Keçən ay İsrail Yəmənə təşkil etdiyi bir hücumda 1.800 kilometr uzaqlıqdakı bir hava bazasından F-15 qırıcı təyyarələrini hərəkətə gətirdi. Əslində hava döyüşü üçün dizayn edilmiş bu təyyarələr İsrail tərəfindən yerüstü hədəflərə hücum edə biləcək şəkildə xüsusi modifikasiya olunub. İsrail Hava Qüvvələri bu təyyarələri həm ABŞ, həm də İsrail istehsalı olan müasir silahları daşıya biləcək şəkildə təchiz edərək əməliyyat qabiliyyətini artırıb.

Lakin İrana qarşı planlaşdırılan mümkün hücum, bənzər məsafədə olsa da, daha mürəkkəb hərbi planlaşdırma tələb edir. İranın inkişaf etmiş hava müdafiə sistemləri, coğrafi mövqeyi və nüvə obyektlərinin yeraltı infrastrukturu belə bir əməliyyatın riskini və texniki çətinliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

İranın İnkişaf Etmiş Müdafiə Sistemləri

İranın nüvə obyektləri və ballistik raket bazaları yerin dərinliklərinə yerləşdirilib ki, bu da onların hədəf alınmasını çətinləşdirir. Bundan əlavə, İran əsasən yerli istehsal olan inkişaf etmiş hava müdafiə sistemlərinə sahibdir. Rusiyadan alınan S-300 sisteminə bənzər xüsusiyyətlərə sahib olduğu iddia edilən bu sistemlər İsrailin atacağı raketləri qarşısını almaq məqsədilə dizayn edilib. Lakin ötən ilin aprelində İsrailin həyata keçirdiyi bildirilən İsfahan hücumu zamanı bu hava müdafiə sistemləri effektiv şəkildə cavab verə bilməyib.

Ən son baş vermiş “Rising Lion” əməliyyatında İrana məxsus bir çox hava müdafiə sistemi sıradan çıxarılıb. İsrail Hava Qüvvələri bu strateji hücum zamanı İran hava sahəsində nəzarəti böyük ölçüdə ələ keçirib.

Əməliyyat zamanı istifadə olunan radioelektron mübarizə vasitələri və dəqiq zərbə qabiliyyətinə malik silahlarla İranın radar və hava hücumundan müdafiə infrastrukturu ciddi şəkildə hədəfə alınıb. Bildirilir ki, zərbələr “Bavar-373”, “Khordad-15” kimi sistemlərə və müxtəlif radar şəbəkələrinə yönəlib.

İsrailin hava üstünlüyü əldə etməsi ona həm kəşfiyyat uçuşları, həm də dərinlikli zərbələr baxımından üstünlük qazandırıb. Tehran isə hələlik bu hücumlara genişmiqyaslı cavabla reaksiya verə bilməyib.

İsrailin 20 İllik Hazırlığı

İsrail İrana qarşı mümkün bir hücuma hazırlaşmaq üçün 20 il ərzində milyardlarla dollar sərmayə yatırıb. Bu müddətdə inkişaf etdirilən silahlar arasında ABŞ-nin belə İsrailə satmaqdan imtina etdiyi xüsusi silahlar da yer alır. İnkişaf etdirilən bu silahlar arasında həm səsdən sürətli raketlər, həm də yeraltı obyektləri hədəf ala bilən sığınacaq dələn bombalar var.

Uzun Mənzilli Hücum Raketləri

2000-ci illərdə İsrail, döyüş təyyarələrindən atıla bilən iki uzun mənzilli raket inkişaf etdirib. Bu raketlər yüzlərlə kilometr məsafəyə çata bilir və İranın müdafiə xəttinin arxasından hücum etməyə imkan verir. Səsdən sürətli olduqları üçün hədəfə çatma müddətləri qısalır və qarşısının alınması çətinləşir.


“Rampage” Raket Sistemi

“Israel Aerospace Industries” və “Elbit Systems” tərəfindən hazırlanmış “Rampage” havadan atılan ballistik raket sinifinə daxil olan təsirli bir sistemdir. Uzun mənzili, yüksək sürəti və güclü dağıdıcı gücü ilə seçilən bu raket İsrail Hava Qüvvələrinin döyüş təyyarələrindən atıla bilən ən kritik silahlardan biridir.

