Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə “Rosatom”un inkişaf və beynəlxalq biznes üzrə direktoru Kirill Komarov hazırda fəaliyyət göstərən “Metsamor” atom elektrik stansiyasını əvəz etməli olan gələcək layihənin mümkün formatlarını şərh edərkən bildirib.

Onun sözlərinə görə, stansiyanın tipi və gücü ilə bağlı son qərarı ölkənin enerji sisteminin uzunmüddətli ehtiyaclarına əsaslanaraq İrəvan verməlidir.

Komarov vurğulayıb ki, “Rosatom”un əsas üstünlüyü müasir III+ nəsil reaktorların tam xəttinə malik olmasıdır və bu xətt demək olar ki, bütün güc diapazonunu əhatə edir.

“Biz ehtimal ki, dünyada ən kiçik 50 meqavatlıq bloklardan ən böyük 1250 meqavatlıq bloklara qədər müasir və təhlükəsiz reaktorların tam xəttinə malik yeganə şirkətik. Bundan başqa, təxminən 600 meqavat gücündə orta güclü reaktorlar da mövcuddur”, - deyə o bildirib.

Komarovun sözlərinə görə, konkret həll variantının seçilməsi Ermənistan hökumətinin qarşıdakı onilliklərdə ölkənin enerji sisteminin inkişafı ilə bağlı baxışından asılı olmalıdır. Mütəxəssislərin qiymətləndirməsinə görə, yeni stansiya təxminən on ildən sonra fəaliyyətə başlaya bilər. Buna görə də enerji istehlakının gələcək artımını indidən proqnozlaşdırmaq lazımdır.

“Rosatom” nümayəndəsi hesab edir ki, gələcək stansiyanın demək olar ki, istənilən gücü Ermənistanın enerji sisteminə problemsiz inteqrasiya oluna bilər.

Komarov bildirib ki, Rusiya Ermənistan hökumətinə təxminən 1000-1200 meqavat gücündə böyük reaktorun tikintisi məsələsini müzakirə etməyi təklif edib.

O qeyd edib ki, hətta gələcəkdə ölkədə elektrik enerjisi artıqlığı yaranarsa, Rusiya onun qonşu ölkələrə ixracına da kömək etməyə hazırdır.

Son illərdə dünyada kiçik modul reaktorların istifadəsi geniş müzakirə olunur. Lakin Komarovun sözlərinə görə, bu texnologiya ilə bağlı bir sıra miflər mövcuddur.

O qeyd edib ki, kiçik reaktor tikinti zamanı daha az investisiya tələb edir, çünki onun gücü xeyli aşağıdır. Lakin istehsal olunan elektrik enerjisinin qiyməti mütləq şəkildə daha ucuz olmur.

“Əgər siz 50 meqavat gücündə blok tikirsinizsə, o, əlbəttə ki, 1000 meqavat gücündə blokdan ucuz başa gəlir. Lakin kiçik blokdan əldə edilən elektrik enerjisi heç vaxt böyük blokdan alınan elektrik enerjisindən daha ucuz olmayacaq”, - deyə “Rosatom” nümayəndəsi izah edib.

Komarov həmçinin vurğulayıb ki, xarici ölkələrin bir çox kiçik modul reaktor layihələri hələ də inkişaf mərhələsindədir.

“Bu gün bir çox şirkətlər öz layihələrini təklif edir, lakin əksər hallarda bunlar sadəcə konsepsiya və təqdimatlardır. Praktik olaraq tamamlanmış layihələr yoxdur”, - deyə o bildirib.

Komarovun sözlərinə görə, Rusiyada isə Akademik Lomonosov Üzən Nüvə Elektrik Stansiyası artıq Çukotkada fəaliyyət göstərir. Bundan əlavə, Özbəkistan ilə kiçik modul reaktorların tikintisi üzrə müqavilə imzalanıb və orada tikinti artıq başlayıb.

Komarov Ermənistanda tətbiq oluna biləcək texnologiyalar arasında RITM tipli reaktorları da qeyd edib.

“Ermənistan sınaq meydanına çevrilməməlidir. Əgər kiçik reaktor istifadə ediləcəksə, o, artıq öz etibarlılığını və təhlükəsizliyini sübut etmiş texnologiya olmalıdır”, - deyə o vurğulayıb.

Komarov bildirib ki, belə reaktorlar artıq Rusiyanın nüvə buzqıran gəmilərində və üzən atom elektrik stansiyalarında istifadə olunur. Onların gücü təxminən 50 meqavatdır, lakin modul prinsipinə əsasən bir neçə reaktor bir stansiyada birləşdirilə bilər.

