Dörd il əvvəl bu gün Avropanın taleyi dəyişdi. 2022-ci il fevralın 24-ü səhər tezdən rus tankları və döyüşçülərlə dolu zirehli transportyorlar bir neçə istiqamətdən Ukrayna sərhədini keçdi.
Ukrayna ətrafında davamlı hərbi cəmləşmə və ABŞ-nin Prezident Vladimir Putinin səkkiz il ərzində ikinci dəfə Ukraynaya müdaxilə etməyi ciddi şəkildə nəzərdən keçirdiyini göstərən kəşfiyyat məlumatlarını aqressiv şəkildə məxfilikdən çıxarmasına baxmayaraq, genişmiqyaslı işğal bir çoxları üçün şok oldu. Bir neçə saat ərzində rus qüvvələri qonşu ölkənin daxilinə doğru sürətlə irəliləyirdi. Rus hava-desant qüvvələri Kiyevin yaxınlığında yerləşən hava limanını ələ keçirdi və Rusiya paytaxtının yaxınlığında mühüm hava hücumu bağlantısı yaratmağı planlaşdırırdı. Kremlin üç gündən iki həftəyə qədər davam edəcəyi proqnozlaşdırılan “xüsusi hərbi əməliyyat”la bağlı gözləntiləri real görünürdü.
Müharibənin ilk günü başa çatarkən rus qüvvələri Ukraynanın 40 faizindən çoxunu ələ keçirmişdi. Bu, Rusiya ordusu üçün müharibənin ən uğurlu günü olacaqdı.
Dörd il sonra Ukraynaya müdaxilə Rusiyaya qarşı nəticə verdi
Bu gün, dörd il sonra, Rusiya qüvvələri təxminən 350 mini ölü olmaqla 1,3 milyona yaxın hərbçi itirib və Ukrayna ərazisinin təxminən 19 faizinə nəzarət edir. Rusiya döyüş meydanında strateji təşəbbüsü saxlayır, hücumların nə vaxt və harada başlayacağını özü seçir, lakin Ukrayna müdafiəsini yarmaq üçün zəruri əməliyyat gücünü formalaşdıra bilməyib.
Geosiyasi səviyyədə Ukraynaya genişmiqyaslı müdaxilə Kremlin arzuladığının tam əks nəticəsini verdi. Ukraynada sürətli Rusiya qələbəsi Avropa institutlarının özlərini qoruya bilmədiyini və Rusiyanın Şərqi Avropada hərbi üstünlüyünü nümayiş etdirmək məqsədi daşıyırdı. Lakin işğal Avropanı və NATO-nu parçalamaq əvəzinə, xüsusilə Avropa ölkələri arasında qarşılıqlı etimadı daha da möhkəmləndirdi. Bu gün Avropa daha güclü, daha birləşmiş vəziyyətdədir və Rusiyanın yaratdığı təhdid nəticəsində Avropa müdafiə sənayesi böyük ölçüdə yenidən dirçəlib.
NATO da güclənib. Əsrlərlə davam edən neytrallıq tarixinə malik İsveç və Finlandiya transatlantik alyansa qoşulmaq qərarı verdilər. Bu arada Rusiya ağır beynəlxalq sanksiyalara məruz qalıb və getdikcə mövcud beynəlxalq ticarət sistemindən kənarda qalan digər təcrid olunmuş dövlətlərlə, xüsusilə İran və Şimali Koreya ilə əməkdaşlığa məcbur olub.
Ukraynadakı döyüş meydanından çıxarılan dərslər
Son dörd il münaqişənin hər iki tərəfi üçün çoxsaylı döyüş dərsləri təqdim edib. Ukrayna müharibəsi XXI əsrdə iki dövlət arasında baş verən ən böyük ənənəvi hərbi münaqişədir və bir çox müasir hərbi planlaşdırıcılar gələcək münaqişələrə hazırlaşmaq üçün Ukraynaya diqqət yetirirlər.
Birincisi, artilleriya döyüş meydanının “kralı” olaraq qalır. Ukraynada ən ölümcül silah artilleriyadır və bəzən itkilərin 80 faizindən çoxuna səbəb olur. Xüsusilə 155 millimetrlik haubitsalar döyüş meydanında ciddi dağıntılar törədir və hər iki tərəfin hücum və müdafiə əməliyyatları üçün əsas vasitədir. Döyüşlərin ən gərgin dövrlərində Rusiya və Ukrayna topları gündə minlərlə artilleriya mərmisi ata bilir.
İkincisi, pilotsuz uçuş sistemləri müasir müharibədə effektiv silah sistemidir. Hər iki tərəf zərbə, kəşfiyyat, müşahidə və məlumat toplama, eləcə də təchizat məqsədləri üçün pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə edib. Kəşfiyyat və müşahidə pilotsuz uçuş aparatları ucuz və birdəfəlikdir, təmas xətti boyunca “müharibə dumanı”nı xeyli azaldaraq tərəflərdən hər hansı birinin qarşı tərəfin xəbəri və reaksiyası olmadan genişmiqyaslı hücum hazırlamasını çox çətinləşdirib. Xüsusilə kamikadze pilotsuz uçuş aparatları itkilərin böyük hissəsinə səbəb olur. Onlar həmçinin uzaqmənzilli strateji zərbələrin endirilməsinə imkan verib.
Üçüncüsü, hava üstünlüyü balanslı münaqişədə həlledici amil ola bilər. Lakin nə Rusiya, nə də Ukrayna səma üzərində nəzarəti ələ keçirərək hava üstünlüyü yarada bilib. Quruda döyüşlərin ləng getməsi əsasən bununla bağlıdır. Ukraynanın kiçik və köhnə qırıcı təyyarə parkı ilə səma üstünlüyü qazanacağı gözlənilməsə də, Rusiyanın keyfiyyət və say üstünlüyünə baxmayaraq bunu təmin edə bilməməsi təəccüblüdür. Rusiya Aerokosmik Qüvvələri Ukraynanın hava hücumundan müdafiə sistemlərini sıradan çıxara bilməyib və döyüş meydanı üzərində sərbəst fəaliyyət göstərə bilmir. Buna görə də möhkəm müdafiə xəttini yarmaq üçün zəruri olan yaxın hava dəstəyi və havadan buraxılan yüksək dəqiqlikli zərbə missiyaları həyata keçirilmir.
Münaqişənin gələcəyi qeyri-müəyyən olaraq qalır, sülh səyləri dayanıb və dörd il əvvəl olduğu kimi bu gün də uğura daha yaxın görünmür. Buna görə də Ukraynada döyüşlərin bir müddət daha davam edəcəyi ehtimal olunur.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
