Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə “Fondsk.ru” nəşri “Yaxın Şərq: Sərhədlərin qanlı şəkildə yenidən bölüşdürülməsi hər an başlaya bilər” başlıqlı məqaləsində yazıb.
Nəşr qeyd edib ki, ehtimal olunan müdaxilənin dəqiq tarixi hələ məlum deyil. Lakin silah və lazımi sursatla təmin olunmuş kürd qüvvələrinin “bir neçə gün ərzində” sərhədi keçə biləcəyi iddia olunur. Martın 1-də, hücumun ikinci günündə ABŞ prezidenti Donald Tramp Ərbilə zəng edərək İraq kürdlərinin liderləri Məsud Bərzani və Bafel Təlabani ilə qarşılıqlı maraq doğuran məsələləri müzakirə edib.
“Kərkük və digər bölgələrdəki neft yataqlarından boru kəmərləri Türkiyənin Yumurtalıq və Ceyhan, Suriyanın Baniyas və Tartus, həmçinin Livanın Tripoli limanlarına qədər uzanır. Danışıqların detalları rəsmi şəkildə açıqlanmasa da, bəzi məlumatlara görə Bağdad hakimiyyəti şərq qonşusuna ən azı məhdud dəstək göstərməyə cəhd edərsə, həmin bölgənin Ağ Evin dəstəyi ilə İraqdan tam və qəti şəkildə ayrılması ehtimalı istisna edilmir.
Məlumdur ki, İraqın ərəb əhalisinin böyük hissəsi şiələrdir və onlar İrandakı həmfikir dindarlarla sıx mədəni və qohumluq əlaqələrinə malikdirlər. Martın 1-2-də Bağdadda antiamerikan etirazçılar ABŞ nümayəndəliyinə hücum edərək təhlükəsizlik qüvvələrinə daş atıblar. Təhlükəsizlik qüvvələri isə cavab olaraq gözyaşardıcı qazdan istifadə edib. Etirazçıların əsas hissəsini radikal qrupların nümayəndələri təşkil edib. Onlar diplomatik məhəllənin girişində polis səddini yarmağa cəhd ediblər və ərazi ətrafında gücləndirilmiş təhlükəsizlik tədbirləri görülüb”, - deyə nəşr qeyd edib.
Müəllifin sözlərinə görə, öz növbəsində, İraqın silahlı “Kataib Hizbullah” qruplaşması İraqdakı ABŞ obyektlərinə hücumlar başlatmağa hazır olduğunu bəyan edib.
“Bu hücumların Suriyaya yaxın sərhəd bölgələrində və ölkənin cənub-şərqində, 2026-cı ilin fevralından etibarən LUKOIL-un əvəzinə ABŞ-nin “Chevron” şirkətinin nəzarətinə keçən böyük “Qərbi Qurna” neft yatağı yaxınlığında, həmçinin Süleymaniyyə və Ərbil şəhərlərində baş verə biləcəyi bildirilib. Ərbil hava limanı artıq fevralın 28-i axşam saatlarında atəşə tutulub.
İraqda “Epik qəzəb” əməliyyatının genişlənməsi ölkənin son nəticədə parçalanmasına və nəzarətsiz xaosa sürüklənməsinə səbəb ola bilər. Bu xaosun miqyasının 2003-cü ildə ABŞ-nin İraqa müdaxiləsi və “Səddam Hüseyn rejimi”nin devrilməsindən sonra yaranmış vəziyyətdən daha dərin ola biləcəyi ehtimal edilir”, - deyə KİV bildirib.
Nə.r yazıb ki, martın 2-də, CNN-in məlumatına görə, Ağ Evin rəhbəri İran Kürdüstanı Demokrat Partiyasının lideri Mustafa Hicri ilə danışıqlar aparıb. Həmin gün axşam İran Kürdüstanındakı siyasi qüvvələrin yeni yaradılmış koalisiyası, beş partiyadan ibarət “İran Kürdüstanı Qüvvələrinin Koalisiyası” bəyanat yayaraq mümkün əməliyyatlara eyham vurub və təhlükəsizlik qüvvələrini “xalqın tərəfinə keçməyə və öz millətinin tərəfində olmağa” çağırıb.
