Bütün bu müddət ərzində Rusiya dəfələrlə məyus halda bildirib ki, Ukraynanın Minsk “müqavilələri”nə əməl etməsini yalnız Ukraynanın Qərb “kuratorları” (patronları), ilk növbədə ABŞ təmin edə bilər. Moskva, ABŞ-ın Ukraynanı tələblərə əməl etməyə məcbur edəcəyi təqdirdə Vaşinqtonla istənilən danışıqlar formatında görüş keçirməyi təklif edirdi. Barak Obama administrasiyası bunu Rusiyanın sıfırlanmasının bir hissəsi kimi etməyə çalışsa da, buna vaxt çatmadı. Obama administrasiyası Rusiyanı qiymətləndirməsə də, Bayden administrasiyası hesab edir ki, ABŞ qarşısındakı qlobal və regional çağırışların geniş spektrində Rusiyanın əməkdaşlığına ehtiyacı var.
Buna görə də Bayden administrasiyası Ukraynanı institusional Qərb və Rusiya arasında boz zonada “park etməyə” hazır görünür. Administrasiyanın qərarlarındakı dönüş nöqtəsini aprelin sonu - mayın əvvəllərində, Ağ Evin Rusiya siyasətini və ondan irəli gələn Ukrayna siyasətini müəyyənləşdirdiyi vaxt görmək olar. Müvafiq olaraq, administrasiya Ukraynanın Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatına (NATO) üzvlüyünə siyasi dəstəyi dayandırıb və geri götürüb, Rusiyanın “Qazprom” şirkətinin Ukraynadan yan keçərək Almaniyaya gedən “Şimal axını 2” boru kəmərini dayandıracaq mövcud sanksiyaları ləğv etdi və Rusiyanın şərtləri əsasında Ukraynanın Donbasındakı müharibəni dayandıracaq Minsk “müqavilələrini” dəstəklədi. Göründüyü kimi, bu qərarlar Kiyevlə əvvəlcədən koordinasiya edilmədən verilib.
Administrasiya bu üç əsas məsələdə Ukraynanın hesabına Rusiyaya möhlət verdi. ABŞ, onları Rusiyanın prioritetləri kimi tanıyır və bunun müqabilində özünün prioritet məsələlərində (və ya çətin vəziyyətlərdə) Rusiyanın əməkdaşlığını gözləyir. Bununla belə, Rusiya Bayden administrasiyasının bu güzəştləri tam şəkildə verəcəyinə və ya edə biləcəyinə əmin deyil. Görünür Rusiya, zəmanət almaq üçün Ukraynaya yenidən hərbi müdaxilə etməklə hədələyir, lakin əslində bu həddən artıq şişirdilmiş təhlükənin əsas siyasi hədəfi Bayden administrasiyasıdır. Beləliklə, ABŞ-ın Ukraynanın NATO istəkləri, “Şimal axını 2” və Minsk “müqavilələri” ilə bağlı Rusiyaya güzəştləri artıq (əvvəlki halda olduğu kimi) sadəcə olaraq “alqı-satqı” şəklində deyil, həm də indiki məqamda Kreml tərəfindən zorla tələb olunur.
Ötən güşüşdə Ağ Ev və Kreml danışıqların mərkəzi obyekti Ukrayna olmaqla, Avropanın şərqində təhlükəsizlik tədbirlərinin ümumi şəkildə yenidən qurulması ilə bağlı danışıqlara başlamaq barədə razılığa gəldilər. Rusiyanın Ukraynaya qarşı hərbi əməliyyat təhdidləri prezident Baydenin razılığını tezləşdirməyə kömək etdi. Vaşinqton, yaxınlarda imzalanmış strateji tərəfdaşlıq barədə razılaşmaya baxmayaraq, bu qərar barədə Kiyevi yenidən faktdan sonra xəbərdar etdi. Ağ Ev bir ildir ki, Ukraynaya səfir təyin etməkdən (şayiələrə görə, mümkün namizədlərin lazımi çəkisi yoxdur) belə imtina edir. ABŞ-Ukrayna strateji tərəfdaşlığı bu nöqtədə iki partiyalı Konqresin çoxluğuna və Pentaqona əsaslanır. Rusiya isə Ukraynanın təkcə NATO-ya üzvlüyünü deyil, həm də ikitərəfli hərbi yardımı qadağan etməyi təklif edir.
Prezident Bayden Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə iyunda Cenevrədə keçirilən görüşdə Ukraynanın şərqindəki müharibənin Minsk “müqavilələri” əsasında nizamlanması ilə bağlı razılığa gəlib. Dövlət katibinin müşaviri Viktoriya Nuland Ukraynaya Minsk sənədlərini, o cümlədən Rusiyanın nəzarətində olan ərazinin “siyasi muxtariyyətini” qəbul etməyi məsləhət görərək, rəsmi Kiyevi xəbərdar edib.
Vaşinqton növbəti bir neçə ay ərzində məsələni ictimaiyyətə açıqlamayıb. Sentyabrın əvvəlində Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski Ağ Evə səfər edərkən, noyabrın 10-da dövlət katibi Antoni Blinken və xarici işlər naziri Dmitri Kuleba tərəfindən ABŞ-Ukrayna Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının imzalanması zamanı bu məsələyə toxunulmayıb, lakin Bayden administrasiyası artıq bu məsələ ilə bağlı addımlarını birbaşa Moskva ilə razılaşdırmışdı.
Oktyabrın 13-də Moskvada Nuland Rusiyanın nəzarətində olan Donbas üçün “xüsusi status” da daxil olmaqla, 2015-ci il Minsk “müqaviləsini” həmsöhbəti, Rusiya prezidentinin nümayəndəsi Dmitri Kozakın xoşuna gəlməklə mövcud formada təsdiqlədi. Nuland, həmçinin Vaşinqtonun ABŞ-ın bir sıra prioritet məsələlərində Rusiyanın əməkdaşlığına ümid etdiyini çatdırmaqla, Kremlin Ukraynadakı prioritet maraqlarını tanıması təəssüratını yaratdı.
Noyabrın əvvəlində Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru Uilyam Börns Moskvaya iki günlük səfər etdi. Noyabrın 9-da Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov təsdiqləyib ki, Nuland və Börns Rusiyanın nəzarətində olan ərazi üçün “xüsusi statuslu” Minsk “müqaviləsinin” icrasını müzakirə ediblər.
Nəhayət, ABŞ dövlət katibi Antoni Blinken dekabrın 2-3-də Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının (ATƏT) ilin yekunu üzrə nazirlər görüşündə Minsk “razılaşmalarını” dəstəklədiyini yüksək səslə və aydın şəkildə söylədi.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
