ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri dünyada nüvə güclü superaviadaşıyıcıların ən böyük donanmasını idarə edir, halbuki Çin bu sahədə ona çatmağa çalışır.

ABŞ-nin neçə aviadaşıyıcısı var?

Aktiv xidmətdə 11 aviadaşıyıcısı olan ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin aviadaşıyıcı sayı Çin, Böyük Britaniya, Hindistan, Fransa, İtaliya və İspaniya donanmalarının ümumi sayından daha çoxdur.

ABŞ Məcəlləsi, konkret olaraq 10 USC § 5062 maddəsi ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin donanmasında ən azı 11 əməliyyat qabiliyyətli aviadaşıyıcının saxlanılmasını tələb edir.

Lakin 10 “Nimitz” sinfinə məxsus və bir “Gerald R. Ford” sinfinə məxsus aviadaşıyıcının statusu və real “əlçatanlığı” göründüyü qədər sadə deyil. Nadir hallarda eyni anda beş və ya altıdan çoxu yerləşdirilir.

Hazırda ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin aviadaşıyıcılarının vəziyyəti belədir:

USS “Nimitz” (CVN-68)

Xidmətə qəbul tarixi: 1975-ci il mayın 3-ü
Hazırkı statusu: Yerləşdirilib (Şərqi Sakit okean), Cənubi Amerikanın qərb sahilləri yaxınlığında


ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin ən yaşlı əməliyyat aviadaşıyıcısı ABŞ Dəniz Qüvvələrinin Cənub Komandanlığı/ABŞ 4-cü Donanmasının “Southern Seas 2026” yerləşdirməsində iştirak edir. USS “Nimitz” (CVN-68) “Arleigh Burke” sinfinə məxsus idarəolunan raket esminesi USS “Gridley” (DDG-101) müşayiəti ilə daimi bazasının dəyişdirilməsi zamanı hərəkətdədir. Ötən ilin dekabrında böyük ehtimalla son xarici yerləşdirməsini başa vurmuş nüvə güclü superaviadaşıyıcı 2026-cı il martın 7-də Vaşinqton ştatının Bremerton şəhərindən son dəfə yola düşüb. O, Virciniya ştatındakı “Norfolk” Hərbi Dəniz Stansiyasına gedir və gələn ilin martında gözlənilən xidmətdən çıxarılmasına qədər orada qalacaq.

İlkin planlara əsasən USS “Nimitz” bu yaz xidmətdən çıxarılmalı idi, lakin gələcək USS “John F. Kennedy” (CVN-79) gəmisinin təhvilində gecikmələr səbəbindən ən yaşlı aviadaşıyıcı rəsmi siyahıda saxlanılmalı və lazım gəldikdə yerləşdirməyə hazır vəziyyətdə qalmalıdır.

Belə gələcək missiya çox ehtimal edilməsə də, indiki səfər həm vida turudur, həm də aviadaşıyıcının Panama kanalından keçmək üçün həddindən artıq böyük olması səbəbindən Cənubi Amerikanı dövrə vurarkən ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə Latın Amerikasında xarici tərəfdaşlarla işləmək imkanı yaradır.

Ötən həftə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin “Southern Seas 2026” proqramı çərçivəsində USS “Nimitz” Ekvadorun “Esmeraldas” sinfinə məxsus BAE “Manabi” (CM 12) və BAE “Loja” (CM 16) raket korvetləri ilə birgə təlimlərdə iştirak edib. Cümə günü isə CVN-68 və DDG-101 Çili Hərbi Hava Qüvvələri ilə ikitərəfli əməkdaşlıq tədbirindən sonra planlaşdırılmış liman səfəri üçün Çilinin Valparaiso şəhərinə çatıb.

“Çili prezidenti Xose Antonio Kastı və Çilinin yüksək rəhbərliyini “Nimitz”in göyərtəsində qarşılamaq bizim üçün böyük şərəf idi. Döyüş qabiliyyətimizi və ekipajın peşəkarlığını nümayiş etdirmək üçün göstərdiyimiz səy Çili ilə davamlı tərəfdaşlıq qurmaq həvəsimizi əks etdirir, dənizdə birgə təlim və fəaliyyətlə bunu gücləndirməyə davam edirik”, - deyə Aviadaşıyıcı Zərbə Qrupu 11-in komandanı kontr-admiral Kassidi Norman bildirib.

Arxa plan: ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin son beşulduzlu admiralı donanma admiralı Çester V. Nimitzin şərəfinə adlandırılmış USS “Nimitz”in (CVN-68) gövdəsinin təməli 1968-ci il iyunun 22-də qoyulub. 1975-ci il mayın 3-də xidmətə qəbul ediləndə dövrünün ən böyük döyüş gəmisi idi və 50 ildən çoxdur donanmada xidmət edir.

Üzən hava bazası kimi USS “Nimitz” adətən təxminən 60 təyyarə daşıyır, lakin müxtəlif tipli sabit qanadlı və fırlanan qanadlı aparatlarla bu rəqəm 90-a qədər yüksələ bilir. Hazırda bunlara F/A-18E/F “Super Hornet”, F/A-18 “Hornet”, E-2 “Hawkeye”, EA-6B “Prowler” və MH-60 “Seahawk” helikopterləri daxildir. Əvvəllər aviadaşıyıcılar S-3B “Viking” də daşıya bilirdi, lakin sonradan bu tip xidmətdən çıxarılıb və yerini F/A-18E/F “Super Hornet” alıb.

