Suriyada neft hasilatı və ehtiyatları
Terror təşkilatı YPG-nin nəzarətində olan bölgələrdəki neft yataqları gündə 66 min barel ilə 70 min barel arasında neft hasil edir. Bütün Suriyada gündəlik ortalama çıxarılan neft 85 min 900 barel ətrafındadır. 2011-ci ildə gündəlik 353 min barel neft hasil edilib. “Gulfsands Petroleum”un icraçı sədri Con Bellin iddiasına görə, ölkədəki neft infrastrukturuna lazımi sərmayələr qoyulduqda bütün ölkə üzrə gündə 500 min barel neft hasil oluna bilər. Mövcud neft məzənnələrini nəzərə alsaq, Suriyadakı bütün neft ehtiyatlarından illik 20 milyard dollardan çox gəlir əldə edilə biləcəyi təxmin edilir.
“Gulfsand Petroleum”un idarə heyətinin keçmiş üzvü Con P. Dorrier Jr. ABŞ-nin keçmiş Prezidenti Donald Tramp tərəfindən sanksiyalardan azad edilən “Delta Crescent Energy”nin yaradıcılarından biridir. Suriyadakı neft ehtiyatının ölçüsünü və təşkilatın hasil etdiyi nefti anlamaq üçün hasil edilən nefti yalnız Türkiyənin gündəlik neft istehlakı ilə müqayisə etmək faydalı olardı. Qlobal İqtisadi İnformasiya Məlumat Bankının (CEIC) məlumatlarına görə, Türkiyənin 2021-ci ildə gündəlik neft istehlakı 939 min barel olub.
Müvafiq olaraq, hazırda terror təşkilatı PKK/YPG-nin hasil etdiyi neft Türkiyənin ehtiyacının yalnız 7 faizini qarşılayır. Con Bellin iddiasına görə, Suriyaya sərmayə qoyulduqda bütün ölkədə neft hasilatı Türkiyənin ehtiyaclarının təxminən yarısını ödəyə biləcək səviyyəyə çatır. Neft hasilatının həcmini anlamaq üçün başqa bir müqayisə Türkiyənin neft hasilatı ilə aparıla bilər. “Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı” (TPAO) açılan yeni quyularla birlikdə gündəlik yerli neft hasilatında 75 min 52 barrel neft ekvivalenti ilə ölkə tarixində rekord qırıldığını açıqladı. Buna görə terror təşkilatının gündəlik hasil etdiyi 70 min barel neft Türkiyənin hasil etdiyi neftdən azdır.
Gəlir mənbəyi: Neft
Terror təşkilatı PKK/KCK bir çox müxtəlif cinayətlərdən gəlir əldə edir. Məsələn, deyilənə görə, təşkilat hər il təkcə narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsindən 1,5 milyard dollar gəlir əldə edir. Təşkilatın Avropa ölkələrində “ianə” adı altında əldə etdiyi gəlirin ölçüsü dəqiq bilinməsə də, neft hasilatı narkotikdən əvvəl də ən mühüm gəlir mənbəyi idi. “Şimali və Şərqi Suriya Muxtar İdarəsi”nin büdcəsinə gedən 602 milyon dollar real gəlirin yalnız bir hissəsidir.
Təşkilatın neft hasilatından əldə etdiyi real gəliri qiymətləndirmək üçün sahədəki neft hasilatı və satışına baxmaq lazımdır. Terror təşkilatı PKK/YPG-nin nəzarətində olan bölgələrdə ildə 24 milyon 90 min barrel, 25 milyon 550 min barel neft hasil edilir. Müzakirə mövzusu olan hasilat hazırkı “Brent Oil” qiymətinə əsaslanaraq təhlil edildikdə, təxminən 2 milyard 194 milyon dollarlıq illik gəlir potensialı alınır. Lakin YPG-nin neft hasilatında keyfiyyətsizlik, texniki çatışmazlıqlar, logistik problemlər və hüquqi infrastruktur səbəbindən bu neft hasilatından daha az gəlir əldə etdiyi məlumdur. YPG-nin neftin barelini 15-19 dollar arasında satdığı bildirilir.
Digər mənbələrdə YPG-nin satdığı neftin barelindən 15-19 dollar gəlir əldə etdiyi, Suriya rəhbərliyinə 15 dollar ödəndiyi və vasitəçilərin 40-50 dollar qazandığı bildirilir. Sözügedən vasitəçilərin demək olar ki, hamısı YPG üzvü olduğu üçün təşkilatın ümumi illik neft gəlirinin 1 milyard 324 milyon 950 min ilə 1 milyard 762 milyon 950 min dollar arasında olduğu təxmin edilə bilər.
