PUA inqilabı təkcə Ukrayna cəbhəsində deyil, eyni zamanda getdikcə daha çox Qərb ölkələrində də baş verir.
Ukraynadakı müharibə səbəbindən Bundesver də daxil olmaqla Qərb silahlı qüvvələri öz modernləşmə konsepsiyalarını uyğunlaşdırmaq məcburiyyətində qalırlar. Tələbat yalnız bahalı tanklarla məhdudlaşmır, eyni zamanda kiçik, çevik və hər şeydən əvvəl münasib qiymətli PUA-lara da ehtiyac yaranır.
Bu yaxınlarda Bundesverin qarşıdakı bir neçə il ərzində hücum PUA-ları ilə təchiz olunmuş altı bölmə yerləşdirməyi planlaşdırdığı açıqlanıb. Oktyabr ayından etibarən yeni Baş Qərargah rəisi olan general-leytenant doktor Kristian Freudinq bildirib: “Bir sıra sınaqlara başlamışıq”.
İlk orta mənzilli batareyanın 2027-ci ildə fəaliyyətə başlaması planlaşdırılır. 2029-cu ilə qədər isə uzunmənzilli dəqiq silahlarla təchiz ediləcək daha beş bölmə yaradılacaq. Freudinqin bəhs etdiyi sınaq mərhələsi “kamikadze PUA-ları” kimi də tanınan “gəzən sursatlar”la bağlıdır.
Cəbhədən qonaq otağına
Ukrayna birinci şəxs baxışı ilə idarə olunan və yüksək dəqiqlikli hücum silahları kimi istifadə edilən FPV PUA-larına üstünlük verir. Ordu hərbçiləri bu sahədə hazırlamaq üçün xüsusi simulyasiya proqramlarından istifadə edir.
Təlim vasitəsinin bir hissəsi artıq ilk dəfə ictimaiyyətə təqdim olunub: “Ukrainian Fight Drone Simulator” (UFDS) 2025-ci il dekabrın 10-da “Steam” platformasında yayımlanıb.
Bu, Ukrayna ordusu tərəfindən təlim məqsədilə istifadə olunan simulyatorun “Starter Edition” adı altında mülki istifadəçilər üçün uyğunlaşdırılmış xüsusi versiyasıdır.
Ukrayna PUA Döyüş Qrupu (UFDS) üzvü Oleq deyir: “Simulyator ilk növbədə qeyri-hərbi istifadəçilərə real şəraitdə döyüş PUA-sının idarə olunması barədə əsas anlayış və təcrübə qazandırmaq üçün hazırlanıb”.
“Euronews”un sualına cavab olaraq o bildirib ki, məqsədləri “adi” istifadəçilərin ukraynalı döyüşçülərin gündəlik qarşılaşdıqları çətinliklərlə üz-üzə gəlmələrini təmin etməkdir.
Bununla belə, tapşırıqların və məzmunun böyük hissəsi ixtisaslaşmış hərbi təlim müəssisələri üçün saxlanılacaq və buna görə də ictimaiyyət üçün açıq olmayacaq. Konkret olaraq bu, sadələşdirilmiş xəritə sistemi, daha az tapşırıq məzmunu və bloklanmış digər funksiyaların açıq versiyada mövcud olması deməkdir.
Simulyatorda PUA-lar birinci şəxs baxış bucağından idarə olunur. Eyni zamanda istifadəçilər yük seçməli, xəritələri təhlil etməli və geri çəkilmə marşrutlarını planlaşdırmalıdırlar. Bu səbəbdən simulyator ənənəvi hərbi oyunlardan daha çox real operatorun gündəlik həyatına yaxın şəkildə modelləşdirilib.
PUA simulyatoru Ukraynadakı müharibənin oyun dünyasına necə sirayət etdiyinin yalnız bir nümunəsidir. Ukraynalı oyunçular “DayZ” oyununda da oxşar təcrübə yaşayırlar: rus serverlərində rusdilli oyunçularla qarşılaşırlar və onlar öz personajlarını idarə edirlər.
“Die Zeit” qəzetində yer alan xəbərə görə, bu vəziyyət real insanlara zərər vermədən real durum qarşısında yaşanan “məyusluq və gücsüzlük” hissini azaltmağı hədəfləyən bir növ rəqəmsal vəkil müharibəsi yaradır.
Oyun reallığa hazırlıq olduqda
Rusiyanın “Doxa” nəşrinə görə, 2024-cü ildə Rusiya məktəblərində PUA kurslarına, o cümlədən simulyatorlar, FPV PUA-ları və bəziləri hərbi tətbiqləri əks etdirən PUA laboratoriyaları daxil olmaqla təxminən 540 milyon rubl (5,7 milyon avrodan çox) sərmayə qoyulub.