USS “Dwight D. Eisenhower” (CVN-69)

Xidmətə qəbul tarixi: 1977-ci il oktyabrın 18-i
Hazırkı statusu: Limanda (Portsmut, Virciniya), planlı mərhələli əlçatanlıq işləri davam edir


“Nimitz” sinfinə məxsus ikinci ən yaşlı superaviadaşıyıcı USS “Dwight D. Eisenhower” (CVN-69) bu yaxınlarda “Norfolk”da texniki xidmət zamanı kiçik yanğın hadisəsi yaşayıb. Məlumata görə, çərşənbə axşamı üç dənizçi xəsarət alıb, lakin ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri yanğının gəminin harasında baş verdiyini və ziyanın miqyasını təsdiqləməyib.

“2026-cı il aprelin 14-də USS “Dwight D. Eisenhower”də kiçik yanğın baş verdi və gəmi heyəti ilə Norfolk Hərbi Dəniz Tərsanəsinin şəxsi heyəti tərəfindən dərhal nəzarətə götürülərək söndürüldü. Üç dənizçi gəmi tibb xidməti tərəfindən müalicə edildi və tam xidmətə qayıtdı”, - deyə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri mediaya açıqlamasında bildirib.

CVN-69 2025-ci il yanvarın 8-də Virciniyadakı gəmiqayırma zavoduna planlı mərhələli texniki baxış üçün daxil olub. Buraya nüvə güclü superaviadaşıyıcının hərəkət sistemi, heyətin yaşayış şəraiti, döyüş sistemləri və aviasiya dəstək imkanları üzrə “genişmiqyaslı işlər” daxildir.

Hazırda yanğının yerləşdirmə cədvəlinə təsir edib-etməyəcəyi də aydın deyil. Təsir etməsə belə, USS “Dwight D. Eisenhower”in növbəti missiyasına hazır olması üçün bir neçə ay lazım gələ bilər.

Arxa plan: USS “Dwight D. Eisenhower” (CVN-69) bu gün xidmətdə olan dünyanın ikinci ən yaşlı nüvə güclü düzgöyərtəli gəmisidir. Lakin “Nimitz” kimi onun da xidmətdə qalacağı müddət məhduddur. Hazırda onun təxminən 2029-cu ildə, yeni “Gerald R. Ford” sinfinə məxsus superaviadaşıyıcı USS “Enterprise” (CVN-80) xidmətə daxil olduqda əvəzlənməsi planlaşdırılır. Mövcud vaxt cədvəli “Ford” proqramındakı gecikmələr səbəbindən əvvəl nəzərdə tutulan 2028-ci il tarixindən daha sonraya qalıb.

ABŞ-nin 34-cü prezidenti və Ordu generalı Dvayt D. Eyzenhauerin şərəfinə adlandırılan gəminin tikintisinə Konqres 1970-ci ildə icazə verib və yeddi il sonra xidmətə qəbul olunub.

Uzun xidmət tarixi boyunca USS “Dwight D. Eisenhower” çoxsaylı döyüş əməliyyatlarında yerləşdirilib. İlk yerləşdirməsi 1980-ci ildə İran girov böhranı zamanı uğursuz “Eagle Claw” əməliyyatı dövründə olub. On il sonra gəminin ən diqqətçəkən yerləşdirmələrindən biri İraqın 1990-cı ildə Küveyti işğalı zamanı baş verib. CVN-69 Süveyş kanalından keçən ikinci nüvə güclü aviadaşıyıcı kimi tarixə düşüb.

USS “Dwight D. Eisenhower” Aviadaşıyıcı Hava Qanadı Üçə ev sahibliyi edir, bu qanad bəzən “Battle Axe” kimi tanınır. Onun hava qanadında F/A-18 “Super Hornet”, EA-18G “Growler”, E-2 “Hawkeye”, C-2 “Greyhound” və MH-60 “Seahawk” helikopterləri daxil olmaqla ümumilikdə 90 təyyarə var.

USS “Carl Vinson” (CVN-70)

Xidmətə qəbul tarixi: 1982-ci il martın 13-ü
Hazırkı statusu: Yerləşdirmədən sonrakı əlçatanlıq mərhələsi, NAS “North Island”, San-Dieqo (Kaliforniya)


USS “Carl Vinson” planlı texniki xidmətini San-Dieqodakı daimi bazasında davam etdirir və eyni zamanda “ABŞ-ni qorumağa və müdafiə etməyə həsr olunmuş döyüşə hazır qüvvə” olaraq qalır. Bu barədə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri təsdiqləyib.

Buraya heyətin hazırlığı da daxildir və xidmət bildirib ki, dərəcə yüksəlişi imtahanları da “North Island” Hərbi Hava Stansiyasında keçirilib.

ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri CVN-70-in növbəti dəfə nə vaxt yerləşdiriləcəyini açıqlamayıb.

Arxa plan: “Nimitz” sinfinə məxsus üçüncü nüvə güclü superaviadaşıyıcı USS “Carl Vinson” (CVN-70) Corciya ştatını Nümayəndələr Palatasında 51 il təmsil etmiş mərhum Karl Vinsonun şərəfinə adlandırılıb. O, dəniz məsələlərinə dəstəyinə görə “Swamp Fox” və “the Admiral” ləqəblərini qazanmışdı. Heç vaxt Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmət etməsə də, 1931-ci ildə Palatanın Dəniz Məsələləri Komitəsinin sədri olub və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin İkinci Dünya müharibəsi və erkən Soyuq müharibə dövründə inkişafında əsas rol oynayıb. O, dəniz büdcəsini 70 faiz artıran “Two-Ocean Navy Act” qanununun güclü tərəfdarı idi.