“İran kürdlərinin yüksək rütbəli nümayəndəsinin sözlərinə görə, yaxın günlərdə İranın kürd müxalifət qüvvələri İranın qərbində planlaşdırılan quru əməliyyatında iştirak edə bilər. Bildirilir ki, həmin qüvvələrin silahlandırılması üçün xeyli vəsait ayrılır.
Bəzi regional mənbələr iddia edir ki, Kürdüstan Demokrat Partiyasının lideri Məsud Bərzani əvvəlki tərəddüdlərindən imtina edərək “Amerikanın döyüşən kürdləri”nin İranın qərbində kürdlərin üstünlük təşkil etdiyi sərhəd bölgələrini nəzarətə götürməsi planına artıq etiraz etmir.
Bu riskli əməliyyatın daha geniş məqsədi “ayətullahlar rejimi”nin süqutunu sürətləndirməkdir. Bunun üçün mərkəzi hakimiyyətin artıq zəifləyən nəzarət imkanlarını daha da sarsıtmaq və digər etnik azlıqları, o cümlədən bəlucları, lurları, bəxtiyariləri, Xuzistan ərəblərini və başqalarını üsyana təşviq etmək planlaşdırılır.
1993-cü ildə yaradılmış İraq Kürdüstanı Kommunist Partiyası isə bu planlara qarşı çıxaraq “Ərbil və Təl-Əvivdə Tramp və onun müttəfiqlərinin İran və İraq arasında müharibə qızışdırmaq cəhdlərini” pisləyib. Partiyanın fikrincə, “Vaşinqton və Təl-Əviv İran rejimini devirmək və bunu kürd qanı hesabına həyata keçirməklə ölkəni parçalamaq istəyir”.
Həmçinin qeyd olunub ki, İran və İraq arasında əməkdaşlıq “Qərb dövlətləri və İsrail üçün həmişə qəbuledilməz olub və belə də qalacaq”. Kürd kommunistləri xatırladır ki, İranda və İraqda əvvəlki rejimlərə qarşı təxribatlar 1975-ci ildə Əlcəzairdə İran-İraq dostluq və sərhəd müqavilələrinin imzalanmasından dərhal sonra başlayıb”, - deyə məqalədə vurğulanıb.
Nəşr bildirib ki, martın 3-də ABŞ və İsrail aviasiyası Hacı-Omran qarşısında yerləşən Piranşəhr şəhərinə və Süleymaniyyə istiqamətindəki Bane şəhərinə zərbələr endirib.
“Martın 1-dən etibarən ABŞ və İsrailin hərbi hava qüvvələri İranın qərb və cənub sahil bölgələrini kütləvi bombardmana məruz qoyur. Məqsədlərdən biri “Kürdüstanın Azad Həyat Partiyası” və digər oxşar təşkilatların silahlı dəstələri üçün yol açmaqdır.
Gözlənilir ki, həmin qüvvələr Kürdüstan Demokrat Partiyasının nəzarətində olan Hacı-Omran bölgəsindən sərhədi keçəcək, daha sonra isə Cəlal Təlabaninin rəhbərlik etdiyi Kürdüstan Vətənpərvərlər Birliyinin nəzarətində olan Süleymaniyyənin Başmak sərhəd keçid məntəqəsinə doğru hərəkət edəcəklər.
Pentaqon rəhbəri Pit Heqset isə brifinq zamanı İran əleyhinə hərbi əməliyyatlarda “kürd faktorunun” rolunu kiçiltməyə çalışaraq bildirib: “Bizim məqsədlərimizdən heç biri konkret qüvvələrin silahlandırılması ilə bağlı deyil... Başqa təşkilatların nə etdiyini bilirik, lakin bizim məqsədlərimiz bununla əlaqəli deyil”.
“Al Jazeera” yazır ki, son onilliklər ərzində ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi bir çox ölkələrdə üsyançı qrupları maliyyələşdirərək ABŞ xarici siyasətini tənqid edən hökumətləri zəiflətməyə çalışıb. İraq və İranda kürd silahlı qruplarına arxalanmaq ABŞ, Böyük Britaniya və İsrail xüsusi xidmət orqanlarının uzun illərdir istifadə etdiyi üsullardan biridir.
