Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə “Le Parisien” məlumat yayıb.
Sözügedən raket MBDA tərəfindən 2006-cı ildən etibarən hazırlanmış və 2017-ci ildə xidmətə qəbul edilmiş “MdCN” (SCALP Naval) kimi tanınır. Əvvəlki müqavilələrin tamamlanmasından sonra istehsalın dayandırıldığı, buna görə Fransanın yalnız 2018-ci ildə üç dəfə əməliyyat şəraitində istifadə etdiyi bu sistemdə məhdud inventara sahib qaldığı bildirilir. İstehsalın yenidən başladılması qərarı Fransanın müdafiə planlaşdırıcılarının artıq yüksək intensivlikli və uzunmüddətli münaqişələrə hazırlıq çərçivəsində uzun mənzilli dəqiq zərbə sursatlarında daha dərin ehtiyatlara ehtiyac duyduqları qənaətini əks etdirir.
“MdCN”in əməliyyat rolu və qabiliyyətləri
“MdCN” Fransa Hərbi Dəniz Qüvvələrinin inventarında ən dərin zərbə qabiliyyətinə malik sistem kimi ön plana çıxır. Təxminən 1000 kilometr mənzilə malik raket FREMM sinfinə məxsus çoxməqsədli freqatların şaquli buraxılış sistemlərindən və ya Suffren sinfinə məxsus nüvə hücum sualtı qayıqlarının torpedo borularından buraxıla bilir. Bunun sayəsində platformaların böyük hissəsi düşmənin hava hücumundan müdafiə çətirindən kənarda qalaraq quru hədəflərinə qarşı istifadə oluna bilir.
Yerüstü gəmilər və sualtı qayıqlar olmaqla iki fərqli platformadan buraxılma çevikliyi Fransa dəniz komandanlarına əməliyyatın necə və haradan icra ediləcəyi ilə bağlı mühüm seçimlər təqdim edir. Xüsusilə sualtı qayıqlar yerüstü gəmilərlə müqayisədə daha yüksək gizlilik üstünlüyü təmin edir. Proqramın ilk mərhələsində verilən sifarişin 200 raketlə məhdudlaşdırıldığı və bunun yarısının sualtı qayıqlar, digər yarısının isə freqatlar üçün ayrıldığı məlumdur. Lakin dəyişən təhlükə mühiti bu məhdud inventarın artıq yetərsiz hesab edilməsinə səbəb olub.
Sənaye ölçüsü və strateji istiqamət
“MdCN” istehsalının yenidən başladılmasında əsas podratçı kimi Avropada yerləşən raket istehsalçısı MBDA fəaliyyət göstərir. Şirkət NATO üzvü ölkələrin artan sursat tələbatı doğrultusunda çoxsaylı uzun mənzilli zərbə proqramlarında artan iş yükü ilə qarşı-qarşıyadır. “MdCN” eyni ailəyə aid havadan buraxılan SCALP-EG raketi ilə ortaq dizayn infrastrukturunu paylaşır. Fransa müdafiə naziri Sebastyan Lekornü 2025-ci ildə SCALP-EG istehsalının da yenidən başladılacağını açıqlamışdı. Hər iki variantın ardıcıl şəkildə yenidən istehsala qaytarılması Fransanın dəqiq zərbə qabiliyyətində bütöv ehtiyat dərinliyi yaratmaq strategiyasını ortaya qoyur.
Dəyişən müharibə dinamikası və ehtiyat ehtiyacı
Fransanın bu qərarının arxasında Ukrayna müharibəsi ilə birlikdə ortaya çıxan yeni reallıqlar dayanır. Yüksək intensivlikli münaqişələrin dəqiq idarə olunan sursatları sülh dövrü proqnozlarından qat-qat sürətli şəkildə tükətdiyi müşahidə olunur. Fransa “MdCN” ehtiyatlarını 2018-ci ildə ABŞ və Böyük Britaniya ilə birlikdə Suriyadakı kimyəvi obyektlərə qarşı hücumlarda istifadə etmişdi. Təxminən on illik xidmət müddəti ərzində yalnız üç dəfə istifadə olunan bu sursat sülh dövründə məhdud istehlak göstərsə də, uzunmüddətli və intensiv münaqişə ssenarilərində daha yüksək istifadə nisbətləri gözlənilir.
Platforma inteqrasiyası və əməliyyat çevikliyi
“MdCN” daşıyan FREMM freqatları sualtı müdafiə müharibəsi, hava hücumundan müdafiə və suüstü hücum kimi çoxsaylı tapşırıqları eyni platformada icra edə bilən Fransanın ən inkişaf etmiş döyüş gəmiləri arasında yer alır. Bu raket sayəsində həmin platformalar klassik dəniz müharibəsi tapşırıqlarından kənara çıxaraq quru hədəflərinə qarşı strateji hücum qabiliyyəti qazanır. “Suffren” sinfinə məxsus nüvə hücum sualtı qayıqları isə eyni raketin gizli və yüksək sürpriz effektinə malik daşıyıcı elementi kimi ön plana çıxır. Bu ikili quruluş Fransa donanmasına həm açıq, həm də gizli zərbə seçimlərini eyni anda təqdim edərək mühüm əməliyyat çevikliyi qazandırır.
İstehsal prosesinin çətinlikləri
Digər tərəfdən qanadlı raket istehsal xəttinin yenidən işə salınması qısamüddətli proses deyil. Dəqiq idarəetmə sistemləri, döyüş başlıqları, hərəkətverici sistemlər və gövdə komponentləri kimi kritik alt sistemlər ixtisaslaşmış təchizat zəncirlərindən asılıdır. 2021-ci ildəki istehsal dayanmasına görə bu təchizat şəbəkələrinin yenidən aktivləşdirilməsi lazım gələcək və bəzi istehsalçıların potensial itkisi yaşadığı qiymətləndirilir. Buna görə qəbul edilən qərarın konkret inventar artımına çevrilməsi aylar deyil, illər tələb edəcək.
Fransanın “MdCN” ehtiyatlarını keçmişdə son dərəcə məhdud istifadə etməsi diqqət çəkir. Lakin hazırkı mərhələdə Paris rəhbərliyi bu sursatlara gələcəkdə daha çox ehtiyac duyacağını proqnozlaşdırır və ehtiyac kritik səviyyəyə çatmadan əvvəl sənaye istehsal xəttini yenidən işlək vəziyyətə gətirməyi hədəfləyir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