CVN-71 indi Soyuq müharibədən sonrakı dövrün ən çox təltif edilmiş döyüş gəmilərindən biridir. Onun mükafatları arasında “Joint Meritorious Unit Award”, üç “Navy Unit Commendation”, beş Döyüş Effektivliyi Mükafatı (Battle E), iki Milli Müdafiə Xidməti Medalı, iki Təhlükəsizlik Mükəmməlliyi Mükafatı və Qlobal Terrorizmə Qarşı Müharibə Ekspedisiya Medalı və digərləri var. Döyüş gəmisi həmçinin NATO medalı, eləcə də Küveyt və Səudiyyə Ərəbistanından Küveytin Azadlığı medalları ilə təltif edilib.

USS “Theodore Roosevelt” (CVN-71)

Xidmətə qəbul edilib: 1986-cı il oktyabrın 25-i
Hazırkı statusu: Limanda (San-Dieqo), yerləşdirilməyə hazırlaşır


“Carrier Strike Group 9”un flaqmanı olan CVN-71 qarşıdakı yerləşdirilməsinə hazırlaşmağa davam edir və bunun baş tutmasına hələ bir neçə həftə var. Bu ayın əvvəlində USS “Theodore Roosevelt”, “Nimitz” sinfinə məxsus dördüncü superaviadaşıyıcı Kaliforniya sahilləri yaxınlığında Sakit okeanda rutin əməliyyatlar həyata keçirib. Buraya donanmanın əvəzedici eskadrilyaları üçün aviadaşıyıcı kvalifikasiya məşqləri də daxil olub.

Yerləşdirilmədən əvvəlki hazırlıq dövrü superaviadaşıyıcının növbəti missiyasına yola düşməsindən öncə daha bir neçə mərhələni əhatə edəcək.

Arxa plan: “Nimitz” sinfinə məxsus dördüncü nüvə enerjili aviadaşıyıcı olan CVN-71 ABŞ-nin 26-cı prezidenti Teodor “Teddi” Ruzveltin adını daşıyır.

USS “Theodore Roosevelt” (CVN-71) iri hissələr və ya modullar şəklində yığılan ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin ilk aviadaşıyıcısı olub. Model qurulmasına bənzər şəkildə, yenilikçi inşa üsullarından o vaxtdan etibarən hər aviadaşıyıcıda istifadə olunub. Modulların istifadəsi onun inşasını da sürətləndirib, gəmi 1984-cü ilin oktyabrında suya buraxılıb və iki il sonra, 1986-cı ilin oktyabrında xidmətə qəbul edilib. Aviadaşıyıcı ilk yerləşdirilməsinə 1988-ci ilin dekabr ayının sonlarında göyərtəsində “Carrier Air Wing Eight” (CVW-8) ilə başlayıb.

CVN-71 hazırda Soyuq müharibədən sonrakı dövrün ən çox təltif olunan döyüş gəmilərindən biridir. Onun mükafatları sırasında Birgə Xidmətlərə Görə Fəxri Bölmə Mükafatı, üç Hərbi Dəniz Qüvvələri Bölmə Tərifi, beş Döyüş Effektivliyi Mükafatı (Battle E), iki Milli Müdafiə Xidməti Medalı, iki Təhlükəsizlik Mükəmməlliyi Mükafatı və Terrorizmə Qarşı Qlobal Müharibə Ekspedisiya Medalı və digərləri var. Döyüş gəmisi həmçinin NATO Medalı, eləcə də Küveyt və Səudiyyə Ərəbistanı tərəfindən verilən Küveytin Azadlığı medalları ilə təltif olunub.

USS “Theodore Roosevelt” “Carrier Air Wing Eleven”in daimi bazasıdır. Qardaş aviasiya qanadları kimi, CVW-11 də təxminən 90 təyyarədən ibarət qüvvəyə malikdir. Buraya F/A-18E/F “Super Hornet”lər, EA-18G “Growler”lər, E-2C “Hawkeye”lər, C-2A “Greyhound”lar və MH-60R/S “Seahawk” helikopterləri daxildir.

USS “Abraham Lincoln” (CVN-72)

Xidmətə qəbul tarixi: 1989-cu il noyabrın 11-i
Hazırkı statusu: Yerləşdirilib (Ərəb dənizi), “Epic Fury” əməliyyatında iştirak edir


ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin “Nimitz” sinfinə məxsus beşinci superaviadaşıyıcısı ABŞ Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) məsuliyyət zonasında yerləşdirilməkdə davam edir və burada CVN-72 ABŞ-nin Hörmüz boğazına tətbiq etdiyi blokadanı dəstəkləyir.

USS “Abraham Lincoln” üzərində yerləşdirilmiş təyyarələr daha əvvəl “Epic Fury” əməliyyatı çərçivəsində İrandakı hədəflərə qarşı zərbə missiyaları həyata keçirib.

Cari yerləşdirməsinə noyabrın sonlarında başlayan aviadaşıyıcının bölgədə nə qədər qalacağı aydın deyil. Bununla belə, ekipajın nisbətən “iştah açmayan yeməklər”lə qaldığı və fevraldan bəri Yaxın Şərqdə ərzaq tədarükü üçün dayanmadığı nəzərə alınaraq ərzaq ehtiyatlarının azala biləcəyi barədə məlumatlar var idi.