“Rampage” 306 mm diametrə, 4.7 metr uzunluğa malikdir və təxminən 570 kq ümumi çəkidədir. Üzərindəki 140-150 kq-lıq döyüş başlığı, yüksək dağıdıcı güc təqdim edərək zirehli və qorunan hədəflər üzərində təsirli nəticələr verir.

Raket INS/GPS yönləndirmə sistemləri sayəsində hədəfə yüksək dəqiqliklə zərbə endirə bilir. Buraxılış yüksəkliyi və platformanın sürətinə bağlı olaraq 200 kilometrdən çox məsafələrə çata bilir. “Rampage” yüksək effektivliyinə baxmayaraq, sərfəli xərci ilə də fərqlənir və bu xüsusiyyəti ilə İsrailin müdafiə büdcəsinə önəmli töhfə verir.


ROCKS Raket Sistemi: Dərin Hədəflər üçün Səssiz Təhlükə

İsrailin “Rafael Advanced Defense Systems” şirkəti tərəfindən hazırlanmış ROCKS raketi müasir hava qüvvələrinin dərin və qorunan hədəfləri yüksək dəqiqliklə vurması üçün hazırlanmış qabaqcıl “hava-yer” sistemidir. F-16, F-15 və F-35 kimi platformalardan atıla bilən bu raket, xüsusilə yeraltı obyektlər və möhkəmləndirilmiş hərbi qurğular kimi strateji hədəflərə qarşı təsirli həllər təqdim edir.

ROCKS INS/GPS yönləndirməsinə əlavə olaraq elektro-optik hədəfləmə qabiliyyəti ilə də təchiz olunub. Bu sayədə həm sabit, həm də əvvəlcədən müəyyən edilmiş hədəflər üzərində yüksək dəqiqlik təmin edir. “Rafael” tərəfindən hazırlanmış görüntü tanıma alqoritmləri, raketin terminal mərhələdə hədəf görüntüsü ilə uyğunlaşdırma aparmasına və dəqiq yönləndirmə həyata keçirməsinə imkan verir.

Raketin rəsmi olaraq təsdiqlənmiş mənzili açıqlanmasa da, qiymətləndirmələrə görə 300 kilometrə qədər çata bildiyi təxmin olunur. Bu mənzil döyüş təyyarələrinin düşmən hava müdafiə sistemlərinə yaxalanmadan hücum həyata keçirməsinə şərait yaradır. Təxminən 500 kq çəkidə olan ROCKS bu çəki daxilində təsirli bir beton dələn döyüş başlığı daşıyaraq, İran kimi ölkələrdəki nüvə obyektləri kimi dərinlikdə qorunan hədəfləri məhv edə biləcək gücdədir.

“Rafael”in “yüksək sürətli, yüksək dəqiqlikli, uzaq məsafədən atıla bilən silah” sinifində yerləşdirdiyi ROCKS İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin düşmən ərazisinin dərinliklərindəki strateji hədəfləri aşağı risklə zərərsizləşdirməsi baxımından mühüm qabiliyyət təklif edir.


GBU-39 SDB: Hədəfi Nöqtə Atışı ilə Vuran Ağıllı Bomba

ABŞ istehsalı olan GBU-39 “Small Diameter Bomb” (SDB) müasir döyüş təyyarələrinin silah tutumunu artırmaq məqsədilə hazırlanmış yüksək dəqiqlikli yönləndirilən bombadır. INS/GPS yönləndirmə sisteminə sahib olan GBU-39 hədəfi metrdən də az sapma ilə vura bilmə qabiliyyəti ilə seçilir. Təxminən 130 kiloqram ağırlığında olan bu silah sərtləşdirilmiş hədəflərə qarşı effektiv beton dələn xüsusiyyəti ilə kritik infrastruktur obyektlərinin zərərsizləşdirilməsində istifadə olunur.

