, mənəvi-psixoloji vəziyyəti, ailə rahatlığı birbaşa xidmət keyfiyyətinə təsir göstərir. Hərbi psixologiyanın ən fundamental prinsiplərindən biri budur: əsgər arxasındakı evin sabit olduğunu biləndə ön cəbhədə daha möhkəm dayanır. Qubadlıdakı yaşayış kompleksi məhz bu prinsipin maddi təcəssümüdür.


Kompleksin texniki xüsusiyyətləri ilk baxışda adi mənzil təsviri kimi görünə bilər. Lakin İran sərhədindəki hərbi hissədə bunların nə demək olduğunu anlamaq üçün bir anlıq düşünmək kifayətdir. İkimərtəbəli və dördmərtəbəli binalar əsaslı təmirdən keçirilib. Hər mənzilə su və elektrik xətləri çəkilib. Mərkəzləşdirilmiş istilik sistemi quraşdırılıb. Mətbəxlər avadanlıqla təchiz edilib. Bunlar paytaxt standartlarıdır, lakin paytaxtda deyil, ölkənin ən ucqar sərhəd rayonunda, 30 il xaraba qalmış ərazidə, dağlıq relyefdə, logistik baxımdan çətin coğrafiyada həyata keçirilib.

Tikinti materiallarının bu əraziyə çatdırılması, inşaat işlərinin aparılması, kommunikasiya xətlərinin çəkilməsi hər biri ayrıca logistik çağırışdır. Qubadlı rayonunun ərazisi dağlıq və dağətəyi relyeflə xarakterizə olunur, yollar hələ tam bərpa olunmayıb, əraziyə giriş məhduddur. Belə şəraitdə 53 ailəlik yaşayış kompleksini müasir standartlara uyğun şəkildə hazır vəziyyətə gətirmək ciddi logistik və təşkilati nailiyyətdir.


General-polkovnik Elçin Quliyevin bu tədbirə şəxsən qatılması, orderləri öz əli ilə təqdim etməsi, hərbi qulluqçuların ailələri ilə görüşməsi Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəhbərlik üslubunu əks etdirən mühüm detaldır. Elçin Quliyev Azərbaycanın müstəqillik dövründə Dövlət Sərhəd Xidmətini müasir, peşəkar, texnoloji cəhətdən təchiz olunmuş struktura çevirmiş rəhbər kimi tanınır. Onun rəhbərliyi altında Dövlət Sərhəd Xidməti yalnız sərhəd mühafizəsi funksiyasını deyil, həm də sərhəd ərazilərində sosial infrastrukturun inkişafı, hərbi qulluqçuların yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması, kadr hazırlığının müasirləşdirilməsi kimi geniş spektrli vəzifələri həyata keçirib.

Qubadlıdakı yaşayış kompleksinin açılışı bu yanaşmanın ən son nümunəsidir. General-polkovnikin İran sərhədi ilə üz-üzə dayanan hərbi hissəyə şəxsən gəlməsi, ölkənin ən gərgin dövrlərindən birində sərhədçi ailələri ilə birbaşa ünsiyyət qurması, onların problemlərini yerində dinləməsi bürokratik formalizmə deyil, canlı rəhbərliyə işarədir. Sərhədçi bilir ki, xidmətinin komandanı onu tanıyır, ailəsini düşünür, yaşayış şəraitini nəzarətdə saxlayır. Bu bilik ən güclü mənəvi silahdır.


Fərqlənmiş hərbi qulluqçulara orden və medalların təqdim olunması da ayrıca diqqətə layiqdir. Bu, yaşayış şəraiti ilə xidmət keyfiyyəti arasında birbaşa əlaqəni institut səviyyəsində formalaşdırır: yaxşı xidmət edən mükafatlandırılır, mükafatlandırılan layiqli şəraitdə yaşayır. Bu dövr motivasiya dövrüdür və müasir hərbi idarəetmədə motivasiya sisteminin düzgün qurulması texniki təchizat qədər əhəmiyyətlidir.

Lakin Qubadlı yaşayış kompleksinin əhəmiyyəti yalnız sosial və psixoloji müstəvidə deyil. Bu hadisənin strateji ölçüsü var və bu ölçü bölgədəki gərginlik kontekstində xüsusi anlam kəsb edir.


