Pekin Universitetinin HSBC Biznes Məktəbindəki Yaxın Şərq Araşdırmaları İnstitutunun icraçı direktoru Ju Caoyi həmçinin bildirib ki, hazırkı atəşkəsin uzadılacağı ehtimalı yüksək göründüyü üçün Pekin sülh danışıqlarında daha fəal rol götürməlidir.
O, cümə günü Şençjendə keçirilən seminarda deyib ki, Çin münaqişədən çıxarılan dərslərdən faydalanmalıdır. Ju Caoyi bildirib ki, Çinin çox böyük yeni silah arsenalı olsa da, “real döyüş”dən öyrənmək imkanı olmayıb.
“Mən hesab edirəm ki, Yaxın Şərqdəki müharibə Çin üçün, xüsusilə də hərbi baxımdan çox böyük dəyərə malikdir. ABŞ ordusu nə qədər çox döyüşürsə, bizim texnikamızla onların texnikası arasındakı nəsil fərqi bir o qədər daralır. Onun müharibədə iştirakı əslində Çin üçün böyük öyrənmə imkanı yaradır”, - deyə o qeyd edib
Birləşmiş Ştatlar çərşənbə günü başa çatacaq hazırkı iki həftəlik atəşkəsdən əvvəl əlavə sülh danışıqlarının mümkünlüyünə işarə edib.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp dəfələrlə ikinci danışıqlar mərhələsinin tezliklə baş tuta biləcəyinə eyham vurub və irəliləyişin yaxın olduğunu bildirib.
“Biz qələbə qazanacağıq. Çox yaxında”, - deyə Tramp bildirib.
Lakin ABŞ əlavə zərbələrlə də hədələyib. Müharibə naziri Pit Heqset xəbərdarlıq edib ki, İranın elektrik infrastrukturu hədəfə alına bilər.
Şənbə günü İran neft və qaz ixracı üçün əsas həyat xətti olan boğazın ABŞ tərəfindən davam edən blokadasını əsas gətirərək Hörmüz boğazını qısa müddətlik açdıqdan sonra yenidən bağladığını elan edib.
Ju Honkonq Universiteti və Honkonq Çin Universiteti tərəfindən birgə təşkil edilən tədbirdə bildirib ki, boğaz ətrafındakı qeyri-sabitlik Çin üçün “böyük fürsətə” çevrilə bilər.
Onun sözlərinə görə, bu qarışıqlıq Pekini münaqişədən əvvəlki məhdudiyyətlərdən, məsələn böyük ticarət profisiti nəticəsində yaranan gərginliklərdən və ixrac kvotalarının azalmasından faktiki olaraq “azad” edə bilər.
Ju bildirib ki, hazırkı vəziyyət enerji həyat xətlərini silaha çevirir, proksi müharibələri normallaşdırır və Yaxın Şərq ölkələrini tərəf seçməyə məcbur edir.
“Bu fon Çin üçün böyük strateji üstünlüklər yaradıb, xüsusilə yeni enerji dəyər zəncirinin bütünlüklə Çinin üstünlüyündə olması, yüksək səviyyəli istehsalın sürətli iterasiyası və Çinin ixracdan asılılığı azaltmaq üçün nəzərdə tutulmuş “ikili dövriyyə” sənaye modelinin dayanıqlığı mövcuddur, bunların hamısı beynəlxalq tanınma qazanıb”, - deyə o qeyd edib.
Son onilliklərdə Çin Yaxın Şərqin ən böyük ticarət tərəfdaşına, əsas enerji alıcısına, həmçinin regional infrastruktur maliyyələşməsində və inkişaf edən rəqəmsal və sənaye sektorlarında əsas gücə çevrilib.
Ju vurğulayıb ki, Pekinin bölgədə geniş iqtisadi izləri nəzərə alınsa, sülh danışıqlarında rol alması “zəruri və məntiqli” olardı.
O bildirib ki, İranın Çin iştirakını istəməsi demək olar ki, ABŞ və ya İsrailin istəyindən daha çox olsa da, Çin gərginliyin azaldılmasında həyati rol oynaya bilər.
“Məsələn, Çin hərbi gəmilərinin tankerleri, həm öz ölkəsinə məxsus, həm də Cənub-Şərqi Asiya dövlətləri kimi dost ölkələrə aid tankerleri müşayiət etmək üçün yerləşdirilməsi regional təzyiqin azalmasına kömək edə bilər. Nəticə etibarilə, Çin gələcək danışıqlarda böyük güc kimi müsbət və əhəmiyyətli təsir göstərmək üçün əlverişli mövqedədir”, - deyə Ju bildirib.
Çin dəfələrlə gərginliyin azaldılmasına və Hörmüz boğazında sərbəst naviqasiyanın mümkün qədər tez bərpasına çağırıb.
Bundan əvvəl Tramp bildirib ki, Pekin İranı danışıqlar masasına gətirməkdə mühüm rol oynayıb, lakin Çin dövlət yayımçısı CCTV ölkənin diplomatik səylərinin çoxtərəfli xarakter daşıdığını və hər hansı bir ölkəyə qarşı yönəlmədiyini bildirib.
Çin həmçinin Körfəz regionuna geniş səfərə xüsusi nümayəndə göndərib və İran və Pakistan da daxil olmaqla əsas tərəflərlə yüksək səviyyəli telefon danışıqları aparıb.
Prezident Si Cinpin də çərşənbə axşamı Əbu-Dabi vəliəhdi Şeyx Xalid bin Məhəmməd bin Zayed Al Nəhyan ilə görüşü zamanı dörd maddədən ibarət təklif irəli sürüb.
Ju bildirib ki, ABŞ və İran yaxın günlərdə uranın zənginləşdirilməsi məsələsində müəyyən “ortaq mövqe” tapa bilərlər. Lakin o əlavə edib: “Ballistik raket məhdudiyyətləri və proksi milislərə dəstəyin dayandırılması kimi digər kritik məsələlər hələlik dərin müzakirə olunmayacaq və bunun əvəzinə uzadılmış atəşkəs dövründə danışıqlar mərhələsinə saxlanılacaq”.
Cümə axşamı İsrail ilə Livan arasında 10 günlük atəşkəs qüvvəyə minib. İranın dəstəklədiyi “Hizbullah” qruplaşmasını hədəf alan zərbələr nəticəsində 2.100-dən çox livanlı ölüb və 2,1 milyondan çox insan didərgin düşüb.
Livandakı döyüşlər ABŞ ilə İran arasında əsas fikir ayrılıqlarından biri olub. Tehran israr edirdi ki, atəşkəs həmin ölkəyə də şamil edilərək uzadılmalıdır, lakin iki ölkə nüvə məsələsi və Hörmüz boğazının yenidən açılması ilə bağlı hələ də bir-birindən uzaq mövqedə görünür.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