F-15, F-16 və F-35 kimi platformalarda BRU-61/A silah asqısı ilə inteqrasiya edilən SDB hər bir silah stansiyasında dörd ədəd sursatın eyni anda daşınmasına imkan verir. Bu xüsusiyyət döyüş təyyarələrinin bir uçuşla daha çox hədəfi vurmasını təmin edir.

Aerodinamik quruluşu sayəsində yüksək hündürlükdən buraxıldıqda 100 kilometrdən artıq məsafəyə çata bilən GBU-39 aşağı radar izi və yüksək manevr qabiliyyəti ilə düşmən hava müdafiə sistemlərindən yayınmaqda üstünlük təqdim edir. Təxminən <5 metr CEP (Circular Error Probable) dəyəri ilə hədəfi nöqtə dəqiqliyi ilə vura bilən bu silah müasir hava əməliyyatlarının əvəzolunmaz vasitələrindən biri hesab olunur.


SPICE 250: Hədəfi Uçuş Zamanı Yeniləyə Bilmə Qabiliyyətli Ağıllı Sursatı

İsrailin müdafiə şirkəti “Rafael Advanced Defense Systems” tərəfindən hazırlanmış SPICE 250 müasir hava əməliyyatlarında yüksək dəqiqlik və elastiklik təmin edən ağıllı sursat həlləri arasında yer alır. Təxminən 125 kiloqram ağırlığa sahib olan SPICE 250 qanad dəstləri sayəsində 100 kilometrdən artıq məsafələrə çata bilir. Bu xüsusiyyət döyüş təyyarələrinin düşmən hava müdafiə sistemlərinə daxil olmadan hədəfləri vura bilməsinə imkan yaradır.

Silah orta mənzilli uçuş mərhələsində INS/GPS yönləndirmə sistemi, terminal mərhələdə isə elektro-optik axtarıcı başlıq ilə idarə olunur. “Rafael” tərəfindən hazırlanmış inkişaf etmiş görüntü tanıma alqoritmləri (ATR) sayəsində hədəf görüntüsü ilə müqayisə apararaq nöqtə dəqiqliyi ilə zərbə endirir. Bu texnologiya marketinqdə adətən “süni zəka dəstəkli yönləndirmə” olaraq təqdim edilir.

Ən diqqətəlayiq xüsusiyyətlərindən biri “Man-in-the-Loop” qabiliyyətidir. Bu sayədə sursat atıldıqdan sonra uçuş zamanı operator tərəfindən hədəf yenilənməsi həyata keçirilə bilər. SPICE 250 sabit hədəflərlə yanaşı, hərəkətli hədəfləri də effektiv şəkildə vura bilir və bu yönü ilə dinamik döyüş mühitlərində əməliyyat uğurunu artırır.

Aşağı çəkisi sayəsində təyyarələrin daha çox sursat daşımasına imkan verən SPICE 250 yüksək texnologiya və xərc effektivliyi ilə bir çox ölkənin hava qüvvələri üçün cəlbedici bir həll təqdim edir.


POPEYE Raket Sistemi: Dərin Hədəflərə Yüksək Dəqiqliklə Zərbə

İsrailin aparıcı müdafiə şirkətlərindən biri olan “Rafael Advanced Defense Systems” tərəfindən hazırlanmış POPEYE raketi yüksək dağıdıcı güc və dəqiq yönləndirmə sistemi ilə dərin strateji hədəfləri vurmaq üçün dizayn olunub. “Man-in-the-Loop” xüsusiyyətinə malik bu sistem uçuş zamanı operator tərəfindən yönləndirilə bilməsi sayəsində hədəf üzərində maksimum nəzarət və dəqiqlik təmin edir. POPEYE raketi AN/ASW-55 data bağlantı podu ilə birlikdə işləyərək canlı görüntü ötürülməsi və hədəf güncəlləməsinə imkan verir.