Bəzi dənizçilərin ailələri həmçinin onların yardım bağlamalarının döyüş gəmisinə çatmadığını bildiriblər. Bu iddia ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin rəsmiləri tərəfindən təkzib edilib.

“Pharisee Press”dən daha bir SAXTA XƏBƏR. Komandam “Lincoln” və “Tripoli” üçün logistika statistikalarını təsdiqlədi. Hər ikisinin göyərtəsində 30+ günlük I sinif təchizat (ərzaq) var. “NavCent” bunu hər gün, hər gəmi üçün izləyir. Dənizçilərimiz ən yaxşısına layiqdir və onu alırlar”, - deyə müharibə naziri Pit Heqset “X” paylaşımında yazıb.

ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri sosial mediada oxşar fotolar paylaşaraq yazıb: “Təzə yeməklər. Tam xidmət. Missiyaya hazır. USS “Abraham Lincoln” və USS “Tripoli” göyərtəsindəki dənizçilər dənizdə müntəzəm hazırlanmış yeməklər almağa davam edirlər, fasilə yoxdur, çatışmazlıq yoxdur”.

CVN-72 daha əvvəl Cənubi Çin dənizində fəaliyyət göstərirdi, lakin ABŞ-nin bölgədəki hərbi gücləndirməsi çərçivəsində Yaxın Şərqə yönləndirilib.

Arxa plan: Soyuq müharibə dövrünə aid “George Washington” sinfinə məxsus ballistik raket sualtı qayığından sonra ABŞ-nin 16-cı prezidentinin adını daşıyan ikinci ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri gəmisi olan CVN-72 1989-cu ilin noyabrında xidmətə qəbul edilib. Son üç yarım onillik xidmət dövründə USS “Abraham Lincoln” Fars körfəzi və Sakit okean regionunda bir neçə humanitar missiya həyata keçirib. O, bir neçə döyüş əməliyyatında iştirak edib.

USS “Abraham Lincoln” 2024-cü ilin dekabrında San-Dieqoya çatıb, əvvəlki yerləşdirməsini başa vurub və “Northern Edge 2025” də daxil olmaqla çoxsaylı təlimlərdə iştirak edib. CVN-72 ilkin olaraq 2024-cü ilin avqustunda Hind-Sakit okean regionuna yerləşdirilmişdi, lakin avqustda Yaxın Şərqdə xidmətin davam edən aviadaşıyıcı rotasiyası çərçivəsində USS “Theodore Roosevelt”i əvəz etmək üçün Qırmızı dənizə göndərilmişdi.

2024-cü ilin sonlarında CENTCOM-un 5-ci Donanmasının tərkibində fəaliyyət göstərərkən USS “Abraham Lincoln” Yəməndə İranın dəstəklədiyi Husi silahlılarına hava zərbələri endirib. Buraya Birgə Zərbə Qırıcısının aviadaşıyıcı əsaslı variantı olan “Lockheed Martin” F-35C “Lightning II”nin ilk döyüş uçuşu da daxil idi. Noyabrda Dəniz Piyadaları Qırıcı-Hücum Eskadrilyası 314-ə (VMFA-314) təhkim edilmiş F-35C təyyarələri “Yəməndə Husilərin nəzarətində olan ərazilərdə Husi silah anbarlarına çoxsaylı zərbələr endirib”, - deyə ABŞ Dəniz Qüvvələri Mərkəzi Komandanlığı, ABŞ Beşinci Donanması izah edib.

USS “Abraham Lincoln” Aviadaşıyıcı Hava Qanadı Doqquza ev sahibliyi edir. CVW-9 səkkiz eskadrilyaya bölünür. “Carl Vinson” kimi, o da təxminən 90 F-35C “Lightning II”, F/A-18 “Super Hornet”, EA-18G “Growler”, E-2 “Hawkeye”, V-22 “Osprey” və MH-60 “Seahawk” təyyarəsi istismar edir.

USS “George Washington” (CVN-73)

Xidmətə qəbul tarixi: 1992-ci il iyulun 4-ü
Hazırkı statusu: Limanda (Yokosuka, Yaponiya)


CVN-73 ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin irəli yerləşdirilmiş yeganə aviadaşıyıcısıdır. Yaponiyanın Yokosuka şəhərində yerləşən USS “George Washington” dekabrın əvvəlində Quama liman səfərindən sonra Milad bayramından bir qədər əvvəl öz daimi limanına çatıb. Aviadaşıyıcı həmçinin oktyabrda Cənubi Çin dənizinin sularına düşən, USS “Nimitz”dən fəaliyyət göstərən iki təyyarə ilə bağlı xilasetmə-bərpa əməliyyatlarına dəstək verib. “Boeing” F/A-18 “Super Hornet” və “Sikorsky” MH-60R “Sea Hawk” helikopteri bir-birindən 30 dəqiqə fərqlə qəzaya uğrayıb. Hadisələrin səbəbi hələ də araşdırılır.

USS “George Washington” texniki xidmətdən keçir və ən tez 2026-cı ilin ikinci yarısına qədər yenidən yerləşdirilməsi ehtimal edilmir.

Arxa plan: ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Qurucu Atanın və ölkənin ilk prezidentinin şərəfinə adlandırılmış dördüncü döyüş gəmisi olan USS “George Washington” (CVN-73) Virciniya ştatının Norfolk şəhərindən yola çıxdıqdan sonra 2024-cü ilin noyabrında Yokosukaya çatıb. Düzgöyərtəli gəmi daha əvvəl 2008-ci ildə irəli yerləşdirilmiş aviadaşıyıcı kimi xidmət edib və bu rolu yerinə yetirən ilk nüvə güclü döyüş gəmisi olub. O, sonuncu dəfə 2014-cü ildə Yokosukanı tərk edib.