Geosiyasi vəziyyətdən asılı olaraq müxtəlif kürd fraksiyaları və tayfa qrupları regiondakı siyasi qarşıdurmalarda “xırda pul” kimi istifadə olunub. Bu, 1990-cı illərin ortalarında İraqda və son illərdə Suriyanın şimal-şərqində baş verən hadisələrdə də müşahidə olunub”, - deyə nəşr bildirib.
Müəllifin sözlərinə görə, müşahidəçilər hesab edir ki, bu dəfə də eyni ssenari təkrarlana bilər. Onların fikrincə, “İrandakı kürd qrupları ABŞ-dən tam dəstək alacaqlarına çox ümid etməməlidirlər. Trampın rejim dəyişikliyi yanaşması əsasən “özün et” prinsipinə əsaslanır. ABŞ müəyyən məqsədlərə çatmaq üçün onları dəstəkləyə bilər, lakin nəticələrə görə məsuliyyət daşımayacaq və lazım gələrsə bölgəni tərk edəcək”.
“ABŞ daha əvvəl də Türkiyə kimi mühüm regional tərəfdaşlarının maraqlarına zidd olduqda bəzi ittifaqlardan çıxmaq qabiliyyətini nümayiş etdirib.
İranda “kürd faktorunun” aktivləşməsi etnik-siyasi gərginliyin artmasına və hətta İranın şimal-qərbində yaşayan türkdilli (azərbaycanlı) əhali ilə torpaq və su uğrunda birbaşa toqquşmalara səbəb ola bilər. İranın Kürdüstan və Qərbi Azərbaycan vilayətləri sürətlə quruyur, son illərdə yüz minlərlə insan su çatışmazlığı səbəbindən daxili miqrasiyaya məcbur olub.
Xarici silahlı müdaxilə qısa müddətdə bu gərginliyi alovlandıra bilər. Beləliklə, ABŞ və İsrailin İrana qarşı başladığı hərbi kampaniya regiondakı bütün qonşu dövlətlər üçün ağır nəticələr və sərhədlərin yenidən çəkilməsi riskini yaradır.
İranda hakimiyyət dəyişikliyi baş verərsə və ya vətəndaş müharibəsi başlayarsa, hadisələr nəzarətdən çıxa və həm Cənubi Qafqaz dövlətləri, həm də Rusiyanın hərbi-siyasi təhlükəsizliyi üçün uzunmüddətli risklər yarada bilər.
Transmilli korporasiyaların İranın nəhəng neft-qaz ehtiyatlarını ələ keçirməsi ABŞ-ni qlobal neft bazarında yenidən aparıcı mövqeyə çıxara bilər. Bu, 1960-cı illərin əvvəllərinə qədər mövcud olmuş vəziyyətə bənzər bir balans yarada bilər.
Eyni zamanda “Tramp yolu” (Zəngəzur dəhlizi-red.) adlandırılan layihənin həyata keçirilməsi İranın xarici siyasət müstəqilliyini zəiflədə və ABŞ üçün regionda geniş hərbi-siyasi və iqtisadi dayaq nöqtəsi yarada bilər”, - deyə müəllif qeyd edib.
Nəşr bildirib ki, kürdlərlə yanaşı, “İran Xalq Mücahidləri” adlı təşkilat da aktivləşə bilər.
“Bu təşkilat fevralın 28-də “mühacir hökumətinin” yaradıldığını elan edib. Bundan başqa, Pakistanla sərhəd bölgələrində bəluç silahlı qruplarının da hərəkətə keçə biləcəyi ehtimal olunur. Martın 5-i günorta saatlarında İran mənbələri ölkənin qərbində ABŞ və İsrailin dəstəklədiyi kürd silahlılarının sərhədi yarmaq cəhdinin qarşısının alındığını təsdiqləyib”, - deyə müəllif vurğulayıb.
Alpər Mövludoğlu
Ordu.az
