Əvvəla, Ermənistanın indiki Konstitusiyasının 1990-cı il “müstəqillik aktına” və daha öncə qəbul edilmiş “Dağlıq Qarabağın Ermənistanla birləşdirilməsi haqqında” SSRİ dövründəki parlament qərarlarına istinad etməsi Ermənistanın siyasi və hüquqi yaddaşında Qarabağa iddiaların açıq şəkildə qorunduğunu sübut edir. Dilanyanın bəyanatı isə yalnız formal və kontekstdən qoparılmış ifadələrdən ibarətdir.
Bakı nəyi dəqiq bilir?
Bakı yaxşı başa düşür ki, Ermənistan 30 il ərzində “de-yure” konstitusiyasında hansısa konkret xəttin yazılıb-yazılmamasından daha çox “de-fakto” siyasətinə görə məsuliyyət daşıyır.
Ermənistan rəhbərləri illər ərzində:
• Qarabağa qanunsuz səfərlər ediblər,
• Separatçı rejimlə ikitərəfli görüşlər keçiriblər,
• Müdafiə nazirləri cəbhə xəttində təlimlərə qatılıb,
• Ermənistan büdcəsindən separatçılara maliyyə vəsaiti ayrılıb.
Bütün bunlar Ermənistanın “qarabağsız konstitusiya” bəhanəsinin arxasında gizlənməsinin nə qədər əsassız olduğunu göstərir.
Ermənistanın keçmişi silmək cəhdi: “Hüquqi izlərin” betonlanması
Bakıdan səslənən tələblər yalnız bir şeyin ətrafında cəmlənir – Ermənistan keçmişdəki iddialarını, təcavüzkar siyasətini və separatçılığı legitimləşdirməyə yönəlmiş hüquqi-siyasi addımlarını rəsmən və geri dönüşü olmayacaq şəkildə sıradan çıxarmalıdır.
Azərbaycan üçün bu, sadəcə simvolik məsələ deyil. Ermənistanın Konstitusiyası və onunla bağlı sənədlər beynəlxalq hüquq sistemində “iradə bəyanatı” rolunu oynayır. Ermənistan isə hazırda bu hüquqi arxitekturanın üzərində “əvvəlki iddiaların qalıqları” olan təməli qoruyub saxlayır. Əgər bu təməl qalırsa, o zaman gələcəkdə istənilən revanşist qüvvə həmin hüquqi zəmini yenidən işə sala bilər.
Bu baxımdan, Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsi Bakı üçün sadəcə “hüquqi dəqiqlik” deyil, regional təhlükəsizliyin, sabitliyin və sülhün fundamental şərtidir.
Əsl məqsəd nədir? Bakı nədən ehtiyat edir?
Azərbaycan tərəfi çox yaxşı anlayır ki, Ermənistan bu “keçmişi silmək” məsələsində səmimi deyil. Yəni məqsəd sadəcə beynəlxalq ictimaiyyəti sakitləşdirmək, sülh gündəmini formal şəkildə qorumaq və eyni zamanda, gələcək üçün siyasi manevr sahəsini saxlayaraq “status-kvonu hüquqi dondurmağa” çalışmaqdır.
Dilanyanın bəyanatı da bu kontekstdə, Ermənistanın öz “təmiz keçmişini” süni şəkildə formalaşdırmaq cəhdidir. Lakin Azərbaycan üçün bu keçmiş aydındır və ədalətin bərqərar olması üçün yalnız real dəyişikliklər yetərlidir – yəni, Ermənistan Konstitusiyası həm tekstual, həm ideoloji, həm də hüquqi cəhətdən Qarabağa hər hansı iddianı birdəfəlik istisna etməlidir.
Nəticə: Bakı prinsipial tələbdə haqlıdır
Azərbaycanın Ermənistan Konstitusiyasında dəyişikliyə dair tələbi hüquqi mübahisədən çox daha geniş, strateji və təhlükəsizlik məsələsidir. Ermənistan regionda etibarlı tərəfdaş olmaq istəyirsə, bunun üçün sadəcə “sözlərlə yox, hüquqi zəmanətlərlə” hərəkət etməlidir.
Və nəhayət: Ermənistanın keçmiş prezidentlərinin, baş nazirlərinin, nazirlərinin və parlamentlərinin Qarabağa qanunsuz səfərləri, onların bəyanatları, parlament aktları, büdcə qərarları arxivlərdədir – tarix və hüquq unutmur.
Firuz Bağırov
Ordu.az