Dövlətlər sərhəd ərazilərində yaşayış kompleksləri tikəndə, ailələri yerləşdirəndə, sosial infrastruktur quranda bununla birmənalı mesaj verirlər: biz buradayıq, biz buradan getmirik, biz buranı qururuq. Bu sadəcə tikinti deyil, strateji niyyətin maddi ifadəsidir. Azərbaycan Qubadlıda, İran sərhədinin birbaşa yaxınlığında zabit ailələrini yerləşdirir. Yəni bu ərazini yalnız hərbi baxımdan müdafiə etmir, həm də mülki cəhətdən məskunlaşdırır, kök saldırır, daimləşdirir.

Müqayisə üçün, dünyada bir çox ölkə sərhəd ərazilərini yalnız hərbi bölmələrlə gücləndirir, lakin ailə yerləşdirilməsindən çəkinir, çünki ailə yerləşdirilməsi uzunmüddətli öhdəlik deməkdir, geri çəkilmə ehtimalının olmadığının elanıdır. Azərbaycanın Qubadlıda etdiyi məhz budur: geri çəkilmə ehtimalının olmadığının elanı. Bu torpaq Azərbaycandır, bu torpaqda insanlar yaşayır, uşaqlar böyüyür, ailələr kök salır. Və bu reallığı heç bir PUA, heç bir ultimatum, heç bir diplomatik təhdid dəyişə bilməz.


Bu kontekstdə son bir həftənin xronologiyasına yenidən baxmaq maraqlıdır. Martın 5-i Naxçıvana PUA hücumu. Martın 6-sı SEPAH-ın Səngəçal terror planının aşkarlanması. Martın 7-si İran prezidentinin “daha hücum olmayacaq” bəyanatı. Martın 8-i İlham Əliyev-Pezeşkian telefon danışığı, Azərbaycandan İrana humanitar yardım. Martın 11-i Türkiyənin ordu generalının Naxçıvana səfəri, birgə təlimlərin planlaşdırılması. Martın 12-si Səngəçal Terminalının müdafiə təlimi və Qubadlıda sərhədçi yaşayış kompleksinin açılışı.

Bir həftə ərzində Azərbaycan dövləti eyni anda bir neçə müstəvidə fəaliyyət göstərdi: hərbi müstəvidə ordunu döyüş hazırlığına gətirdi, kəşfiyyat müstəvisində terror planını aşkarladı, diplomatik müstəvidə həm sərt reaksiya verdi, həm humanitar yardım göndərdi, müttəfiqlik müstəvisində Türkiyə ilə birgə hərbi planlaşdırmanı dərinləşdirdi, infrastruktur müstəvisində strateji obyektlərin müdafiəsini təkmilləşdirdi və bütün bunların fonunda İran sərhədindəki sərhədçi ailəsinə yeni mənzil verdi. Yeni mətbəx avadanlığı quraşdırıldı, mərkəzi istilik sistemi işə salındı, uşaq otağının pəncərəsindən sərhədə baxan dağlar görünür.


Bu dövlətin gücüdür. Gərginlik dövründə qorxa bilən, geri çəkilə bilən, donub qala bilən dövlət zəif dövlətdir. Gərginlik dövründə quran, yerləşdirən, yaşadan, eyni anda həm müdafiə edən, həm tikən dövlət isə güclü dövlətdir. Qubadlıdakı 53 mənzil bu gücün ən sadə, ən anlaşılan, ən insan dilində ifadəsidir.

General-polkovnik Elçin Quliyev orderləri təqdim edib, ailələrlə görüşüb, xatirə fotoşəkilləri çəkilib. Uşaqlar yeni otaqlarına qaçıb. Qadınlar mətbəxlərə baxıb. Kişilər order kağızlarını ciblərinə qoyub, sabah yenə sərhədə çıxacaqlar, lakin bu dəfə arxalarında isti ev, işıqlı otaqlar, gülən ailə olduğunu bilərək. Və bu bilik onları İran sərhədində daha möhkəm dayandıracaq.



Bir həftə əvvəl Naxçıvanın məktəbinə PUA düşdü. Bu gün Qubadlıda sərhədçi ailəsi yeni evinə köçür. Bu iki hadisə arasındakı kontrast Azərbaycan dövlətinin xarakterinin ən dəqiq portretidir: həm döyüşən, həm quran.






Firuz Bağırov
Ordu.az