Çin Birinci Ada Zəncirini iri münaqişəyə hazırlayır. Bu müharibə Birinci Ada Zəncirinin geosiyasi gələcəyini müəyyən edəcək. Pekin artıq Cənubi Çin dənizində üstünlük uğrunda Filippinlə münaqişələrə başlayıb. Eyni zamanda, uzun müddətdir özündən ayrılmış əyalət kimi gördüyü Tayvan administrasiyasına qarşı açıq şəkildə yönəlmiş genişmiqyaslı hərbi güclənməni davam etdirir.

Hind-Sakit okeanda Çinin məqsədlərini anlamaq

Pekinin Tayvanı ələ keçirməklə əsas məqsədi şimalda yerləşən Yaponiyanı daha rahat sıxışdırmaqdır. Axı Yaponiya uzun illərdir Çinin ən böyük təhlükəsi hesab olunur və Çin Kommunist Partiyası İkinci Dünya müharibəsi zamanı yaponlar tərəfindən ölkəyə vurulmuş ontoloji zərbəni heç vaxt unutmayıb. Tayvanın ələ keçirilməsi sadəcə vasitədir. Əsas məqsəd Yaponiyanı mühasirəyə almaq, onu ABŞ-dən ayırmaq və Pekinə tabe olmağa məcbur etməkdir ki, bu da bölgədə Çinin üstünlüyünü təmin etsin.

Bundan sonra Çin qüvvələri İkinci və nəhayət Üçüncü Ada Zəncirinə doğru irəliləyəcək ki, Qərb yarımkürəsinə nüfuz edə və ABŞ-ni müdafiə mövqeyinə sıxışdıra bilsin. Bu, Çinin uzunmüddətli ambisiyasıdır. Hazırda isə əsas diqqət Birinci Ada Zəncirində üstünlük qazanmağa yönəlib.

Hazırda ABŞ formal olaraq Çinin Birinci Ada Zəncirində liderliyi ələ almasına qarşıdır. Lakin Tramp administrasiyası tərəfindən yayımlanan son Milli Təhlükəsizlik Strategiyası ABŞ müdafiə rəhbərliyi arasında bu məsələyə yenidən baxıldığını göstərir. Bununla belə, Vaşinqton ABŞ ordusunun mövcud siyasətini, yəni Birinci Ada Zəncirində Çin təcavüzünə qarşı müqavimət göstərilməsinə yardım etməyi dəyişdirməyə qərar verməyənə qədər, Pentaqon bu bölgədə hərbi ssenarilərin planlaşdırılmasını davam etdirir.

Dəniz piyadaları Çini dayandıracaq, yoxsa yox?

Bu regiona yönələn istənilən ABŞ hərbi əməliyyatının ön cəbhəsində ABŞ Dəniz Piyada Korpusu dayanacaq. Hind-Sakit okean coğrafi baxımdan olduqca mürəkkəbdir: geniş okean sahələri və çətin ada arxipelaqları ilə səciyyələnir. Məhz buna görə də Dəniz Piyada Korpusu, eynilə İkinci Dünya müharibəsində Yaponiya imperiyasına qarşı döyüşlərdə olduğu kimi, bu ərazidə döyüş əməliyyatları üçün ən uyğun qüvvə hesab olunur.

Lakin ciddi bir problem var. ABŞ Dəniz Piyada Korpusunun hazırda malik olduğundan və ya 2026-cı il üçün qəbul edilmiş müdafiə büdcəsinə əsasən malik olacağından qat-qat çox raketə, şəxsi heyətə və gəmiyə ehtiyacı var. Sözügedən büdcə ümumilikdə təxminən 1 trilyon dollar təşkil edir və bunun 57,2 milyard dolları müasir pilotsuz sistemlərin hazırlanmasına və Hind-Sakit okean bölgəsində hazırlığın artırılmasına yönəldilmiş modernləşməyə ayrılıb.

