Rusiya prezidenti Vladimir Putinin “xüsusi hərbi əməliyyat” olaraq xarakterizə etdiyi və Donbas bölgəsində “Şərtlər Rusiyanı hərəkətə keçməyə məcbur etdi” deyərək başladığı əməliyyatın birinci ili başa çatıb.
Rusiya ilə Ukrayna arasındakı gərginlik əslində uzun illər əvvələ gedib çıxır. 1991-ci ildə SSRİ-nin dağılması ilə Rusiya, Ukrayna və Belarusdan ibarət Müstəqil Dövlətlər Birliyi yaradıldı. Ayrılıqdan sonra Minsk administrasiyası Moskva ilə sıx əlaqələr qurdu, Kiyev isə Qərblə münasibətlərini yaxşılaşdırdı. Bu vəziyyəti təhlükə kimi görən Rusiya 2014-cü ildə Krımı ilhaq etdi.
Rusiya sərhədində Donetsk və Luqanskda separatçılarla Ukrayna ordusu arasında toqquşma baş verib. Bu bölgələr daha sonra Ukraynadan müstəqilliklərini elan edərək qondarma “Donetsk” və “Luqansk”ı yaratdıqlarını elan ediblər.
Məkanı Avropa ilə Rusiya arasında olan Ukraynada yaşayan vətəndaşlar beləliklə, rusiyapərəst və qərbyönlü olaraq iki qütbə bölündülər. 2015-ci ilə qədər Ukrayna ilə separatçılar arasında münaqişələr davam edirdi. 2015-ci ilin fevral ayında Belarusda Ukrayna, Rusiya və separatçı liderlər arasında Minsk razılaşması imzalanıb. Razılaşmada atəşkəsi təmin etmək üçün bütün ağır silahların geri çəkilməsi qərara alınıb. Lakin hər iki tərəf bu qərarı pozub.
Ukrayna qərbyönlü siyasətindən əl çəkmədi. Rusiya da Ukraynanın Minsk razılaşmasını pozduğunu əsas gətirərək ölkədəki separatçı hərəkatları dəstəkləyib.
Rusiyanın Ukrayna sərhədinə qoşun yığması və NATO-nun Ukrayna böhranı ilə əlaqədar bölgəyə hərbi və silah daşımalarını intensivləşdirməsi bölgədə gərginliyi artırıb.
Rusiya prezidenti Vladimir Putin 2022-ci il fevralın 21-də Ukraynanın iki separatçı bölgəsi olan “Donetsk-Luqanskı” tanıdığını bəyan edib. Putin 24 fevral 2022-ci il tarixdə xalqa müraciətində 2015-ci ildə imzalanmış Minsk razılaşmasının artıq qüvvədə olmadığını bildirib və Donbas bölgəsində hərbi əməliyyata başladığını açıqlayıb. Putin bunun işğal deyil, “xüsusi hərbi əməliyyat” olduğunu vurğulayıb. Lakin Ukraynanın hər yerində dinc sakinlər bombalanıb və 13 milyondan çox insan didərgin düşüb.
Aİ VƏ RUSİYA QARŞI-QARŞIYA GƏLDİ
Rusiya-Ukrayna müharibəsinə görə Rusiya ilə Qərb dövlətləri arasında münasibətlər daha da gərginləşdi. Təbii qaz və enerji sahəsində Rusiyadan asılı olan Almaniya və Fransa Moskva hökumətinə qarşı sərt sanksiyalar tətbiq etməkdən çəkindi. Bu səbəbdən Rusiyaya qarşı qəti addımlar atan ölkələr Almaniya və Fransanı Moskvaya qarşı mülayim davranmaqda ittiham etdi.
Avropa İttifaqı Komissiyası Birləşmiş Ştatlar, Böyük Britaniya və Kanada ilə birlikdə maliyyə sistemlərini birləşdirən və banklararası pul köçürmələrini təmin edən SWIFT-dən yeddi rus bankını çıxarıb. Qərbin tətbiq etdiyi sanksiyaların ilk effekti ilə Rusiya rublu dollar qarşısında kəskin itkilərə məruz qalıb.
“Sputnik”in məlumatına görə, fevralın 22-dən dekabrın 15-dək Rusiyaya qarşı 10 377 sanksiya tətbiq edilib.
Bu prosesdə ABŞ 1827, Kanada 528, İngiltərə 424, İsveçrə 411, Aİ 196, Fransa 134, Avstraliya 977 və Yaponiya 880 sanksiya tətbiq edib. Bu, enerji böhranını daha da gücləndirdi. Müharibə səbəbiylə Rusiyaya qarşı sanksiyalar tətbiq edən Avropa ölkələrinə Rusiyadan təbii qaz axını azalıb. Avropa ölkələrinin enerji xərcləri artıb.
Digər tərəfdən, Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə kəsilən taxıl ixracı ərzaq təhlükəsizliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırdı. Afrika ölkələri taxıl böhranından ən çox zərər çəkən ölkələr sırasında olub.
DONETSK, LUQANSK, ZAPOROJYE VƏ XERSON İLHAQ EDİLDİ
Rusiya-Ukrayna müharibəsində sülh ümidi Rusiyanın Donetsk, Luqansk, Zaporojye və Xersonu ilhaq etməsi ilə bir az da azaldı. 2022-ci ilin oktyabrında Rusiya Ukraynanın demək olar ki, beşdə birini təşkil edən Donetsk, Luqansk, Xerson və Zaporojyeni ilhaq etdiyini açıqladı. Qərbə meydan oxuyan Rusiya prezidenti Vladimir Putin “Biz əlimizdə olan hər vasitə ilə bu torpağı müdafiə edəcəyik” deyib.
