İlk baxışdan bu satış Almaniyanın ən böyük müdafiə podratçısının avtomobil istehsalı bölməsinin adi korporativ ayrılması kimi görünür. Lakin daha geniş mənada bu addım “Rheinmetall”ın Ukraynadakı müharibəyə cavab olaraq son illərdə keçdiyi transformasiyanın növbəti mərhələsini əks etdirir. Şirkət şaxələndirilmiş sənaye istehsalçısından tamamilə müdafiə sənayesinə yönəlmiş müəssisəyə çevrilir. Bu isə Avropa iqtisadiyyatında ənənəvi avtomobil istehsalından daha çox müdafiə məhsullarının istehsalının üstünlük qazandığını göstərir.
“Rheinmetall AG”nin qısa tarixi
1889-cu ildə yaradılan “Rheinmetall” tarixən həm avtomobil komponentlərinin, həm də hərbi texnikanın istehsalı ilə məşğul olub. Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl Almaniya imperiyası üçün sursat istehsal edən zavod kimi fəaliyyətə başlayan şirkət, müharibədən sonra Versal müqaviləsinin məhdudiyyətləri səbəbindən mülki istehsala keçib.
Lakin bu mülki fəaliyyət uzun sürməyib. Adolf Hitlerin hakimiyyətə gəlməsindən sonra şirkət yenidən əsas fəaliyyət istiqamətinə qayıdaraq nasist Almaniyasının hərbi maşını üçün pulemyotlar, artilleriya sistemləri, zenit topları və sursat istehsal etməyə başlayıb. İkinci Dünya müharibəsinin sonuna doğru müəssisənin istehsal gücünün böyük hissəsi müttəfiqlərin bombardmanları nəticəsində məhv edilsə də, müharibədən sonra yenidən qurulub. Sonrakı dövrdə şirkət Qərbi Almaniyanın Bundesver ordusunun əsas silah təchizatçılarından birinə çevrilib və eyni zamanda mülki bazarlarda da fəaliyyətini genişləndirib.
Bu gün “Rheinmetall” daha çox “Leopard” tankının komponentlərinin istehsalçısı kimi tanınır. Şirkət NATO ölkələrinə artilleriya sistemləri, sursat, hava hücumundan müdafiə sistemləri, hərbi yük avtomobilləri və getdikcə daha çox sayda pilotsuz uçuş aparatı daxil olmaqla geniş çeşiddə müdafiə məhsulları təqdim edir.
Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya müdaxiləsindən sonra “Rheinmetall”ın müdafiə istehsalı sürətlə artıb. Şirkət Avropada hərbi xərclərin yüksəlməsi fonunda müharibənin ən uğurlu sənaye müəssisələrindən birinə çevrilib və bazar dəyəri kəskin şəkildə yüksəlib.
“Rheinmetall” niyə mülki istehsaldan imtina edir?
Şirkətin “Power Systems” bölməsi mühərriklər, nasoslar, emissiyaya nəzarət sistemləri və digər avtomobil komponentləri istehsal edirdi. Lakin hərbi sahədəki uğurlardan fərqli olaraq, bu istiqamətdə fəaliyyət çətinləşib. Avropa avtomobil sənayesi elektromobillərə keçid, Çin istehsalçılarının rəqabəti, zəifləyən tələbat və mənfəət marjasının azalması kimi bir sıra problemlərlə üzləşib.
Nəticədə avtomobil bölməsinin saxlanılması maliyyə baxımından getdikcə daha çətin əsaslandırılan qərara çevrilib.
“Power Systems”in satışının daha böyük mənası isə Avropanın yenidən silahlanması prosesidir. 2022-ci ildən etibarən Almaniya müdafiə xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə artırıb, NATO üzvləri isə hərbi büdcələrini genişləndiriblər. Sursata tələbat kəskin yüksəlib, raket istehsalı isə genişlənib.
“Rheinmetall” bu tendensiyadan maksimum faydalanan şirkətlərdən biri olub. Müharibə başlayandan bəri şirkət Avropanın müxtəlif ölkələrindən böyük artilleriya, sursat və hərbi texnika sifarişləri alıb.
Bunun nəticəsində şirkətin səhmlərinin dəyəri sürətlə yüksəlib. 2022-ci ilin fevralında, müharibə başlamazdan əvvəl bir səhm təxminən 90 avro olduğu halda, 2023-cü ilin fevralında 250 avroya, 2024-cü ilin fevralında 400 avroya, 2025-ci ilin fevralında 900 avroya, 2026-cı ilin fevralında isə təxminən 1600 avroya çatıb.
Şirkət üçün iqtisadi hesab sadə idi: müdafiə sektoru hazırda avtomobil istehsalından daha sürətli inkişaf, daha iri dövlət müqavilələri və daha yüksək mənfəət imkanları təqdim edir.
Avropa istehsalçıları ixtisaslaşmaya üstünlük verir
“Power Systems”i satın alan “Aequita” çətin vəziyyətdə olan şirkətləri əldə etmək, onların fəaliyyətini yenidən qurmaq və gəlirliliyini artırmaq üzrə ixtisaslaşıb. Müqavilə çərçivəsində dünya üzrə təxminən 6250 əməkdaşın iş yerini qoruyacağı gözlənilir.
“Aequita” hesab edir ki, avtomobil istehsalı ilə məşğul olan bölmə bu sahəyə fokuslanmış sahiblik altında daha uğurlu fəaliyyət göstərə bilər. Çünki Avropanın yenidən silahlanmasına yönəlmiş müdafiə şirkətinin tərkibində bu istiqamət prioritet hesab olunmur.
“Power Systems”in satılması ilə “Rheinmetall”ın müdafiə sənayesinə daha çox diqqət ayırması Avropada müşahidə olunan daha geniş tendensiyanın - müdafiə-sənaye bazasının genişlənməsinin bir hissəsidir.
Soyuq müharibə dövründə bir çox sənaye şirkətləri həm mülki, həm də hərbi fəaliyyət sahələrinə malik idi. Lakin bu gün ixtisaslaşma meyli güclənir. Görünür, “Rheinmetall” hesablamalar apararaq belə nəticəyə gəlib ki, artilleriya sistemlərinə, sursata və hərbi sistemlərə yatırılan hər avro avtomobil komponentlərinə qoyulan investisiyadan daha yüksək gəlir gətirir.
Bu addım Ukrayna müharibəsinin təkcə hərbi strategiyanı deyil, həm də Avropanın sənaye mənzərəsini dəyişdirdiyini göstərir. Müdafiə istehsalı təşviq olunur, avtomobil bazarı isə çətinliklərlə üzləşir.
135 illik sənaye nəhənginin gələcəyini məhz müdafiə sektorunda görməsi həm də Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsindən sonra Avropada yaranmış təhlükəsizlik narahatlıqlarının artdığını nümayiş etdirir. Bu vəziyyət onu göstərir ki, müdafiə sənayesindəki yüksəliş yalnız müvəqqəti müharibə reaksiyası deyil, bütövlükdə Avropanın sənaye strukturunun yenidən formalaşdırılması prosesidir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