Təxminən 1.360 kiloqram ümumi ağırlığa sahib olan bu raket daxilində 360 kiloqramdan artıq döyüş başlığı daşıyır və xüsusilə yeraltı sığınacaqlar, komanda mərkəzləri və möhkəmləndirilmiş hərbi obyektlər kimi sərt hədəflərə qarşı effektiv nəticələr təqdim edir. 100 kilometr məsafəyə qədər çata bilən POPEYE elektro-optik yönləndirmə və data bağlantısı sayəsində hədəfə nöqtə dəqiqliyi ilə yönəldilir.

İsrail Hava Qüvvələri tərəfindən geniş şəkildə istifadə olunan POPEYE ABŞ tərəfindən də inventara daxil edilib və F-15E kimi platformalarda effektiv şəkildə inteqrasiya olunub. Bu imkanları ilə POPEYE, xüsusilə İran kimi dərin hədəflərə qarşı həyata keçiriləcək əməliyyatlarda üstünlük verilən strateji silahlardan biri sayılır.


SPIKE LR Raket Sistemi: İsrailin Uzun Mənzilli Ağıllı Tank Əleyhinə İdarəolunan Raket Kompleksi

İsrailin müdafiə şirkəti “Rafael Advanced Defense Systems” tərəfindən hazırlanmış SPIKE LR tank əleyhinə idarəolunan raket kompleksi yüksək dəqiqlikli yönləndirmə sistemi və elastik istifadəyə sahib müasir bir silah sistemidir. Əsas məqsədi zirehli texnika, tanklar, personal daşıyıcıları və möhkəmləndirilmiş qurğular kimi sərt hədəflərin məhv edilməsidir və bu raket həm ənənəvi, həm də hibrid döyüş şəraitində effektiv şəkildə istifadə oluna bilir.

SPIKE LR “At-Unut” (Fire-and-Forget) və “At-İzlə-Yenilə” (Fire-and-Observe/Update) modlarında işləyə bilən inkişaf etmiş elektro-optik yönləndirmə sisteminə malikdir. Bu sayədə operator raketi atdıqdan sonra hədəf üzərində nəzarəti davam etdirə, hədəfi dəyişdirə və ya atışı ləğv edə bilər. Xüsusilə SPIKE LR2 versiyası ilə raketin mənzili 5.5 kilometrə qədər artırılıb, bu da onu həm sabit mövqelərə, həm də mobil hədəflərə qarşı təsirli edir.

Daşına bilən quruluşu və çoxşaxəli istifadə imkanları sayəsində SPIKE LR-nin xüsusi qüvvələr və kəşfiyyat xidmətləri tərəfindən istifadə edildiyi iddiaları da var. Bəzi açıq mənbələr raketin İranda həyata keçirilmiş gizli əməliyyatlarda MOSSAD agentləri tərəfindən istifadə olunduğunu irəli sürür. Artıq İran tərəfindən də rəsmi olaraq təsdiqlənən bu məlumatlar silahın assimetrik münaqişələrdə təqdim etdiyi üstünlüklərə işarə edir.

Dəqiqlik, mənzil və taktiki elastiklik sahələrində təqdim etdiyi üstün performansla SPIKE LR müasir hibrid müharibə şəraitində yüksək dəyərə malik raket sistemi kimi qiymətləndirilir.

“Jericho” Raketləri və MPR 500: İsrailin Dərin Zərbə Gücü

İsrailin strateji çəkindirmə vasitələrindən biri olan “Jericho” raket ailəsi uzun mənzilli “yer-yer” ballistik raket sistemləri ilə diqqət çəkir. “Jericho I” ilk olaraq Fransanın “Dassault” şirkəti ilə hazırlanan bir prototip üzərində qurulub, daha inkişaf etmiş versiyaları olan “Jericho II” və xüsusilə “Jericho III” isə “Israel Aerospace Industries” (IAI) tərəfindən modernləşdirilib. Qərb kəşfiyyat hesabatlarına görə, “Jericho III” həm konvansional, həm də nüvə başlığı daşıya biləcək şəkildə hazırlanıb və İsrailin ikinci zərbə qabiliyyətinin əsasını təşkil edir. İsrail bu qabiliyyətini rəsmi olaraq təsdiqləməyib, lakin nüvə qeyri-müəyyənlik strategiyası çərçivəsində bu raketlərə sahib olduğu geniş şəkildə qəbul olunur.