“Biz əlimizdə olan bütün vasitələrdən istifadə edərək torpaqlarımızı müdafiə edəcəyik. Biz burada xəstəxanaları, yolları, binaları yenidən tikəcəyik. Dörd bölgədə insanların təhlükəsizliyi üçün mümkün olan hər vasitədən istifadə edəcəyik”, - deyə Putin bildirib. O, ilhaq edilən dörd bölgənin danışıqlardan kənarda qalacağını qeyd edib.
Ukrayna prezidenti Zelenski bildirib ki, Ukrayna sürətləndirilmiş prosedur çərçivəsində NATO-ya üzvlük üçün müraciət edəcək. Ukraynanın Rusiyadan torpaqlarını geri alacağını vurğulayan Zelenski beynəlxalq ictimaiyyəti dəstək göstərməyə çağırıb. Rusiyanın Ukrayna ərazisini ilhaq etməsindən sonra Aİ-nin Rusiyaya qarşı sanksiyalarının əhatə dairəsi genişləndirilib.
İSVEÇ VƏ FİNLANDİYA NATO ÜZVÜ OLMAQ İSTƏDİ
2022-ci il mayın 8-də Finlandiya və İsveç NATO-nun Təsis Müqaviləsinin 10-cu maddəsinə əsasən alyansa üzvlük üçün müraciət ediblər. İki ölkə Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsindən sonra alyansa qoşulmaq istədiklərini açıqlayıblar. Hərbi neytrallıq və bloklara qoşulmamaq prinsipindən imtina edən İsveç və Finlandiya NATO-ya üzv olmaq istəyir.
Finlandiyanın Rusiya ilə ərazi razılaşması yoxdur, lakin Krımın ilhaqından sonra NATO-ya yaxın olan Finlandiya Rusiyanın birmənalı olmayan mövqeyindən getdikcə daha çox narahat olur. Finlandiya coğrafi baxımdan Rusiya ilə ən uzun sərhədi paylaşır. Ərazi bütövlüyünü qorumaq istəyən Finlandiya NATO-ya sığınır. İsveç də Rusiyanın Ukraynaya hücumunu əsas gətirərək NATO-ya üzv olmaq istəyir.
POLŞA, BRİTANİYA VƏ ABŞ İŞ BİRLİYİNİ ARTIRDI
Rusiyanın Ukraynaya hücumu ilə Polşa müharibənin öz ərazisinə çatacağı qorxusu ilə üzləşdi. Polşanın bu narahatlıqları Varşavanı ABŞ və Britaniya ilə yaxınlaşdırdı. Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə Moskvanın Şərqi Avropada güclənəcəyini düşünən Britaniya və ABŞ Polşaya qarşı siyasi, hərbi və iqtisadi dəstəyini də artırdı. NATO-nun üzvü olan ABŞ, Britaniya və Polşa arasında əməkdaşlıq inkişaf etdi və möhkəmləndi.
QƏRBİN YARDIMLARI, UKRAYNANIN UĞURLARI
Moskva Ukraynanın Avropa İttifaqı (Aİ) və NATO kimi qurumlarla yaxın münasibətinə qarşı olduğunu açıq şəkildə bildirib. Rusiya prezidenti Vladimir Putin Ukraynanın NATO üzvlüyünə ölkəsi üçün “təhlükəsizliyə təhdid” kimi baxır. Bununla belə, Ukrayna qərbyönlü siyasətindən əl çəkmir.
Həm Aİ, həm də NATO-ya daxil olmaq üçün qərbyönlü siyasət yürüdərək Rusiyaya qarşı çıxan Ukrayna Qərbdən kömək istəməkdə davam edir. Qərb dövlətlərinin Kiyevə yardımı Ukraynanın döyüş meydanlarında Rusiyaya qarşı uğurlarını artırır. Kiyevi bir neçə günə ələ keçirə biləcəyini və hökuməti devirə biləcəyini düşünən Vladimir Putin hələ də müharibəni uduzmayıb. Amma rus ordusunun hərbi uğursuzluqları Rusiyanın səriştəsizliyini üzə çıxardı.
Rusiya Ukraynanı işğal etdikdən sonra dünyanın ən çox sanksiyaya məruz qalan ölkəsi olub. Qərb ölkələri Rusiyaya “iqtisadi” qiyməti ödəmək üçün ticarət, fərdi məhdudiyyətlər, o cümlədən maliyyə, enerji və nəqliyyat da daxil olmaqla çoxlu sayda sanksiyalar tətbiq ediblər. Bununla belə, Rusiya Qərbin bəzi sanksiyalarından yan keçə bilib.
Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski toqquşmaların davam etdiyi şəhərləri Rusiya ordusundan qorumağa davam edəcəklərini bildirib. Zelenski bəyan edir ki, Rusiyanın onun ölkəsinə verdiyi əzablar və onlara tətbiq edilən müharibə davam edərkən Kremllə “ədalətli sülh” ola bilməz.
Digər tərəfdən, Qərb ölkələri Ukraynaya hərbi yardımlarını sürətləndirir. Rusiya da “özünü müdafiə etmək” üçün nüvə silahından istifadə etməkdən çəkinməyəcəyini bəyan edir. Bütün bunlar Rusiya ilə Ukrayna arasında gərginliyi daha da artırır. İki ölkə arasında müharibənin ildönümü yaxınlaşdıqca sülhün bərqərar olacağı görünmür.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
