Türkiyənin müdafiə sənayesinin flaqmanı olan ASELSAN xarici asılılığın azaldılması və milli aviasiya həllərinin hazırlanması strategiyası çərçivəsində bu sahədə mühüm mərhələyə imza atıb. Şirkətin türk mühəndisləri tərəfindən sıfırdan layihələndirilərək hazırlanmış ASELHUD 100 Başüstü Göstərici sistemi müasir kokpitlərin ən strateji komponentlərindən biri kimi silahlanmaya qəbul edilməyə hazırlaşır.
ASELHUD 100 ASELSAN tərəfindən qabaqcıl qırıcı təyyarələr üçün hazırlanmış, ən son texnologiyalara malik hərbi təyinatlı Başüstü Göstərici (HUD) sistemidir və ən vacib məqam ondan ibarətdir ki, sistem Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin F-16 ÖZGÜR modernizasiya proqramına inteqrasiya edilib.
Kokpit daxilindəki köhnə analoq göstəricilər yeni nəsil rəngli ekranlarla (MFD) və rəqəmsal xəritə infrastrukturuyla əvəz olunur. ASELHUD seriyası da bu rəqəmsal kokpit yenilənməsinin mərkəzində yer alaraq pilotun əməliyyat imkanlarını maksimum səviyyəyə çatdırır.
Keçmişdə xarici təchizatçılardan yüksək xərc və müxtəlif ixrac məhdudiyyətləri altında alınan göstərici sistemlərini əvəz etmək məqsədilə hazırlanan bu texnologiya KAAN və HÜRJET kimi milli aviasiya platformalarının yerlilik səviyyəsini maksimum həddə çatdırmaq məqsədinə xidmət edir.
ASELHUD 100 sistemi pilotun başını kokpit daxilinə əymədən uçuş marşrutunu, hündürlüyünü, sürətini, süni üfüq xəttini və silah sistemlərinə aid hədəfləmə məlumatlarını birbaşa qarşısındakı şəffaf şüşə səth üzərində görməsini təmin etmək üçün nəzərdə tutulub.
Bu xüsusiyyət xüsusilə yüksək sürətli hava döyüşlərində, gecə uçuşlarında, mürəkkəb hava şəraitində və alçaq hündürlük tapşırıqlarında pilota böyük refleks üstünlüyü qazandırır.
Döyüş zamanı yarana biləcək informasiya yükünü minimuma endirən ağıllı simvolika arxitekturası pilotun qərarvermə prosesini sürətləndirərək tapşırığın uğurla icra olunması və uçuş təhlükəsizliyinin artırılmasına birbaşa töhfə verir.
Tamamilə rəqəmsal və modul arxitekturaya malik olan ASELHUD 100 yüksək parlaqlıq göstəricisi sayəsində birbaşa günəş işığı altında belə mükəmməl görüntü təmin edərək optik performans standartlarını yenidən müəyyənləşdirir.
İnteqrasiya və kvalifikasiya prosesləri sürətlə davam edən sistemin yaxın gələcəkdə seriya istehsalına buraxılmış yerli reaktiv platformalarda və modernizasiya proqramlarında aktiv şəkildə istifadə olunması planlaşdırılır.
Ümumi xüsusiyyətləri
• Qabaqcıl rəqəmsal simvolika yaradılması
Pilotun ehtiyac duyduğu bütün naviqasiya, uçuş və taktiki məlumatlar real vaxt rejimində, gecikmə olmadan və yüksək dəqiqliklə təqdim edilir.
• Gecəgörmə eynəkləri (NVG) ilə uyğunluq
Xüsusi örtüklər və işıqlandırma texnologiyası sayəsində pilotların gecəgörmə eynəkləri ilə istifadəsinə tam uyğunluq təmin edir və parıltı yaratmır.
• Yüksək parlaqlıq və kontrast
Birbaşa günəş işığının kokpitə düşdüyü hallarda belə simvolların və məlumatların rahat oxunmasını təmin edən ağıllı arxa işıqlandırma idarəetmə sisteminə malikdir.
• Geniş baxış sahəsi (FOV)
Pilotun başını rahat şəkildə hərəkət etdirdiyi zaman belə simvolları itirməməsinə imkan verən genişbucaqlı optik konstruksiya təqdim edir.
• Ehtiyatlı arxitektura və ağıllı nasazlıq bildirişi
Kritik uçuş məlumatlarının fasiləsizliyini təmin etmək üçün daxili nasazlıq aşkarlama (BIT) mexanizmləri və sistemdaxili avadanlıq ehtiyatlandırması mövcuddur.
• Quraşdırılmış qrafik emal qabiliyyəti
Xarici simvol generatoruna ehtiyac olmadan daxil olan məlumatları öz daxilində emal edərək birbaşa ekrana əks etdirə bilən ağıllı prosessor arxitekturası ilə təchiz olunub.
• F-16 optimizasiyası
Ölçüləri və ön panel dizaynı F-16 kokpitlərinə problemsiz inteqrasiya olunacaq şəkildə uyğunlaşdırılıb. Bu da kritik döyüş və təlim manevrləri zamanı vəziyyət məlumatlılığını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Təxmini texniki xüsusiyyətləri
• Eni: 20-24 sm
• Hündürlüyü: 31-35 sm
• Dərinliyi (uzunluğu): 60-70 sm
• Çəkisi: 18-23 kq (optik blok və birləşdirilmiş elektron modul daxil olmaqla)
• İşləmə gərginliyi: 28V DC hərbi standart enerji interfeysi
• Enerji sərfiyyatı: maksimum 120 Vt
• İşləmə temperaturu: -40°C ilə +71°C arasında, ağır mühit şəraiti standartlarına uyğun (MIL-STD-810G standartına uyğun)
ÖZGÜR modernizasiya layihəsinin ən kritik komponentlərindən biri olan ASELSAN ASELHUD-100 Başüstü Göstərici sisteminin müxtəlif variantları da hazırlanır.
ASELSAN-ın fəaliyyət hesabatlarında inkişaf müqaviləsinin imzalandığı bildirilən yeni nəsil ASELHUD-110 variantı daha qabaqcıl optik və rəqəmsal infrastruktura malikdir.
Bu modelin gələcək modernizasiya mərhələlərində və HÜRJET, KAAN kimi digər yerli reaktiv platformaların kokpit tələblərinə uyğun şəkildə optimallaşdırılması nəzərdən keçirilir.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
