Gecə və gündüz, həftənin yeddi günü onun üç ədəd 3D printeri fasiləsiz işləyir.

Maşın, kiçik ölçülü soyuducu qədər olan bu cihaz qat-qat şəkildə maye plastiki ucluq vasitəsilə səth üzərinə yerləşdirir.

Hazırda pilotsuz uçuş aparatının yükünün vaxtından əvvəl buraxılmasının qarşısını almaq üçün mexaniki təhlükəsizlik açarı hazırlanır. Hazır olduqdan sonra bu hissə Ukraynaya göndəriləcək və hərbçilər tərəfindən istifadə ediləcək.

“Bu sadə və ucuzdur. Bu açarlar cəmi bir neçə sentə başa gəlir… və bizim uşaqların həyatını xilas etməyə kömək edir”, - deyə Aleks “ABC News”a bildirib.

Müharibə başlayanda Ukraynadan kənarda yaşayan Aleks və digər ukraynalılar kömək etmək istəyirdilər, lakin necə edəcəklərini bilmirdilər.

Daha sonra ideya onun ağlına gəldi, çünki Ukraynadakı bir dostu cəbhə üçün lazım olan avadanlıqları hazırlamaq məqsədilə Polşadan 3D printer göndərməsini xahiş etmişdi.

“Mən düşündüm ki, bu adam ordudadır. O, öz vəzifələrini yerinə yetirmək üçün lazım olan şeylərə niyə öz pulunu xərcləməlidir?”, - deyə Aleks qeyd edib.


Beləliklə, o, printer almaq üçün lazım olan vəsaiti toplamağa başlayıb.

Sonra özü üçün də bir printer alıb və indi o, Avropa boyunca uzanan könüllülər şəbəkəsinin bir hissəsidir. Bu şəbəkə rəsmi kanallar vasitəsilə tədarük azaldıqda hərbçilərin ehtiyaclarını qarşılayır.

2024-cü ildə Aleks 500 kiloqramdan çox plastik istifadə edərək mexaniki təhlükəsizlik açarlarından LED fənərlərə və pilotsuz uçuş aparatlarını yönləndirmək üçün antenalara qədər müxtəlif məhsullar istehsal edib.

Kiçik hissələri sürətlə kütləvi şəkildə istehsal edən və yeni, təkmilləşdirilmiş dizaynlara uyğunlaşdırıla bilən bu printerlər Ukraynadakı müharibə üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

Kiyevdə yaşayan Lyoşa bu şəbəkəni iki il əvvəl yaradan şəxslərdən biridir.

O bildirir ki, könüllülər öz printerlərini və plastik materiallarını alır, hissələri hazırladıqdan sonra isə onları birbaşa cəbhədəki hərbçilərə göndərirlər.

“Biz həm könüllülər, həm də hərbçilər üçün məhdud girişli sayt vasitəsilə fəaliyyət göstəririk”, - deyə Lyoşa “ABC News”a bildirib.

O, həmçinin qeyd edib: “Hərbçilər əvvəlcə təsdiqləməlidirlər ki, onlar həqiqətən ordudandırlar ki, könüllü dəstəyi ala bilsinlər. Bundan sonra isə onlar məhsulların qapalı kataloquna çıxış əldə edirlər.

Bu, elektron ticarət saytına bənzəyir. Onlar sifariş verdikdən sonra sifariş könüllülərə göndərilir ki, istehsal etsinlər və birbaşa hərbçilərə çatdırsınlar”.

Keçən il Lyoşanın təxminən 400 nəfərlik könüllü şəbəkəsi Ukrayna ordusu üçün 100 ton plastik məhsul istehsal edib. Bu məhsullara sursat hissələri və pilotsuz uçuş aparatlarına quraşdırılan bombalar üçün korpuslar daxildir.


Plastik silah korpusları hərbçilər üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Bu yüngül texnologiya pilotsuz uçuş aparatlarının düşmən xəttinin arxasına daha uzaq məsafəyə uçmasına imkan verir.

Siz tankı avtomobil salonundan və ya döyüş təyyarəsini “duty-free” mağazadan ala bilməzsiniz, lakin 2026-cı ildə kiçik raketi hobbi mağazasından əldə etmək mümkündür. Bu nə ilə bağlıdır?

“Könüllülər olmasaydı… Ukraynada sursat vəziyyəti çox, çox pis olardı və çox ağır nəticələr doğurardı, çünki hökumət pilotsuz uçuş aparatı sursatlarının inkişafını dəstəkləyə bilməzdi.

