Ordu.az xəbər verir ki, hərbi həyəcan vəziyyəti mülki hava hərəkətinə üstünlük verməyib və döyüş təyyarələri NATO-nun standart proseduru olan “Quick Reaction Alert” (QRA) missiyası çərçivəsində sürətlə havaya qalxıb.
Bu prosedur üzv ölkələrin hava məkanına yaxınlaşan naməlum hava vasitələrinə qarşı tətbiq olunur.
Təxminən iki saat havada qalan F-35-lər missiyadan sonra “Evenes”ə qayıdıb. Missiyanın nəticəsində bir Rusiya hərbi hava vasitəsi müəyyən edilib. Bu, NATO-nun “May” kod adı verdiyi “İlyuşin İl-38” dəniz patrul və sualtı qayıqlara qarşı müdafiə təyyarəsi olub. Norveç Hərbi Hava Qüvvələrinin sözçüsü mayor Stian Roen missiyanı təsdiqləyərək bildirib: “F-35-lər tamamilə rutin bir QRA missiyası üçün göndərilmişdi. Belə hallarda təyyarələrin mümkün olan ən qısa müddətdə havaya qalxması standart prosedurdur”.
“İl-38” və artan əməliyyat tempi
“İl-38” sovet dövrünə aid, uzun xidmət tarixinə malik platformadır. Təyyarə ilk uçuşunu 1961-ci il sentyabrın 27-si həyata keçirib, 1967-ci ildə isə aktiv xidmətə qəbul olunub. Ümumilikdə 58 ədəd istehsal edilən platforma Rusiya tərəfindən Şimali Atlantika və Arktika bölgələrində dəniz müşahidəsi missiyaları üçün hələ də istifadə olunur. Yaşına baxmayaraq, “İl-38” kəşfiyyat toplama və sualtı qayıqlara qarşı mübarizə missiyalarında təsirli vasitə olaraq qalmaqdadır.
“Evenes”də yerləşdirilən Norveç QRA sistemi məhz bu cür hallar üçün qurulub. Norveç Hərbi Hava Qüvvələrinin məlumatına görə, bazada iki ədəd F-35A “Lightning II” təyyarəsi 24 saat hazır vəziyyətdə saxlanılır və təsdiqlənmiş həyəcan siqnalı olduqda adətən 15 dəqiqə ərzində havaya qalxır. Sistem naməlum hava vasitələrini önləməklə yanaşı, onları müəyyən etmək, qeydiyyata almaq və lazım gəldikdə Norveç hava məkanının pozulmasının qarşısını almaq məqsədilə hazırlanıb. Bazar ertəsi baş verən müdaxilə də aşkaretmə, tanıma və bazaya qayıdış mərhələlərini bir axşam ərzində tamamlayan standart proses üzrə həyata keçirilib.
Norveç Hərbi Hava Qüvvələri bu ilin əvvəlindən etibarən 19 QRA missiyası yerinə yetirdiyini və bu müddətdə 28 hava vasitəsini müəyyən etdiyini açıqlayıb. Rusiya “İl-38”inə qarşı bu son önləmə də həmin əməliyyat rutininin bir hissəsi kimi qiymətləndirilir. Rusiya hərbi aviasiyası Moskvanın Uzaq Şimaldakı müşahidə və mövcudluq fəaliyyəti çərçivəsində Norveç hava məkanının yaxınlığında mütəmadi olaraq uçuşlar həyata keçirir. Arktikadakı Finnmark bölgəsində Rusiya ilə quru sərhədi paylaşan Norveç bu rəqabətdə ön cəbhə ölkələrindən biri mövqeyindədir.
“Lockheed Martin” istehsalı olan beşinci nəsil F-35A “Lightning II” Norveçin hava üstünlüyü missiyalarının əsasını təşkil edir. Ölkə köhnə F-16 parkından bu platformaya keçərək QRA missiyalarını F-35 ilə yerinə yetirməyə başlayıb. Qabaqcıl sensorları, aşağı görünmə xüsusiyyətləri və yüksək sürəti sayəsində F-35 xüsusilə Norveçin çətin Arktik şəraitində sürətli önləmə missiyaları üçün uyğun platforma kimi önə çıxır.
Norveçin müdafiə qurumları hava məkanının və ətraf bölgələrin sutkanın 24 saatı fasiləsiz şəkildə izlənildiyini vurğulayır. Naməlum hava vasitəsi yaxınlaşdıqda döyüş təyyarələri gecikmədən havaya qaldırılır və məqsəd təması müəyyən etmək, qeydiyyata almaq və milli hava məkanının pozulmasının qarşısını almaq kimi müəyyən edilir. Oslo rəhbərliyi bu cür önləmələri “rutin” kimi xarakterizə etsə də, il ərzində həyata keçirilən 19 müdaxilə həm uçuş heyətləri, həm də yerüstü dəstək elementləri üçün yüksək hazırlıq səviyyəsini zəruri edir.
Bazar ertəsi günkü QRA missiyası heç bir mənfi hal yaşanmadan tamamlanıb. Rusiya hava vasitəsi müəyyən edilərək izlənilib və “F-35”lərin bazalarına qayıtması ilə əməliyyat başa çatıb. “Norwegian” sərnişin təyyarəsi isə gecikmədən başqa heç bir problem yaşamadan eniş edib. Lakin hadisə Şimali Avropada rutin əməliyyatlarla yüksək həssaslıqlı təhlükəsizlik vəziyyətləri arasındakı xəttin çox vaxt dəqiqələrlə ölçüldüyünü bir daha ortaya qoyub.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
