Çin Xalq Azadlıq Ordusunun Hərbi Dəniz Qüvvələri və onun aviadaşıyıcı gəmilərinin imkanlarını artırmaq səyləri üçün üçüncü cəhd gözlənildiyi qədər uğurlu olmadı.

Pekin görünür ki, “Type 003 CNS Fujian” gəmisində ciddi layihə qüsurlarının olduğunu etiraf edib və bu problemlərin aradan qaldırılması növbəti aviadaşıyıcı üçün köklü dəyişikliklər tələb edəcək. Bu barədə Çinli hərbi analitiklərin “Shipborne Weapons Defense Review” üçün yazdıqları məqalələrə istinad edən “South China Morning Post” məlumat yayıb.

CNS “Fujian” PLAN-ın üçüncü aviadaşıyıcısıdır, Çində inşa olunan ikinci gəmi olsa da, ilk dəfə tamamilə yerli layihə əsasında hazırlanıb. Pekin sıfırdan başlamasa da, sovet istehsalı olub yerli şəkildə yenilənmiş “Type 001 CNS Liaoning” və yerli istehsal “Type 002 CNS Shandong” gəmilərindən dərs çıxarsa da, bəzi məqamlarda ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin daşıyıcılarını qabaqlamağa çalışıb. Bu isə həddən artıq iddialı məqsəd ola bilərdi.

“Fujian”da kifayət qədər katapult yoxdur

“Type 003” superdaşıyıcısının subasımı qabiliyyəti 80.000 tondan çoxdur və hazırda dünyada ən böyük ənənəvi mühərrikli hərbi gəmi sayılır. O, həm də qabaqcıl elektromaqnit katapultlarla təchiz olunan ABŞ-dan kənar ilk aviadaşıyıcıdır. Bu texnologiyanın effektivliyi, hətta bəzi hallarda, “Gerald R. Ford” sinfində istifadə edilən EMALS katapultlarından da yüksək hesab olunur.

“Type 001” və “Type 002” gəmilərinin aviasiya qrupları “xizək tramplini” tipli start tramplini səbəbindən məhdud idi, çünki bu sistem yalnız daha yüngül təyyarələr üçün uyğundur. “Type 003”ün katapultları isə PLAN-ın ən yeni gəmisinə kiçik pilotsuz uçuş aparatlarından tutmuş beşinci nəsil pilotlu qırıcılar və daha ağır müşahidə təyyarələrinə qədər geniş spektrli hava vasitələrini istismar etməyə imkan verir.

Buna baxmayaraq, noyabr ayında istismara verilən CNS “Fujian”da “Gerald R. Ford” sinfində olduğu kimi üç deyil, cəmi iki katapult var. Bu isə sistemlərin təmin etdiyi səmərəliliyi azaldır. Üstəlik, enerji məhdudiyyətlərinə görə Çin gəmisində əlavə katapultun quraşdırılması da çətin görünür.

Aşkar həll növbəti daşıyıcını nüvə mühərrikli etməkdir, lakin bu da öz növbəsində yeni çətinliklər yaradacaq.

Fransa Hərbi Dəniz Qüvvələrinin flaqmanı “Charles de Gaulle” istisna olmaqla, hazırda yalnız ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri nüvə mühərrikli aviadaşıyıcılar istismar edir.

“Fujian”da digər layihə qüsurları

Katapult çatışmazlığından əlavə, Çinli analitiklər ada tipli üst quruluşun yerləşdirilməsini də xüsusi olaraq tənqid ediblər. Bu yerləşmə uçuş göyərtəsində istifadə edilə bilən sahəni azaldaraq əməliyyatlar zamanı “tıxaclar” yaradır. Məlumata görə, üst quruluş göyərtənin ortasına daha yaxın yerləşdirilib və iki katapultdan biri də təyyarə liftinə həddən artıq yaxın qurulub.

Bu yerləşmə təyyarələrin hərəkətində dar keçid yaradır. Bütün bunlar “Type 003 CNS Fujian”ın nisbətən kiçik bucaqlı və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin superdaşıyıcıları ilə müqayisədə daha dar olan uçuş göyərtəsi ilə daha da mürəkkəbləşir.

Bildirilir ki, planlaşdırmadakı problemlər layihənin son mərhələsində edilən dəyişiklikdən qaynaqlanır, inşa zamanı ilkin buxar katapultları daha uzun elektromaqnit relslərlə əvəz olunub.

Elektromaqnit katapultlar buxar katapultlarından daha sürətli buraxılış imkanı versə də, ən yeni Çin superdaşıyıcısının əməliyyat tempi “Nimitz” sinfinin cəmi təxminən 60 faizi səviyyəsində qiymətləndirilir. Həmin sinif gəmilərin hamısı buxar katapultlarından istifadə edir.

Çinin növbəti aviadaşıyıcısı daha böyük və nüvə mühərrikli ola bilər

“South China Morning Post”un “Shipborne Weapons Defense Review”ə istinadla yaydığı məlumata görə, növbəti PLAN superdaşıyıcısı mövcud qüsurların aradan qaldırılması üçün nüvə mühərrikli olacaq.

Nüvə reaktoru daxildə daha az yer tutacaq və uçuş göyərtəsinin planlaşdırılmasında daha böyük çeviklik yaradacaq, çünki tüstü bacalarının yerləşdirilməsi kimi problemlər aradan qalxacaq.

Daha vacibi isə nüvə reaktorlarının daha çox enerji istehsal edə bilməsidir. Bu, gəminin yüksək enerjili sensorlar, radioelektron mübarizə sistemləri və əlavə elektromaqnit katapultlardan istifadə etməsinə imkan verəcək.

Ehtimallara görə, hazırda yalnız “Type 004” kimi tanınan dördüncü PLAN superdaşıyıcısı nüvə mühərrikli olacaq, hətta “Gerald R. Ford” sinfindən də böyük ola və dörd elektromaqnit katapultla təchiz edilə bilər. Bu məlumatlar doğru olarsa, yeni daşıyıcı Pekinin dəniz imkanları üçün böyük sıçrayış ola bilər.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az