“George Washington” 2014-cü ildə ABŞ-yə qayıtdıqdan sonra döyüş gəmisinin Yaponiyaya qayıdıb-qayıtmayacağı, hətta xidmətdə qalıb-qalmayacağı aydın deyildi. Həmin vaxt Pentaqonda büdcə ixtisarları səbəbindən aviadaşıyıcının xidmətdən çıxarılması ilə bağlı ciddi müzakirələr aparılırdı. Nüvə güclü aviadaşıyıcı orta xidmət dövrü yanacaq doldurması və kompleks əsaslı təmiri (RCOH) üçün növbədə idi. Bu, hər bir “Nimitz” sinfinə məxsus superaviadaşıyıcının xidmət müddətini ikiqat artırmağa yönəlmiş bahalı və vaxt aparan prosesdir.

Lakin döyüş gəmisinin xidmətdə saxlanılması və RCOH prosesinin tamamlanması barədə qərar qəbul edildi, amma qarşıda gələcək sınaqları çox az adam gözləyə bilərdi. Proses adətən təxminən üç il çəkir, lakin USS “George Washington” 2100 gündən çox (demək olar altı il) davam edən çox uzun təmir dövründən keçdi.

Gəminin istehsalçısı “Newport News Shipbuilding”in məlumatına görə, büdcə məhdudiyyətləri, COVID-19 pandemiyasının təsiri və əmək problemləri aviadaşıyıcının uzunmüddətli əsaslı təmirinə səbəb olan amillər arasında olub. Təəssüf ki, ekipaj üçün bu, bir neçə il ərzində mahiyyət etibarilə tikinti sahəsində yaşamaq və işləmək demək idi. Bu proses ekipaja ağır təsir göstərdi, həmin müddətdə doqquz dənizçi intihar nəticəsində həyatını itirdi.

Təxminən 90 təyyarədən ibarət Aviadaşıyıcı Hava Qanadı Beş (CVW-5) USS “George Washington”un göyərtəsində yerləşir. Onun kontingentinə F-35C “Lightning II” qırıcıları, F/A-18 “Super Hornet”, EA-18G “Growler”, E-2 “Hawkeye”, CMV-22 “Osprey” və MH-60 “Seahawk” helikopterləri daxildir.

USS “John C. Stennis” (CVN-74)

Xidmətə qəbul tarixi: 1995-ci il dekabrın 9-u
Hazırkı statusu: RCOH keçir (Nyuport-Nyus, Virciniya)


CVN-74 böyük ehtimalla 2026-cı ilin çox hissəsini, bəlkə də hamısını Virciniya ştatının Nyuport-Nyus limanında dokda keçirəcək. USS “John C. Stennis” orta xidmət dövrü yanacaq doldurması və kompleks əsaslı təmirinə (RCOH) 2021-ci ildə başlayıb və əvvəlcə işlərin 2025-ci ilin avqustuna qədər tamamlanması planlaşdırılırdı. Lakin 2024-cü ilin avqustunda döyüş gəmisinin qrafik üzrə xidmətə qayıtmayacağı və aviadaşıyıcının RCOH texniki xidmət dövrünün gözləniləndən daha uzun çəkəcəyi, ümumilikdə təxminən beş il yarım, planlaşdırılmış qrafikdən təxminən 14 ay artıq olacağı açıqlanıb.

İşlərə COVID-19 pandemiyası və gözlənilməz ziyan təsir göstərib və bu, gecikmələrə səbəb olub. Mövcud vaxt cədvəlinə görə, aviadaşıyıcının 2026-cı ilin oktyabrında xidmətə qayıtması nəzərdə tutulur.

Yeniləmələr gözləməyə dəyər ola bilər. RCOH-dan çıxan bütün gəmilərdə olduğu kimi, “Stennis” də prosesdən sonra yenisindən daha yaxşı olacaq. Yenidən rənglənmiş gövdə, pər valı və digər komponentlərə edilən yeniləmələrlə yanaşı, gəmidə ekipaj üçün şərait yaxşılaşdırılacaq və o, beşinci nəsil “Lockheed Martin” F-35 “Lightning II” ilə fəaliyyət göstərməyə hazır olacaq.

Arxa plan: “Nimitz” sinfinə məxsus yeddinci superaviadaşıyıcı Missisipidən olan uzunmüddətli Demokrat senator Con C. Stennisin şərəfinə adlandırılıb. 1969-1981-ci illərdə Senatın Silahlı Qüvvələr Komitəsinin sədri olmuş qanunverici belə bir şərəf üçün qəribə seçim kimi görünürdü, lakin buna baxmayaraq, 1988-ci ildə o vaxtkı prezident Ronald Reyqanın təsdiqini alıb.

ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin bəzi digər aviadaşıyıcıları ilə müqayisədə “Stennis” nisbətən sakit xidmət həyatı keçirib. Diqqətçəkən istisnalar 2007-ci ildə gəminin Fars körfəzində xidmət turu keçməsi və 2012-ci ildə Oman körfəzində piratlar tərəfindən qaçırılmış İran bayraqlı gəminin ekipajının xilas edilməsinə kömək etməsi olub.

