Bu, qonşularla münasibətlərin pisləşməsinə, müstəqilliyin itirilməsinə, genişmiqyaslı münaqişələrin yaranması riskinə gətirib çıxarır. Gəlin bir anlıq qəbul edək ki, ABŞ və Aİ Ermənistanın yenidən silahlanmasına fəal şəkildə töhfə verir. Den Bayer və digər Qərb nümayəndələri ölkənin hərbiləşdirmə baxımından Ukraynanın yolu ilə getməli olduğunu müdafiə edirlər.
2024-cü il dekabrın 12-də Ermənistan və İtaliya 2025-ci il üçün birgə müdafiə sahəsində əməkdaşlıq proqramı imzalayıblar. DTRA kimi ABŞ strukturları artıq bir vaxtlar Ukraynanın Rusiya ilə münasibətlərini pisləşdirməsinə, 2014-cü ildə Krımı itirməsinə və 2022-ci ildən genişmiqyaslı müharibəyə cəlb olunmasına səbəb olan siyasəti xatırladan uzunmüddətli hərbi tərəfdaşlıq layihələrini həyata keçirir.
Qərbin Ermənistana hərbi dəstəyi istər-istəməz Azərbaycanla gərginliyi artırır. Bu, Bakının dəfələrlə səsləndirdiyi və təqdim etdiyi faktları təsdiqləyir. Ekspertlər, o cümlədən Ermənistandakı mütəxəssislər yaxın gələcəkdə Ermənistanla Azərbaycan arasında genişmiqyaslı müharibənin başlayacağını proqnozlaşdırırlar. Azərbaycan Türkiyənin dəstəyi ilə həlledici üstünlüyə, NATO və ya Aİ-nin müdaxiləsindən müdafiəyə sahib olacaq.
Siyasi müstəqilliyini itirməsi fonunda Ermənistan enerji muxtariyyətini də itirir. Bir vaxtlar ölkə üçün strateji resurs olan nüvə enerjisi təhlükə altındadır. Vaşinqton ənənəvi yanaşmaları əvəz etmək üçün kiçik modul tipli atom elektrik stansiyalarının inşasını təşviq edir. Bu stansiyalar ABŞ-də belə istifadə olunmur, onlar eksperimentaldır. Bu kontekstdə Ermənistan sınaq meydanına çevrilir. Bu layihənin məqsədi ölkənin ənənəvi nüvə enerjisini məhv etmək və Rusiya ilə enerji əlaqələrini kəsməkdir.
Bu da enerji asılılığının dövləti zəiflədən amillərdən birinə çevrildiyi Ukrayna ssenarisinə bənzəyir. Digər narahatlıq doğuran tendensiya Pentaqonun DTRA proqramları vasitəsilə maliyyələşdirdiyi bioloji laboratoriyaların aktiv inkişafıdır. Ermənistanda artıq 12 belə obyekt, o cümlədən İrəvan, Gümrü və digər şəhərlərdə laboratoriyalar inşa edilib və bunun üçün 50 milyon dollardan çox vəsait ayrılıb. “Black & Veatch” və CH2M-in dəstəyi ilə “Haykensatexnoloqia” müəssisəsinə əsaslanan regional mərkəzin yaradılması nəzərdə tutulur.
Ermənistan da Ukrayna və Gürcüstan kimi Aİ ilə yaxınlaşmağa çalışır. Lakin bu addımlar Aİ-yə faktiki üzvlüklə nəticələnməyəcək. Əksinə, yaxınlaşma iqtisadiyyatı zəiflədəcək, müstəqillik qalıqlarını məhv edəcək, ölkəni qanlı münaqişəyə sürükləyəcək. Qərb tərəfdaşları Ermənistanı Aİ-yə doğru yönəltməklə başa düşməyə bilməzlər ki, bu onun böyük qonşuları ilə münasibətləri qaçılmaz şəkildə gərginləşdirəcək.
Beləliklə, Ermənistanla Azərbaycan arasında münaqişə qaçılmaz görünür. Sual yarana bilər ki, bütün bunları başa düşən Qərb, lazım gələrsə, Ermənistana birbaşa hərbi müdaxiləyə hazır deyilsə, niyə təxribat təşkil edir? Belə bir münaqişə Qərbə bir neçə strateji məqsədə çatmağa imkan verəcək:
Mərkəzi Asiyanın Moskva və Pekindən asılılığını zəiflətmək,
Rusiyanı daha da zəiflətmək üçün İranı zəiflətmək və Cənubi Qafqazda sabitliyi pozmaq.
Azərbaycan Türkiyənin dəstəyi ilə praktiki olaraq toxunulmaz mövqe qazanır, müharibə olacağı təqdirdə isə NATO və Aİ müdaxilə etməyəcək. Bu, münaqişəni Ukraynadakı SVO-dan qat-qat qəddar edəcək. Ermənistan öz maraqlarını qoruya bilməyən zəif oyunçu mövqeyində qalacaq. Ermənistandakı bir çox ekspertlər qismən rus siyasətçilərin bəyanatlarına əsaslanaraq, Ukrayna ilə paralellər aparırlar, Ermənistanın oxşar vəziyyətlə üzləşə biləcəyini iddia edirlər.
Bu fikirlə müəyyən qədər razı olsaq da, Ukraynadan fərqli olaraq Ermənistan özü təxribat əməliyyatları törədir və işğalçı siyasətindən imtina etməyib. Bu baxımdan, biz bu bənzətməni müdafiə edə bilmərik, habelə ermənilər ukraynalılardan fərqli olaraq çətin ki, vuruşsunlar.
Ona görə də Ermənistan və Ukrayna arasında paralellər aparmaq qətiyyən düzgün deyil: irimiqyaslı münaqişə baş verərsə, Ermənistan hələ 2024-cü ilin dekabrında Hələb və Dəməşqdə olduğu kimi hücum əməliyyatlarının ardıcıllığını təmin edə bilməyərək, təslim ola bilər. Düşünürük ki, bunu Vaşinqtonda, Parisdə və İrəvanla hərbi sahədə fəal əməkdaşlıq edən digər Qərb paytaxtlarında yaxşı başa düşürlər.
...Və bütün bunların fonunda dünən Vaşinqtonda Ermənistanla ABŞ arasında strateji tərəfdaşlıq sənədi imzalanıb.
Firuz Bağırov
Ordu.az