“Palmachim” Hava Bazasından edilən sınaqlar ictimaiyyətə adətən “mühərrik sınaqları” kimi təqdim olunur və bu yolla İsrailin uzun mənzilli raket qabiliyyəti barədə strateji qeyri-müəyyənlik siyasəti qorunur. 1988-ci ildə təqdim olunan “Shavit” peyk buraxılış qurğusu “Jericho II” infrastrukturuna əsaslanır və hərbi məqsədlərlə asanlıqla uyğunlaşdırıla bilən ikili istifadəli bir sistem olaraq, İsrailin ballistik raket inkişaf etdirmə qabiliyyətini dolayı yolla sübut edir.

Digər tərəfdən, İsrailin yüksək mühafizəli hədəflərə qarşı konvansional silah portfeli də inkişaf edir. “Elbit Systems” tərəfindən hazırlanan MPR 500 adlı sığınacaq dələn bomba 4 metr qalınlığında betonu deşə bilmək qabiliyyəti ilə seçilir. F-15I döyüş təyyarələrində sınaqdan keçirilən bu silah klassik bomba formasında olub, atılma yüksəkliyinə bağlı olaraq onlarca kilometrə çata bilir. Daha aşağı strateji profil tələb edən əməliyyatlar üçün effektiv bir seçim təklif edən MPR 500 “Jericho” kimi yüksək təsirli ballistik sistemlərin əvəzinə daha məhdud hədəflərdə istifadə edilə bilən taktiki bir həll kimi önə çıxır.

İsrailin bu çoxqatlı raket və sursat strukturu həm nüvə çəkindirmə, həm də nöqtə atışı konvansional hücum qabiliyyəti baxımından bölgədəki strateji tarazlığa təsir edən ən mühüm amillərdən biridir.

“POPEYE Turbo”: İsrailin Sualtıdan Buraxılan Strateji Cavabı

İsrailin “Rafael Advanced Defense Systems” şirkəti tərəfindən hazırlanmış “POPEYE Turbo” sualtı qayıqlardan atılmaq üçün nəzərdə tutulmuş uzun mənzilli bir qanadlı raketdir. Xüsusilə “Dolphin” sinifinə daxil olan sualtılara inteqrasiya edilmiş bu raket soyuq buraxılış (cold-launch) üsulu ilə torpedo borularından atıla biləcək şəkildə hazırlanıb. “POPEYE Turbo” İsrailin düşmən ərazilərinə qarşı dənizdən strateji zərbə qabiliyyətini təmsil edən mühüm bir silah kimi ön plana çıxır.

Raketin rəsmi mənzili açıqlanmayıb, Qərb hərbi mənbələrinə görə bu məsafə 1.500 ilə 1.800 kilometr arasında qiymətləndirilir. Bu məsafə, İsrail sualtı qayıqlarının Qırmızı dəniz və ya Oman dənizi üzərindən İran sahillərinə yaxınlaşmadan, İran ərazisindəki strateji hədəfləri vurmasını mümkün edir.

“POPEYE Turbo”nun ən diqqət çəkən xüsusiyyətlərindən biri isə başlıq daşıma qabiliyyətidir. Raketin həm konvansional, həm də nüvə başlığı daşıya biləcək şəkildə hazırlandığı ABŞ Konqres Araşdırma Xidməti (CRS) və “Jane’s Defence Weekly” kimi nüfuzlu mənbələr tərəfindən dəfələrlə qeyd olunub. İsrailin bu qabiliyyəti rəsmi olaraq təsdiqlənməyib və ölkənin nüvə qeyri-müəyyənlik strategiyası ilə üst-üstə düşür.

Bu xüsusiyyətləri ilə “POPEYE Turbo” İsrailin ikinci zərbə (second-strike) qabiliyyətini dəstəkləyən əsas silah sistemlərindən biri kimi qiymətləndirilir. Raket yalnız hərbi çəkindirməni artırmır, həm də İsrailin bölgədəki strateji balansı formalaşdırma qabiliyyətinin təməl daşlarından biri kimi qəbul olunur.

Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az