XXI əsrin böyük hissəsində “Stennis” Aviadaşıyıcı Hava Qanadı Doqquza (CVW-9) ev sahibliyi edib. Lakin CVW-9 sonda “Stennis”in RCOH dövrü ərəfəsində, 2020-ci ilin mayında USS “Abraham Lincoln”a köçürülüb.

USS “Harry S. Truman” (CVN-75)

Xidmətə qəbul tarixi: 1998-ci il iyulun 25-i
Hazırkı statusu: Limanda (Norfolk, Virciniya), RCOH-a hazırlaşır


ABŞ-nin 5-ci və 6-cı Donanmasının əməliyyat zonalarında səkkiz aylıq yerləşdirmədən sonra USS “Harry S. Truman” iyunun 1-də Virciniyadakı Norfolk Hərbi Dəniz Stansiyasına çatıb. O, orta xidmət dövrü RCOH-a hazırlaşdığı və sonra həmin prosesdən keçdiyi müddətdə orada qalacaq.

Arxa plan: USS “Harry S. Truman” ABŞ-nin 33-cü prezidenti və Missuridən olan yeganə prezidentin şərəfinə adlandırılıb. Bu adlandırma 1977-2011-ci illərdə Nümayəndələr Palatasının Missurili üzvü olmuş Ayke Skeltonun ciddi səylərindən sonra baş tutub.

CVN-75-in son yerləşdirməsi insidentsiz keçməyib. Fevralda 100 min tonluq döyüş gəmisi Misirin Port-Səid şəhəri yaxınlığında Aralıq dənizində fəaliyyət göstərərkən Panama bayraqlı 53 min tonluq yük gəmisi ilə toqquşub. “Besiktas-M” ticarət gəmisi ilə toqquşma təyyarə liftlərindən birinin yaxınlığında sağ bort tərəfdə sponsonu zədələyib və iki anbar otağının xarici arakəsmələrini, eləcə də bir texniki xidmət sahəsini deşib. Zədələnmiş sahə prezident Donald Trampın Kontinental Donanmanın yaradılmasının 250-ci ildönümünü qeyd etmək üçün Virciniyanın Norfolk şəhərində çıxışı zamanı gəmi körpüdə olarkən bannerlə örtülmüşdü.

Hərbi Dəniz Qüvvələri təsdiqləyib ki, ziyan CVN-75 gələn il “Stennis”in RCOH-u başa çatdıqdan sonra öz RCOH prosesinə başlayana qədər aradan qaldırılmayacaq. Prosesin aviadaşıyıcını üç-dörd il müddətinə kənarda saxlayacağı gözlənilir.

Toqquşma zamanı alınan ziyanla yanaşı, CVN-75 uzadılmış yerləşdirmədən hava qanadındakı üç qırıcı azlıqla da qayıdıb.

Aviadaşıyıcının F/A-18 “Super Hornet” təyyarələrindən biri 2024-cü ilin dekabrında dost atəşi insidentində vurulub. Təyyarə səhvən düşmən raketi kimi tanınıb və “Truman” aviadaşıyıcı zərbə qrupuna daxil olan döyüş gəmilərindən biri, “Ticonderoga” sinfinə məxsus idarəolunan raket kreyseri USS “Gettysburg” (CG-64) tərəfindən atəşə tutulub. Xoşbəxtlikdən pilotlar təhlükəsiz şəkildə katapult edə bilib və qısa müddətdə xilas olunublar.

Aprel və may aylarında aviadaşıyıcı Qırmızı dənizdə fəaliyyət göstərərkən daha iki “Super Hornet” itirilib. Bu iki təyyarədən birincisi hangara çəkilərkən superaviadaşıyıcıdan düşüb və məlumatlara görə, hadisə USS “Harry S. Truman” Husi hücumundan yayınmağa çalışdığı vaxt baş verib. Digər F/A-18 isə bir neçə həftə sonra uçuş göyərtəsinə enərkən qırıcını yavaşlatmaq üçün lazım olan tutma sistemindəki nasazlıqdan sonra Qırmızı dənizə düşüb. Pilot da katapult edib və xilas olunub.

USS “Harry S. Truman” F/A-18 “Hornet” qırıcıları, EA-18G “Growler” radioelektron mübarizə təyyarələri, E-2 “Hawkeye” havadan erkən xəbərdarlıq və idarəetmə (AEW&C) təyyarələri, C-2 “Greyhound” kəşfiyyat təyyarələri və MH-60 “Seahawk” helikopterləri daxil olmaqla təxminən 90 təyyarədən ibarət Aviadaşıyıcı Hava Qanadı Birə (CVW-1) ev sahibliyi edir.

USS “Ronald Reagan” (CVN-76)

Xidmətə qəbul tarixi: 2003-cü il iyulun 12-si
Hazırkı statusu: Limanda (Bremerton, Vaşinqton); planlı texniki xidmətdən keçir


USS “Ronald Reagan” 2025-ci ilin aprelində başlayan 17 aylıq planlı texniki xidmət dövrünü başa çatdırır və indi onun 2026-cı ilin sonlarında quru dokdan çıxacağı gözlənilir.

Arxa plan: USS “Ronald Reagan” ABŞ-nin 40-cı prezidenti, 1981-1989-cu illərdə vəzifədə olmuş və ABŞ hərbi xərclərinin kəskin artmasına nəzarət etmiş Ronald Reyqanın şərəfinə adlandırılıb. Reyqan vəzifədə olarkən Sovet İttifaqı və ABŞ-nin dünyadakı digər rəqibləri ilə mübarizə aparmaq üçün “600 gəmidən ibarət donanma” nəzərdə tuturdu. Bu planlar sonda 1989-cu ildə Berlin divarının yıxılması və iki il sonra Reyqanın vitse-prezidenti və varisi Corc H. V. Buşun rəhbərliyi altında Sovet İttifaqının dağılması ilə məhdudlaşdırıldı.

ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin “Nimitz” sinfinə məxsus doqquzuncu aviadaşıyıcısı ötən ilə qədər irəli yerləşdirilmiş düzgöyərtəli gəmi idi və 2024-cü ilin yayının bir hissəsini San-Dieqoda CVN-73 ilə “gövdə dəyişimi” aparmaqla keçirib. Daha sonra 2024-cü il avqustun 13-də Vaşinqton ştatının Bremerton şəhərindəki “Kitsap” Hərbi Dəniz Bazasında yerləşən yeni daimi limanına çatıb.

USS “Ronald Reagan” ilk dəfə 2015-ci ildə Yaponiyanın Yokosuka şəhərinə çatıb və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin 7-ci Donanması tərkibində Aviadaşıyıcı Zərbə Qrupu 5-in (CSG-5) flaqmanı kimi xidmət edib. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin yeganə irəli yerləşdirilmiş aviadaşıyıcısı kimi CVN-76 onlarla çoxtərəfli təlimdə iştirak edib və çoxsaylı xarici limanlara səfərlər həyata keçirib. Buraya 2023-cü ildə Vyetnamın Da Nanq şəhərinə tarixi səfər də daxil idi, bu, Vyetnam müharibəsindən sonra ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə məxsus aviadaşıyıcının həmin ölkəyə üçüncü səfəri idi. Hind-Sakit okean bölgəsinə daha əvvəlki yerləşdirmə zamanı CVN-76 Yaponiyanın şimal-şərqinə təsir etmiş dağıdıcı 2011-ci il zəlzələsi, sunami və sonrakı nüvə fəlakətindən sonra “Tomodachi” əməliyyatı çərçivəsində humanitar yardım göstərib.

Planlı texniki xidmət dövründən əvvəl USS “Ronald Reagan” müxtəlif tipli 90 təyyarəni, o cümlədən F-35C “Lightning II” qırıcılarını və V-22 “Osprey” tiltrotor təyyarələrini özündə birləşdirən Aviadaşıyıcı Hava Qanadı Beşə (CVW-5) ev sahibliyi edirdi. CVW-5 sonradan USS “George Washington”a köçürülüb.

USS “George H.W. Bush” (CVN-77)

Xidmətə qəbul tarixi: 2006-cı il oktyabrın 7-si
Hazırkı statusu: Yerləşdirilib (Afrika yaxınlığında)


USS “George H.W. Bush” (CVN-77) ötən həftə Afrikanın qərb sahilləri yaxınlığında müşahidə olunub və onun Yaxın Şərqə doğru hərəkət etdiyi ehtimal edilir. O, Qırmızı dənizi Ədən körfəzi ilə birləşdirən qlobal keçid məntəqəsi olan Bab əl-Məndəb boğazından riskli şəkildə keçmək əvəzinə, Afrikanı dolanaraq daha uzun marşrutu seçib.

2023-cü ilin dekabrından bəri heç bir ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri superaviadaşıyıcısı dar boğazdan keçməyib. Həmin vaxt USS “Dwight D. Eisenhower” Husilərin Qəzza müharibəsinə cavab olaraq kommersiya gəmiçiliyinə hücumlara başlamasından qısa müddət sonra boğazdan keçmişdi.

CVN-77 2026-cı il martın 30-da Norfolk Hərbi Dəniz Stansiyasından yola düşüb və onun müşayiət gəmiləri ilə birlikdə gələn həftənin sonunadək Yaxın Şərqə çatacağı gözlənilir. Flaqman CVN-77 ilə yanaşı, “George H.W. Bush” Aviadaşıyıcı Zərbə Qrupuna “Arleigh Burke” sinfinə məxsus üç esmines daxildir: Virciniya ştatının Norfolk şəhərində daimi bazası olan USS “Ross” (DDG-71), Florida ştatının Meyport şəhərində daimi bazası olan USS “Donald Cook” (DDG-75) və USS “Mason” (DDG-87).

Arxa plan: CVN-77 Hərbi Dəniz Qüvvələri veteranı və ABŞ-nin 41-ci prezidenti Corc H. V. Buşun şərəfinə adlandırılıb. Gəmi dəniz aviasiyaçısının adını daşıyan yalnız ikinci aviadaşıyıcıdır, birincisi USS “Forrestal” (CV-59) idi. Modul şəkildə inşa edilən gəminin rəsmi adlandırma mərasimi 2006-cı il oktyabrın 7-də keçirilib. Bu, diqqətçəkən hadisə idi, çünki keçmiş prezident öz adını daşıyan gəmi üçün belə mərasimdə iştirak edən ilk şəxs olmuşdu. Gəmi 2009-cu ilin mayında Hərbi Dəniz Qüvvələrinə təhvil verilib.

CVN-77 həm də USS “Ronald Reagan”dan (CVN-76) sonra yeni radar qülləsi olan modernləşdirilmiş ada quruluşuna malik ikinci aviadaşıyıcı idi. Həmin ada daha kiçikdir və daha çox arxa tərəfə yerləşdirilib. Bu, uçuş göyərtəsinə çıxışı yaxşılaşdırmaq, eyni zamanda izlərini və elektron özünümüdaxiləni azaltmaq məqsədi daşıyır.