Təşkilatın rəsmi və qeyri-rəsmi gəlirləri arasında təxminən 1 milyard dollar fərq var. Belə ki, PKK/YPG terror təşkilatının sözdə “rəsmi” orqanları neft ticarətində 602 milyon dollar gəlirin əldə edildiyini bildirərkən, qalan 1 milyard dolları isə terror təşkilatı öz məqsədləri üçün istifadə edir. Məsələn, “Şimali və Şərqi Suriya Muxtar İdarəsi”nin rəsmi qurumlarına 602 milyon dollar getdiyi halda, 1 milyard dolların PKK/YPG terror təşkilatının xəzinəsinə daxil olduğu və Suriya, İraq, İran və Türkiyədə istifadə edildiyi dəyərləndirilir.
Bu ədədi təxmin tam dəqiq olmasa da, təşkilat üçün neft hasilatının dəyərini göstərmək baxımından son dərəcə vacibdir. Bundan əlavə, bu maliyyə resursunun təşkilat üçün əhəmiyyətini anlamaq üçün belə bir müqayisə aparıla bilər. Təşkilatın 2023-cü ildə ABŞ-dən aldığı rəsmi dəstək olan maaş, silah, texnika və sursatların ümumi dəyəri 160 milyon dollardır. Təşkilatın neft hasilatından əldə etdiyi gəlir iddia etdiyi kimi 602 milyon dollar və ya real rəqəm ondan 1 milyard dollar çox olsa belə, neft hasilatının təşkilat üçün nə qədər dəyərli olduğu daha yaxşı başa düşülür.
3 ayrı satış marşrutu
Təşkilatın ən əhəmiyyətli gəlir mənbəyinin satış marşrutu araşdırıldığında, üç əsas satış yolu önə çıxır. Əhəmiyyət sırasına görə ilk satış marşrutu təşkilatın İraq Kürd Regional Rəhbərliyinə (İKRR) satışıdır. Belə görünür ki, İKRR ilə neft ticarəti “Fişhabur” sərhəd qapısı vasitəsilə həyata keçirilir və qeyri-rəsmidir. Terror təşkilatı YPG-nin vasitəçilər vasitəsilə sərhəd qapısından keçirdiyi neft təşkilatın İKRR-dəki paydaşları tərəfindən sistemə daxil edilir və İKRR-in neft istehsalına daxil olur. Terror təşkilatı PKK/YPG-dən ucuz qiymətə alınan neft daha sonra İKRR-də hasil edilən neftlə birlikdə dünyaya satılır.
İkinci satış yolu Suriya administrasiyasının bölgələrinə doğrudur. Dəməşq rəhbərliyinə yaxınlığı ilə tanınan “Katerji Group”un bölgədəki yerli neft ticarətində aktiv rol oynadığı media da daxil olmaqla bir çox fərqli mənbədə bildirilib. Terror təşkilatı PKK/YPG də bu qruplaşma vasitəsilə Dəməşq rəhbərliyi ilə neft ticarətini həyata keçirir. “Katerji Group” bu ticarətin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün müstəqil milis strukturu da qurub. “The Wall Street Journal”ın 2019-cu ilin əvvəlində dərc etdiyi xəbərdə ABŞ və Avropa İttifaqının (AB) sanksiya siyahısında olan “Katerji Group”un terror təşkilatı PKK/YPG ilə rejim arasındakı neft ticarətini davam etdirdiyi açıq şəkildə görünür.
Təşkilatın üçüncü neft satış xətti Suriya Müvəqqəti Hökumətinin (SMH) bölgələrinə doğrudur. Qaçaqmalçılar vasitəsilə bölgəyə gətirilən neft daha sonra bölgədəki yanacaqdoldurma məntəqələrində satılır. Bu neft daha sonra İdlib bölgəsinə ötürülür. Türkiyə üzərindən SMH bölgələrinə alternativ neft tədarükü xətti qurulsa da, Türkiyə üzərindən bu bölgəyə gələn neft daha keyfiyyətli, lakin daha bahalıdır. Türkiyədən bölgəyə iki fərqli dizel yanacağı gəlir. SMH bölgələrinə gedən keyfiyyətli neft qaçaqmalçılar vasitəsilə gələn YPG neftindən təxminən iki dəfə bahadır.
Türkiyədən gələn daha aşağı keyfiyyətli neft isə YPG bölgəsindən gələn neftdən bahadır. Bölgədəki iqtisadi şəraitə görə qaçaqmalçılar vasitəsilə gələn neftdən də istifadə edilir. Bir sözlə, bəzi konspiroloqların iddialarının əksinə olaraq, Suriyada çox qiymətli neft ehtiyatları yoxdur. Ancaq mövcud neft ehtiyatları terror təşkilatı üçün çox mühüm gəlir mənbəyidir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
