Bununla belə, ən vacibi konstitusiya dəyişikliyinin bütün bölgəyə, yoxsa yalnız Hindistanın nəzarət etdiyi hissələrə şamil olunmasıdır. Əyalətin xüsusi statusunun ləğvi Pakistanla uzun müddətdir davam edən, vaxtaşırı genişlənən və tərəflər arasında toqquşmalara çevrilən ərazi mübahisəsinə son qoyur, yoxsa Hindistanın daha çətin vəziyyətə hazırlaşdığını güman etmək olar?
Hindistanın Çinlə də ərazi problemləri var. Son zamanlar beynəlxalq mətbuat ardıcıl olaraq Hindistan və ABŞ arasında münasibətlərin yaxşılaşması və ABŞ-Pakistan soyuqluğundan yazır. Habelə hər kəsə məlumdur ki, Ermənistanla diplomatik əlaqələri olmayan Pakistandan fərqli olaraq, Hindistan İrəvanla münasibətlərini daha da sıxlaşdırır. Lakin digər tərəfdən, Cammu və Kəşmirin xüsusi statusunun qəti şəkildə ləğvi Ermənistan üçün siyasi baxımdan sərfəli deyil. Çünki rəsmi Bakı da tarixi ərazisi olan Qarabağdakı qondarma qurumun mövcudluğuna son qoydu, həm də inzibati-ərazi bölgüsünü yenidən təşkil etdi.
Təbii ki, Ermənistan-Hindistan münasibətləri geriləmə dövrünü yaşamır. Lakin Hindistanın bizim regionda maraqları o qədər də qabarıq deyil ki, Qarabağ məsələsində İrəvana hansısa siyasi dəstək verilsin. Bununla yanaşı, Cammu və Kəşmirin xüsusi statusunun ləğvi Ermənistan tərəfindən ciddi mesaj kimi qəbul edilir.
Hindistan Ali Məhkəməsinin qərarının Pakistanla da müzakirələr imkanı açması və tərəflərin faktiki vəziyyəti qəbul etmələri istisna olunmur. Cammu və Kəşmirin bir hissəsi Hindistanın, digər hissəsi isə Pakistanın nəzarəti altındadır. Cənub-Şərqi Asiyada da vəziyyət qeyri-sabitdir, Hindistan-Pakistan hərbi münaqişəsi genişmiqyaslı müharibəyə səbəb ola bilər.
Beynəlxalq siyasətin ən mühüm problemlərindən biri Qlobal Cənub adlanan yerin geosiyasi oriyentasiyasıdır. ABŞ və Çin liderlərinin görüşü bu mənada müəyyənlik əldə etməyib. ABŞ mətbuatının yazdığı kimi, tərəflər “rəqabət aparmaq, lakin münaqişə etməmək” barədə razılığa gəliblər. Bu, əlbəttə ki, son dərəcə axıcı və kövrək bir razılaşmadır. Cammu və Kəşmirin xüsusi statusunun ləğvi Çin üçün Tayvan məsələsində tətik ola bilər.
Hindistan Ali Məhkəməsinin qərarının qəbulu anı da çox maraqlıdır. Beynəlxalq münasibətlərdə görünən qarışıqlığı nəzərə alsaq, o qədər də uyğun olmayan zaman seçilib. Bununla belə, eyni zamanda, Yeni Dehlinin təəccübləndirə biləcək inkişafları proqnozlaşdırdığını güman etmək olar. Hindistan bu yaxınlarda Baş nazir Modinin birbaşa iştirakı ilə öz istehsalı olan döyüş təyyarəsini sınaqdan keçirib.
Hindistanın nüvə silahı varmı? Cavab Pakistan halında olduğu kimidir. Rəsmi olaraq xeyr, əslində heç kim mənfi cavab verə bilməz. Həmçinin, heç bir ekspert Rusiya-Hindistan və ABŞ-Hindistan əməkdaşlığını müqayisə edə və ya yanaşı qoya bilməz. Bu bir həqiqətdir ki, Hindistan Avropa ilə daha sıx ticarət-iqtisadi əməkdaşlığa can atır, lakin eyni zamanda onun Rusiyaya yeni yolu Azərbaycandan keçəcək.
Doğrudur, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi informasiya səviyyəsində Rusiya-İran layihəsi hesab olunur, lakin ekspertlər Sankt-Peterburqla Mumbayı birləşdirən dəhlizdən danışırlar ki, bu da təbii olaraq Yeni Dehli ilə Bakı arasında müəyyən qarşılıqlı anlaşmanı nəzərdə tutur.
Firuz Bağırov
Ordu.az
