Son illərdə Suriya onilliklər boyu davam edən diktaturadan, geniş institusional korrupsiyadan və “Bəəs” partiyasının təkpartiyalı idarəçiliyindən sonra baş verən müharibənin dağıntılarından çox əziyyət çəkib. Xüsusilə Suriyanın şimal-qərbindəki kiçik ərazilərdə məhdud idarəetmə təcrübəsini nəzərə alsaq, müxalif qüvvələr əhəmiyyətli və görünməmiş problemlərlə üzləşirlər. Bu bölgələr paytaxt Dəməşq, Hələb, Xüms, Həma, Dəra, Süveyda, Latakiya və Tartus kimi nəzarət altında olan əyalət və bölgələrlə müqayisədə torpaq və əhali baxımından nisbətən kiçikdir.
Yeni dövrdə çağırışlar
Əslində, Dəməşqin gələcəyini və ölkənin rifahı naminə ən yaxşı şəkildə necə hərəkət etməyi müzakirə etməzdən əvvəl, ölkə tarixinin bu kritik mərhələsində ortaya çıxan bəzi fövqəladə halları və çətinlikləri həll etmək vacibdir. Yeni idarəetmə hakimiyyəti ilə Suriya eyni vaxtda ortaya çıxan bir neçə mühüm problemlə üzləşir. Bunlardan ən mühümləri təhlükəsizliyin təmin edilməsi və nisbi sabitliyi təmin edəcək əsas xidmətlərin göstərilməsidir.
Yeni administrasiya qüvvələrini paytaxt Dəməşqdə təhlükəsizliyin təmin edilməsinə yönəltdiyi halda, digər əyalətlərdə nisbi sabitliyə nail olunub. Bu arada, dövlət qurumlarının yeni səlahiyyətlilərə təhvil verilməsi tamamlanana qədər, xüsusilə xidmət sektorunda gündəlik işləri idarə etmək üçün devrilmiş “Bəəs” rejiminin keçmiş hökumətinə etibar edilir. Bundan əlavə, İsrailin Colan cəbhəsindəki silahsızlaşdırılmış zonada əməliyyatını davam etdirdiyi, Suriya ordusunun infrastruktur və təchizatını hədəfə alan misli görünməmiş hava zərbələri endirdiyi cənubda da çətinliklər davam edir.
Bu hücumlara hava limanları, təyyarələr, hava hücumundan müdafiə bölmələri və silah anbarları daxildir. Şimalda terror təşkilatı PKK/YPG Əsəd rejiminin süqutundan istifadə edərək, Deyr əz-Zor və Raqqa çölündə yeni bölgələri zəbt edib, ölkənin birliyinə təhdid yaratmağa davam edir.
Müxalif qüvvələrin üzləşdiyi çətinliklər təkcə bunlar deyil. Daxili sülhün və keçid ədalətinin təmin edilməsi, çökmüş iqtisadiyyatın dirçəldilməsi, növbəti mərhələni idarə edəcək keçid siyasi qurumunun yaradılması, ən əsası isə müxalif qruplar və onların siyasi tərkibləri arasında əvvəllər mövcud olan fraksiyaçılığa son qoyulması kimi bir çox başqa çağırışlar var.
İndi qurmaq vaxtıdır
Müxalif partiyalar indiyə qədər öz aralarında yaxşı əlaqələndirilmiş kimi görünür və birgə iştiraka doğru irəliləyirlər. Hərbi Əməliyyatlar İdarəsinin komandir müavininin bütün hərbi birləşmələrin vahid hərbi quruma birləşdiriləcəyini bildirməsi bu qrupların dövlət yönümlü düşüncəyə doğru getdiyinin müsbət göstəricisidir.
Müxalif qrupların hərəkətlərində açıq şəkildə göründüyü kimi, müxalif qüvvələrin izlədiyi başqa bir yol həm daxili, həm də xarici auditoriyaya, xüsusən də Suriyanın müxtəlif etnik, dini və məzhəb komponentlərinə xitab edən sakitləşdirici siyasi diskursdan istifadə etməkdir. Bu diskurs illərlə davam edən zorakılıq və məzhəb ayrı-seçkiliyindən sonra vətəndaş sülhünü bərpa etmək üçün düşünülmüş səylər sayəsində yerlərdə praktiki addımlarla müşayiət olundu. Bütün hərbi qulluqçulara amnistiya verilib və onların statusu nizama salınır. Bundan əlavə, ölkədəki digər dini və etnik qruplara, o cümlədən şiə, xristian, ismaili, druz və kürdlərə, həmçinin Bəşər Əsədin mənsub olduğu ələvi təriqətinə geniş təminat verilib.
Demək olar ki, Suriya müxalif qüvvələri keçmiş səhvlərindən və digər ölkələrin inqilabi təcrübələrindən çox şey öyrənib. İndi diqqət dövlət quruculuğu mərhələsinə keçməkdir. Ən azı növbəti iki il üçün prioritet dövlət qurumlarına zərər vermədən Əsədin irsini aradan qaldırmaq və Suriya cəmiyyətinin bütün təbəqələrini bu yeni dövlətə aid olmaları, onun yenidən qurulmasında fəal iştirak etmələri üçün gücləndirməkdir. Müxalif qüvvələr dövlət institutlarının dağılmasının qarşısını almaqla, Suriyanın gələcəyinə yol açacaq və yəqin ki, Suriyanın yeni xaosa sürüklənməsinin qarşısını alacaq. Ancaq Suriyada sabitlik və təhlükəsizliyi təmin etmək üçün Türkiyə başda olmaqla, beynəlxalq sistemin dəstəyinə ehtiyacları var.
Asif Cəfərov
Ordu.az