Mahiyyət etibarilə, Dəniz Piyada Korpusu Vaşinqtonun gözlədiyindən daha tez baş verə biləcək müharibəyə hazır deyil. Bu da o halda keçərlidir ki, Vaşinqton Filippin, Tayvan və Yaponiya qarşısında götürdüyü mövcud müdafiə öhdəliklərinə sadiq qalsın. Müəllif isə bu öhdəliklərin sonda yerinə yetiriləcəyinə şübhə ilə yanaşır.

“Defense News” nəşrində ABŞ Dəniz Piyada Korpusunun keçmiş üç komendantı Çarlz Krulak, Maykl Haci və Ceyms Konvey tərəfindən yazılmış son məqalə korpusun qarşıdakı mübarizəyə nə qədər zəif hazırlaşdığını açıq şəkildə göstərir. Onların fikrincə, Dəniz Piyada Korpusu “birləşmiş silah imkanlarının və dayanıqlılığın itirilməsi, amfibiya gəmilərinə olan tələbatın azaldılması, Dəniz Əvvəlcədən Yerləşdirmə Qüvvələrinin zəiflədilməsi və inteqrasiya olunmuş, intizamlı döyüş inkişafı prosesinə məhəl qoyulmaması” kimi ciddi problemlərlə üzləşib. Dəniz piyadaları Hərbi Dəniz Qüvvələri ilə daha sıx əməkdaşlıq etməli, “ənənəvi 31 amfibiya gəmisinə dair tələbdən kənara çıxmalı və zəiflədilmiş Dəniz Əvvəlcədən Yerləşdirmə eskadrilyalarını bərpa etməlidir”.

Gələcək üçün ABŞ Dəniz Piyada Korpusunun rəhbərliyi “iki Dəniz Sahilyanı Alayını yenidən ənənəvi alaylara çevirməli, kiçik, təcrid olunmuş və geniş şəkildə bir-birindən ayrılmış “ön mövqe qüvvələri” konsepsiyasını yaşama qabiliyyəti və davamlılığı olan qüvvələrlə əvəz etməli, Hərbi Dəniz Qüvvələri və Dəniz Piyada Korpusunun Ekspedisiya Gəmi Müdaxilə Sistemi və Dəniz Zərbə Raketləri proqramlarını dayandırmalı, eləcə də “desant gəmisi muzeyi” yanaşmasından uzaqlaşmalıdır”.

Nəhayət, Krulak, Haci və Konvey bildirirlər ki, “hazırda şiddətli şəkildə mübahisəli ərazilərdə nə yaşama qabiliyyəti, nə də davamlılığı olan, əsasən xüsusi təyinatlı regional müdafiə qüvvəsi yolunda irəliləməyə ehtiyac yoxdur”.

Başqa sözlə, Dəniz Piyada Korpusu yanlış müharibəyə, yanlış zamanda və yanlış texnika ilə hazırlaşır.

ABŞ-nin müttəfiqlərinə ehtiyat plan lazımdır

Çin Birinci Ada Zəncirində üstünlük əldə etməyə yönəlmiş daha geniş strategiyanın bir hissəsi kimi Tayvana qarşı son hücum müharibəsini başlatmağa qərar verdikdə, mövcud şəraitdə ABŞ Dəniz Piyada Korpusunun bu hücuma tam şəkildə qarşı durmağa və onu dəf etməyə hazır olması ehtimalı azdır.

Məhz buna görə də Pentaqonun yeni Milli Təhlükəsizlik Strategiyası memorandumu Tayvan və Yaponiya kimi ölkələrin paytaxtlarında ciddi narahatlıq doğurur.

Çünki bu dövlətlərin müdafiəsi əsas etibarilə Çinin istənilən hücumuna qarşı ABŞ-nin güclü hərbi cavabına söykənir. Lakin ABŞ ordusunun özü belə bir müharibəni aparmaq iqtidarında deyilsə, bu müdafiənin baş verməsi çətin görünür.

Vaşinqton, böyük ehtimalla, Çin kimi bir düşmən qüvvə qarşısında hərbi məğlubiyyətlə üzləşməkdənsə, problemli bölgələrdən sadəcə üz çevirməyə üstünlük verəcək.

Asif Cəfərov
Ordu.az