PUA istifadəsi artıq xüsusi kurslar, məktəb dərnəkləri və dərsliklər vasitəsilə Rusiya tədris proqramına sıx şəkildə inteqrasiya olunub. “Doxa”nın məlumatına görə, dövlət 2030-cu ilə qədər PUA-lar üçün milyonlarla “mütəxəssis” yetişdirmək məqsədilə bu proqramı əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirir.
“Doxa”nın məlumatına görə, Ukraynadakı PUA operatoru məktəblərində UFDS simulyatoru vasitəsilə 5 mindən çox PUA operatoru hazırlanıb. Bununla yanaşı, şirkət simulyatorunu ukraynalı hərbçilərə daha yaxşı kömək etmək üçün necə inkişaf etdirə biləcəyini öyrənmək istəyir. Bu məqsədlə simulyatorun aktiv şəkildə təkmilləşdirilməsi üçün “geniş inkişaf və yaxşılaşdırma siyahısı” təqdim edilib.
Oleq izah edir: “Cəbhə xəttindəki real tapşırıqlara oxşarlıq baxımından bu, simulyatorun arxasındakı əsas ideyamız idi: döyüş meydanındakı təcrübəni döyüşə hazır pilotlar yetişdirmək üçün bir sıra xüsusi çətinlik və tapşırıqlara çevirmək”.
Tərtibatçılar həmçinin cəbhə xəttindəki cari inkişaflar, yeni taktika və çətinliklər, eləcə də simulyatorda mümkün təkmilləşdirmələr barədə rəy almaq üçün əməliyyat briqadaları ilə birbaşa dialoq aparırlar.
Oleq fiber-optik PUA operatorlarının hazırlanması üçün yeni bir modeli nümunə göstərərək deyir: “Daha sonra bu məlumatları yeni tapşırıqlar və ya xüsusi təlim kursları şəklində tətbiq edirik”.
Fiber-optik PUA-lar idarəetmə əmrlərini və video məlumatlarını ötürən və onları radioelektron qarışdırmalara qarşı həssas olmayan edən çox nazik kabel vasitəsilə yerüstü stansiyaya qoşulur. Bu, onları düşmən siqnal pozucularından yayınmaq və çatılması çətin hədəfləri vurmaq üçün ideal edir. Zəif tərəfləri isə ondan ibarətdir ki, görünən kabel aşkar edilərsə, asanlıqla məhv edilə bilərlər.
PUA-lar müharibə doktrinasını davamlı olaraq dəyişir. Buna görə də UFDS hesab edir ki, “gələcəyin ordularında hər bir əsgər PUA-ların necə istifadə olunması barədə əsas anlayışa malik olmalıdır”. Simulyator bahalı avadanlığa zərər vermədən və şəxsi həyatı riskə atmadan tapşırıqları məşq etmək üçün istifadə oluna bilər.
Simulyatorun digər ordular tərəfindən də istifadəsi hədəflənir. Oleqin sözlərinə görə, UFDS bu mövzuda artıq bir neçə alman qurumu ilə əlaqə yaradıb. Lakin hazırda Bundesverlə birbaşa əlaqə yoxdur.
Oleq hesab edir ki, UFDS təlimin miqyasını genişləndirməyə kömək edə bilər, çünki proqram təminatına əsaslanan və real taktiki təlimin birləşməsi “ən yaxşı nəticələri” verir.
Almaniyanın Xarici Ticarət və Ödənişlər Qaydalarına (AWV) əsasən, “Əlavə 1”, “Bölmə A”, 0014 nömrəli mal siyahısına uyğun olaraq, hərbi ssenarilər üçün simulyatorlar və PUA-lar da daxil olmaqla “hərbi təlim üçün xüsusi avadanlıqlar” Almaniyada “sərt nəzarət olunan hərbi avadanlıqlar” kateqoriyasına daxildir.
Oleq bildirib: “Almaniyanın müdafiə qabiliyyətlərini modernləşdirmə yolunda olduğu açıqdır və simulyasiyaya əsaslanan təlimdən istifadə bu məqsədə çatmaq üçün sürətli və münasib xərc tələb edən bir yoldur.
Bunun işlədiyini bilirik, çünki bu həllər Ukraynada özünü doğruldub. Ümid edirik ki, bu cür müdafiə yönümlü təlim proqramlarının inteqrasiyasına dair qayda və tənzimləmələr Avropa ölkələrində uyğunlaşdırılacaq və tətbiq prosesi sürətləndiriləcək”.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
