Tramp və Netanyahu əvvəlcə üz-üzə, daha sonra nümayəndə heyətləri səviyyəsində danışıqlar aparıb, bundan sonra yenidən təkbətək görüş keçirib, ardınca isə mətbuata bəyanatlarla çıxış ediblər. ABŞ prezidenti Qəzza əhalisini təxliyə etmək qərarını bir daha təsdiqləyib. O deyib ki, 2 milyona yaxın fələstinli ya müxtəlif ölkələrdə daimi yaşayış yeri seçməli, ya da sülh və ləyaqətli həyat tapacaqları ölkədə kollektiv şəkildə məskunlaşmalıdır.
Trampın açıqlamasının sensasiyası ondan ibarətdir ki, Birləşmiş Ştatlar Qəzza üzərində uzunmüddətli nəzarət qurmaq, ərazini müharibənin yaratdığı dağıntılardan təmizləmək, on minlərlə iş yeri yaratmaq və onu fələstinlilərin də qayıda biləcəyi Yaxın Şərq cənnətinə çevirmək niyyətindədir. ABŞ prezidentinə İsrailin İordan çayının qərb sahilini ilhaq etməsi ilə bağlı da sual verilib.
Tramp cavab verib ki, bu məsələ də müzakirə olunub, lakin növbəti dörd həftə ərzində yekun qərar veriləcək. O, İsraillə Səudiyyə Ərəbistanına səfər etmək niyyətini açıqlayıb və aydın şəkildə bəyan edib ki, Fars körfəzindəki ən nüfuzlu ərəb monarxiyasının Qəzza məsələsində İsrail-ABŞ razılaşmasının həyata keçirilməsini dəstəkləməsi üçün vasitəçilik etməyə çalışır.
Misir və İordaniya Qəzza əhalisini qəbul etmək ideyasını rədd edib. Türkiyə Trampın təklifini tamamilə qəbuledilməz hesab edib və HƏMAS-ı əmin edib ki, bundan sonra da Fələstin xalqının ədalətli mübarizəsini hər vasitə ilə dəstəkləyəcək. ABŞ prezidenti isə, əksinə, fələstinlilərin hər dəfə eyni səhvi təkrarlamamalı olduğunu bəyan edib. Yəni onlar müstəqil dövlətə sahib olmaq üçün İsrailə qarşı silahlı mübarizə aparmalıdırlar.
Bu kontekstdə Suriyanın keçid prezidenti Əhməd əş-Şəraanın Ankaraya səfəri diqqəti çəkir. Şəraanın səfəri çox güman ki, təsadüfən Ağ Evdə Tramp-Netanyahu danışıqları ilə üst-üstə düşməyib. “Anadolu” agentliyinin məlumatına görə, Şəraa Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğandan 1967-ci il sərhədlərinə qayıtmaq üçün İsrailə beynəlxalq təzyiqi təmin etməyi istəyib.
Bəşər Əsəd rejiminin süqutundan sonra İsrail Colan təpələrində yeni mövqelər tutub. Müdafiə naziri İsrael Katz İsrail ordusunun Suriya ərazisi olan Hebron yüksəkliklərini heç vaxt tərk etməyəcəyini açıqlayıb. Türkiyə mətbuatının Ərdoğan-Şəraa danışıqları ilə bağlı xəbərlərindən də anlaşıldığı kimi, Dəməşqin yeni hökuməti yeni ordunun qurulması hüququnu demək olar tamamilə Türkiyəyə verib.
Birgə mətbuat konfransında Ərdoğan Türkiyə və Suriyanı “vahid coğrafi məkan” adlandırıb. Şəraa faktiki olaraq Türkiyənin qarşısına İsraili cilovlamaq vəzifəsini qoyub. Görünür, Ərdoğan bunu istəyir, amma Suriya tərəfi vasitəsilə ictimailəşdirir. ABŞ prezidenti fevralın 4-də İsraillə strateji müttəfiqliyin yeni dövrünü elan edib. Netanyahu Fələstin dövləti məsələsini hərbi güc yolu ilə həll etmək üçün faktiki olaraq kart-blanş alıb.
Türkiyə son il yarım ərzində dəfələrlə prezident səviyyəsində Fələstinin müstəqilliyini qazanacağını və bölgədə sülhün bərqərar olacağını bəyan edib. Tramp və Netanyahu razılaşıblar ki, Yaxın Şərqdə sülhün təminatı Fələstin məsələsinin aradan qaldırılması, İsrailin mütləq yurisdiksiyasının təsdiq olunmasıdır.
Türkiyə bu planı həyata keçirməyin ağırlığının altına düşəcəkmi? Çağırış olduqca açıqdır. Tramp Türkiyə-İsrail hərbi toqquşması ssenarisini təhrik edir? Nəyin naminə?
Asif Cəfərov
Ordu.az