USS “George H.W. Bush” Aviadaşıyıcı Hava Qanadı Yeddi tərəfindən dəstəklənir. Buraya F/A-18 “Super Hornet”, EA-18G “Growler”, E-2 “Hawkeye”, C-2 “Greyhound” və MH-60 “Seahawk” helikopterləri daxil olmaqla 90 fırlanan qanadlı və sabit qanadlı təyyarə daxildir.

USS “Gerald R. Ford” (CVN-78)

Xidmətə qəbul tarixi: 2017-ci il iyulun 22-si
Hazırkı statusu: Qırmızı dənizdədir, “Epic Fury” əməliyyatında iştirak edir


ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin ən yeni və ən qabiliyyətli nüvə güclü superaviadaşıyıcısı artıq Soyuq müharibədən sonrakı dövr üçün ən uzun yerləşdirmə rekordunu müəyyən edib və USS “Abraham Lincoln”un 2019-2020-ci illərdəki yerləşdirməsi zamanı dənizdə keçirdiyi 294 günü geridə qoyub.

Bazar ertəsi, aprelin 19-na olan məlumata görə, USS “Gerald R. Ford” (CVN-78) 300 gündür dənizdədir və Vyetnam müharibəsi zamanı 1972-1973-cü illərdəki yerləşdirməsində 332 gün dənizdə qalmış adi güclü USS “Midway”in (CVA-41) rekorduna yaxınlaşır.

ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri CVN-78-in dənizdə nə qədər qalacağını bildirməyib, lakin bu yerləşdirmə artıq kifayət qədər hadisəli olub. Ekipaj camaşırxanada baş verən və nəzarət altına alınması 30 saat çəkən yanğınla mübarizə aparmalı olub, həmçinin ən yeni əməliyyat superaviadaşıyıcısında tualetlərin tıxanması ilə bağlı davam edən problemlər yaşanıb.

Arxa plan: USS “Gerald R. Ford” ABŞ-nin 38-ci prezidenti Cerald Fordun şərəfinə adlandırılıb. O, nə prezidentliyə, nə də vitse-prezidentliyə seçilmədən prezident olmuş yeganə ABŞ prezidentidir. Miçiqandan uzun illər konqresmen olmuş Ford 1973-cü ilin dekabrında Spiro Aqnyunun istefasından sonra vitse-prezidentliyə, dörd ay sonra isə Riçard Niksonun istefasından sonra prezidentliyə yüksəlib. Ford həm də ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin veteranı idi, İkinci Dünya müharibəsi zamanı Sakit okeanda xidmət edib və 1944-cü ilin noyabrında məşhur “Halsey tayfunu”ndan sağ çıxıb.

USS “Gerald R. Ford” F/A-18 “Super Hornet”, EA-18G “Growler”, E-2 “Hawkeye”, C-2 “Greyhound” və MH-60 “Seahawk” helikopterləri daxil olmaqla Aviadaşıyıcı Hava Qanadı Səkkizə ev sahibliyi edir.

USS “John F. Kennedy” (CVN-79)

Xidmətə qəbul tarixi: Hələ xidmətə qəbul edilməyib (2027-ci ilin martı gözlənilir)
Hazırkı statusu: Xidmətə qəbuldan əvvəlki mərhələ (Nyuport-Nyus, Virciniya)


Xidmətə qəbuldan əvvəlki vahid (PCU) “John F. Kennedy” (CVN-79) fevralda inşaatçının dəniz sınaqlarını başa çatdırıb və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə təhvil üçün mövcud vaxt cədvəli dəyişməz qalır. Bunun böyük ehtimalla 2027-ci ilin martında baş verəcəyi gözlənilir. Lakin mərhum prezidentin adını daşıyan ikinci aviadaşıyıcının Vaşinqton ştatının Bremerton şəhərində daimi bazaya yerləşdirilməsi 2028-ci ilin sonu və ya 2029-cu ilin əvvəlinə qədər baş tutmayacaq.

Arxa plan: USS “John F. Kennedy” (CVN-79) ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmətə daxil olması planlaşdırılan ikinci “Ford” sinfinə məxsus aviadaşıyıcıdır. O, İkinci Dünya müharibəsi zamanı Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmət etmiş ABŞ-nin 35-ci prezidenti Con F. Kennedinin şərəfinə adlandırılıb. Kennedi Solomon adaları kampaniyası zamanı patrul torpedo qayığı PT-109-a komandanlıq etməsi və onun yapon esminesi tərəfindən batırılmasından sonra ekipajını xilas etməyə kömək etməsi ilə məşhurlaşıb. Kennedinin xidməti, ailəsinin ABŞ-dəki nüfuzu ilə birlikdə, onu müharibə qəhrəmanı kimi tanıdıb və sonrakı siyasi karyerasının əsasını qoymağa kömək edib.

“John F. Kennedy”nin kil qoyuluşu 2015-ci ildə həyata keçirilib və o, 2019-cu ildə rəsmi olaraq suya buraxılıb. Onun əvvəlcə qocalmaqda olan USS “Nimitz”i əvəz edərək 2025-ci ilin iyulunda ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmətə daxil olması planlaşdırılırdı, lakin inşa gecikmələri fonunda bu müddət sonradan 2027-ci ilin martına keçirilib.

Biz ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin nüvə güclü superaviadaşıyıcı parkının hərəkətlərini və yerləşdirmələrini izləməyə davam edəcək və lazım gəldikdə bu siyahını yeniləyəcəyik.

Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az