Hesabata görə, 2022-2024-cü illər arasında İndoneziya, Malayziya, Filippin, Sinqapur, Tailand və Vyetnam kimi Cənub-Şərqi Asiya ölkələri silah tədarükü və elmi-tədqiqat işləri üçün xərclərini 2,7 milyard dollar artıraraq 10,5 milyard dollara çatdırıblar.
Xaricdən asılılıq davam edir
IISS analizinə əsasən, region ölkələri uzunmüddətli perspektivdə öz müdafiə sənayelərini inkişaf etdirməyi hədəfləsələr də, kritik sistemlərdə xarici tədarükdən böyük ölçüdə asılı olaraq qalırlar. Bu sistemlər arasında aşağıdakılar yer alır:
Sualtı qayıqlar və qırıcı təyyarələr
Pilotsuz Uçuş Aparatları (PUA-lar) və raket sistemləri
İnkişaf etmiş kəşfiyyat və müşahidə elektronika sistemləri
Regional gərginliklər və müdafiə xərcləri
Hesabatda qeyd edilir ki, Ukraynadakı müharibə və Orta Şərqdəki toqquşmalarla yanaşı, ABŞ-Çin rəqabətinin artması, Tayvan və Cənubi Çin Dənizi ətrafındakı münaqişələr Asiya-Sakit Okean təhlükəsizlik mühitini daha da qeyri-müəyyən edib. Bu atmosfer ölkələri hərbi qabiliyyətlərini artırmağa və müdafiə sənayesində xarici tərəfdaşlıqları genişləndirməyə sövq edir.
Strateji tərəfdaşlıqlar
Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Asiyada getdikcə daha fəal müdafiə diplomatiyası həyata keçirirlər.
BƏƏ həm Çinin NORINCO, həm də Hindistanın “Hindustan Aeronautics” kimi fərqli qütblərdə yerləşən şirkətləri ilə əməkdaşlıqlar qurur.
Avropa şirkətləri də texnologiya transferi, birgə istehsal və lisenziyalı yığım modelləri vasitəsilə regionda daha geniş yer almağa başlayıblar.
Birgə inkişafın çətinlikləri
Hesabat Hindistan ilə Rusiya arasında 20 illik əməkdaşlıqla həyata keçirilən “BrahMos” səsdən sürətli raket layihəsini misal çəkərək, bu cür birgə proqramların həmişə problemsiz keçmədiyini qeyd edir:
“BrahMos” raketləri Hindistan ordusunda aktiv istifadə olunur, lakin ixrac strategiyasının olmaması səbəbindən xarici satışlarda gecikmələr yaşanıb.
İlk üçüncü tərəf müştəri olan Filippinlərə təhvil-təslim yalnız 2024-cü ildə başlaya bilib.
Bundan əlavə, Rusiyanın Çinlə birgə hipersəs inkişafına üstünlük verməsi layihənin gələcəyini daha da mürəkkəbləşdirə bilər.
“BrahMos” raketi
“BrahMos” raketi Hindistanın yerli istehsal imkanlarını genişləndirmək baxımından simvolik əhəmiyyət daşısa da, layihənin geosiyasi aspektləri və strateji tərəfdaşlar arasında maraq fərqləri bu tip əməkdaşlıqların nə qədər çətin olduğunu ortaya qoyur.
Ortalama müdafiə xərcləri sabit qalıb
Cənub-Şərqi Asiya ölkələri 2024-cü ildə ÜDM-nin orta hesabla 1,5%-ni müdafiəyə ayırıblar. Bu göstərici son on il ərzində sabit qalıb. Lakin ümumi xərclərin artması keyfiyyətli transformasiya və yeni qabiliyyətlərin əldə olunması istiqamətində güclü bir dinamikaya işarə edir.
“Shangri-La” Dialoqu öncəsi kritik xəbərdarlıq
Hesabat bu həftəsonu Sinqapurda keçiriləcək “Shangri-La” Dialoqu adlı müdafiə sammitindən öncə yayımlanıb. Sammitdə Ukrayna müharibəsi, Tramp administrasiyasının müdafiə siyasətləri və Tayvan-Cənubi Çin Dənizi gərginliyi kimi məsələlərin gündəmə damğa vuracağı gözlənilir.
Bu məlumatlar göstərir ki, Asiya yalnız hərbi deyil, texnologiya transferi və sənaye strategiyaları baxımından da yeni bir dövrə daxil olub və qlobal müdafiə arxitekturasında daha müstəqil bir mövqe axtarışına çıxıb.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