Komarovun sözlərinə görə, Ermənistan yeni elektrik stansiyasının tikintisi üçün texnologiya və ya podratçının seçilməsi üzrə rəsmi prosedura hələ başlamayıb.

Bununla belə, “Rosatom” artıq Ermənistan hökumətinə geniş material paketi təqdim edib. Buraya müxtəlif tip reaktorların texniki təklifləri, həmçinin layihənin mümkün maliyyələşdirmə modelləri daxildir.

Bundan əlavə, korporasiya layihədə erməni şirkətlərinin fəal iştirakını da təklif edir.

Rusiya tərəfinin fikrincə, yerli müəssisələrin layihədə payı 30 faizə çata bilər. Bu isə yeni iş yerlərinin yaradılmasına və milli şirkətlərin iş yükünün artırılmasına kömək edəcək.

Komarov qeyd edib ki, korporasiya yalnız reaktorun tikintisini deyil, nüvə layihəsinin tam dəstəyini təklif edir.

Bura nüvə yanacağının tədarükü, istifadə olunmuş yanacağın emalı, radioaktiv tullantıların idarə olunması və uzunmüddətli texniki əməkdaşlıq daxildir.

Onun sözlərinə görə, məhz bu kompleks yanaşma “Rosatom”un təkliflərini beynəlxalq bazarda rəqabətədavamlı edir.

Komarov bildirib ki, əsas məqsəd mövcud atom elektrik stansiyasının fəaliyyətinin başa çatmasından sonra da Ermənistanda atom enerjisini qoruyub saxlamaqdır.

Onun sözlərinə görə, Rusiya ilə Ermənistan bu sahədə uzun illərdir əməkdaşlıq edir, yeni layihənin həyata keçirilməsi zamanı bu yığılmış bilik və təcrübədən istifadə etmək məntiqli olardı.

Hazırda “Metsamor” atom elektrik stansiyasının istismar müddətinin uzadılması istiqamətində işlər aparılır.

Mütəxəssislərə stansiyanın təhlükəsiz istismarının 2036-cı ilə qədər davam etdirilməsini əsaslandırmaq tapşırılıb. Bu məqsədlə texniki hesablamalar aparılır, avadanlıqlar modernləşdirilir və zəruri sənədlər hazırlanır.

Son qərarı isə milli nüvə təhlükəsizliyi üzrə tənzimləyici qurum verəcək.

Atom elektrik stansiyasının fəaliyyətinin 2046-cı ilə qədər uzadılması ehtimalı ilə bağlı suala cavab verən Komarov bildirib ki, belə məqsəd hələ rəsmi şəkildə müəyyən edilməyib.

Onun sözlərinə görə, nəzəri baxımdan stansiyanın istismar müddətini uzatmaq mümkündür, lakin bu, modernləşdirmənin miqyasından və iqtisadi səmərəliliyindən asılıdır.

“İstənilən atom elektrik stansiyasının ömrünü uzatmaq olar. Sual ondadır ki, bunun üçün nə qədər investisiya tələb olunacaq və bu nə dərəcədə iqtisadi cəhətdən əsaslandırılmış olacaq”, - deyə o qeyd edib.

Komarov bəzi qonşu ölkələrin təhlükəsizlik riskləri ilə bağlı bəyanatlarına da münasibət bildirib.

Onun sözlərinə görə, atom energetikası dünyada ən şəffaf sahələrdən biridir.

Atom elektrik stansiyalarının fəaliyyəti milli tənzimləyici qurumlar, eləcə də beynəlxalq təşkilatlar, o cümlədən Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi və Ümumdünya Nüvə Operatorları Assosiasiyası tərəfindən nəzarətdə saxlanılır.

Bundan əlavə, mütəmadi olaraq beynəlxalq yoxlamalar və ekspert qiymətləndirmələri aparılır ki, bu da təhlükəsizliklə bağlı problemlərin gizlədilməsini demək olar ki, mümkünsüz edir.

Komarov bildirib ki, Ermənistan atom elektrik stansiyası seysmik zonada yerləşsə də, o artıq regionda baş verən güclü zəlzələlərə tab gətirərək təhlükəsiz fəaliyyət göstərə bildiyini sübut edib.

Onun sözlərinə görə, şəffaflıq və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq atom elektrik stansiyasının təhlükəsizliyini göstərməyin ən yaxşı üsulu olaraq qalır.

Alpər Mövludoğlu
Ordu.az