Bütün könüllülər mülki şəxslərdir, buna görə də biz partlayıcı maddələr və ya detonatorlarla işləmək icazəsinə malik deyilik. Biz əsasən korpusu çap edirik və sonra bu hissələr hərbçilərə göndərilir, onlar isə partlayıcı maddələr, qəlpələr və detonatorlar əlavə edərək bunu bomba halına gətirirlər”, - deyə Lyoşa bildirib.

“ABC News” təhlükəsizlik səbəblərinə görə Aleks və Lyoşanın yalnız adlarını açıqlayıb.

Bu gizli çap şəbəkələrində neçə nəfərin iştirak etdiyini dəqiq müəyyən etmək mümkün deyil, çünki onlar Rusiya hücumu təhlükəsi səbəbindən yerlərini açıqlamırlar.

Lakin Lyoşa bildirib ki, o, ən azı 30 könüllü qrupundan xəbərdardır və bəziləri 30 və ya daha çox printerdən ibarət “printer fermaları” idarə edir.

Şəbəkə geniş coğrafiyanı əhatə edir və Böyük Britaniyaya qədər uzanır.

Etien Parəzi iki il yarım əvvəl Londondakı evindən “Print Army” adlı başqa bir şəbəkəyə qoşulub. O vaxtdan bəri o, 100 kiloqramdan çox məhsul çap edərək Ukrayna ordusuna göndərib.

“Mən əvvəllər heç vaxt 3D çap etməmişdim, ona görə də sayta daxil olub nə etməli olduğumu anlamağa çalışdım. Mən ilk printerimi aldım, o çox yaxşı deyildi. Mənə bir neçə ay lazım oldu ki, başa düşüm. Sonra başqa bir printer aldım… bu, sadəcə ordunu dəstəkləmək üçün etmək istədiyim bir şey idi”, - deyə o qeyd edib.


Parəzi bildirir ki, onun printerləri gecə-gündüz fasiləsiz işləyir.

“Mən onu gecə işləməyə qoyuram, sonra işə gedirəm. Sözün əsl mənasında fasiləsiz çap gedir. Biz minlərlə məhsul çap edirik və sonra onları yerinə yetirilməli olan tapşırıqlar üçün orduya göndəririk. Adətən bunlar pilotsuz uçuş aparatlarının hissələri və ya bombaların hissələri olur”, - deyə o bildirib.

Parəzi bildirib ki, müharibə başlayanda o, kömək etmək istəyirdi və 3D çap şəbəkələri haqqında məlumat əldə etdikdən sonra dərhal qoşulub.

“Mən bunu çox kədərli hesab edirəm. Bu müharibə davam edir və davam edir. İnsanlar cəbhədə nə baş verdiyini unudublar. Diqqət yoxdur. İnsanlar bunu sadəcə unudublar. Təəssüf ki, ordu hələ də dəstəyə ehtiyac duyur. Biz əsasən ordunu dəstəkləyirik, çünki düşünürəm ki, vəziyyətin daha da pisləşməsinin qarşısını almağın yeganə yolu budur”. - deyə o qeyd edib


Bu cür könüllü şəbəkəsinin qısa müddətdə bu qədər sənaye miqyasında yaranması təəccüblü görünsə də, bu, Kral Birləşmiş Xidmətlər İnstitutunun (RUSI) tədqiqatçısı Nik Reynolds üçün sürpriz deyil.

“Bu, 2014-cü ildən bəri yaxşı başa düşülür. Bu, Ukrayna vətəndaş cəmiyyətinin necə işlədiyinin göstəricisidir. Bu, həm səfərbərlik, həm də vətəndaş iştirakçılığı baxımından həmişə aşağıdan yuxarıya doğru inkişaf edən güclü ictimai təşəbbüslərə əsaslanıb. Bu, müasir Ukrayna cəmiyyətinin simvoludur”, - deyə o vurğulayıb.

Reynolds bildirib ki, ukraynalıların təşəbbüskar yanaşması diqqətəlayiq olsa da, silah korpusları və pilotsuz uçuş aparatlarının hissələrinin hazırlanmasında 3D printerlərin istifadəsi artıq hərbi, mülki və özəl sektorlarda geniş yayılıb.


“Onlardan geniş istifadə olunur, lakin bu, sistemdən və materialdan asılıdır. Bu, ehtiyac olan yerə yaxın istehsala imkan verir və beləliklə, nəqliyyat və anbar kimi digər tədarük zənciri tələblərini aradan qaldırır”, - deyə o qeyd edib.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az