Ruh düşkünlüyü və ABŞ-nin davamlı dəstəyi ilə bağlı suallar Ukraynanın müharibə səylərini təhdid edir. Ukrayna şərqdə ərazilərini itirir və onun Rusiya daxilindəki qüvvələri qismən geri çəkilib. Ukrayna ordusu hərbi qulluqçu toplamaqda və yeni bölmələri təchiz etməkdə çətinlik çəkir. Münaqişədə öldürülən hərbi qulluqçuların sayı təxminən 57.000-dir, bu, Rusiyanın itkilərinin yarısıdır, lakin yenə də daha kiçik bir ölkə üçün əhəmiyyətlidir.

Qərb rəsmiləri və digər ekspertlər Rusiyanın hərbi qulluqçu və material çatışmazlığının artdığını deyirlər. Müharibədəki qazanclarının qiyməti də ağır oldu. Amerikalı rəsmilər deyirlər ki, əgər ABŞ-nin Ukraynaya dəstəyi gələn yaya qədər güclü qalsa, Kiyev Rusiyanın zəif tərəflərindən və gözlənilən qoşun və tank çatışmazlığından istifadə etmək imkanı əldə edə bilər.

ABŞ hökumətinin analitikləri bu yay belə qənaətə gəliblər ki, Rusiya Ukraynada yaxın aylarda ciddi qazanc əldə edə bilməyəcək, çünki zəif təlim keçmiş qüvvələri Ukrayna müdafiəsinə nüfuz etməyə çalışır. Lakin bu qiymətləndirmənin yanlış olduğu ortaya çıxdı. Rusiya qoşunları Ukraynanın şərqindəki Donbas bölgəsində irəliləyiş əldə edib. Onlar bu il Rusiyanın qərbindəki Kursk bölgəsində Ukrayna qüvvələrinin qəfil hücumu nəticəsində ələ keçirdikləri ərazinin üçdə birindən çoxunu geri alıblar.

Rusiya Pilotsuz Uçuş Aparatlarının (PUA) Ukrayna ərazisindəki hücumlarının sayı iyulda 350-dən avqustda 750-yə, sentyabrda isə 1500-ə yüksəlib. Kursk yaxınlığında sərhədin Ukrayna tərəfində xidmət edən və “Qrizli” çağırış adından istifadə edən ukraynalı mayor vəziyyətin gərgin olduğunu deyib: “Biz əvvəllər ələ keçirdiyimiz mövqeləri daim itiririk, düşmənin insan, artilleriya üstünlüyü var və biz xətti tutmağa çalışırıq”.

2022-ci ildə Ukraynaya müdaxilə edərkən dəfələrlə büdrəmiş Rusiya gücü artıq yoxdur. ABŞ ordusunun yüksək rütbəli rəsmisinin sözlərinə görə, Rusiya ordusu inkişaf edib və “irəliləyir”.

Nəticədə, bəzi ABŞ kəşfiyyat agentlikləri və hərbi rəsmiləri Kiyevin təxminən üç illik müharibə nəticəsində tükənmiş qüvvələrini bərpa etməyə çalışdığı bir vaxtda Ukraynanın Rusiyanın irəliləyişini dayandırmaq qabiliyyətinə pessimist yanaşır.

Bununla belə, Rusiya öz məqsədlərinə çata bilməyib. Ən əsası isə o, Ukrayna qüvvələrinin logistika mərkəzi olan Pokrovsk şəhərini ələ keçirə bilmədi. Müstəqil ekspertlər Rusiyanın radar, zirehli vasitə və ən əsası əsgər çatışmazlığının gələn il pik həddə çatacağını bildirirlər.

Ancaq Ukrayna üçün ən mühüm inkişaf döyüş meydanında deyil, ABŞ-dəki seçki qutusunda baş verdi. Seçilmiş yeni prezident Donald Tramp Amerikanın gələcək dəstəyi üçün çox fərqli baxışlar ortaya qoyur. Ukraynada Rusiyanın irəliləməsi qarşısında əhval-ruhiyyə pisləşir, Qərbdən dəstək və təchizat axınının dayandırılacağı qorxusu var.

Ukraynanın problemləri

Bu ilin əvvəlində ABŞ-nin əlavə yardımı təsdiqləməyi gecikdirdiyi üçün Ukrayna qoşunları sursat çatışmazlığı ilə üzləşmişdi. Konqres apreldə əlavə yardımı təsdiqlədikdən sonra belə, Ukrayna rəsmiləri silah axınının çox yavaş olmasından və cəbhəni təchiz etməyin çətinliyindən şikayətlənirdilər.

Zelenski açıqlamasında bildirirdi: “Bu, müharibənin qaydasıdır. Çünki çox konkret bir zamanda çox konkret şeylərə güvənməlisiniz, əks halda bu vəziyyəti idarə edə bilməzsiniz, müdafiə xətlərini idarə edə bilməzsiniz, insanların təhlükəsizliyini təmin edə bilməzsiniz, qışa hazırlaşa bilməzsiniz”.

Lakin Amerika hərbi rəsmiləri deyirlər ki, silah tədarükü artıq Ukraynanın əsas çatışmazlığı deyil. ABŞ rəsmiləri Ukraynanın Rusiyanın artilleriya üstünlüyünü kəskin şəkildə azaltdığını və Ukrayna əsgərlərinin Rusiya zirehli vasitələrini məhv etmək üçün FPV tipli PUA-lardan istifadə etdiyini bildiriblər.

ABŞ rəsmiləri deyiblər ki, Ukraynanın ən böyük çatışmazlığı insan qüvvəsidir. Ukrayna hakimiyyəti kifayət qədər qoşun gətirəcək hərbi layihəni qüvvəyə qoymaqda çətinlik çəkir. Ölkə uzunmüddətli demoqrafik təsirindən ehtiyat edərək, məcburi hərbi xidmət yaşını aşağı salmaqda tərəddüd edir. Ukrayna, bir rəsminin təbirincə desək, qoşun çatışmazlığına daha “demokratik və ölçülüb-biçilmiş” cavab verməklə kifayətlənib, lakin nəticədə qoşunların sayı azalır.

ABŞ rəsmiləri qeyd edirlər ki, Ukrayna daha çox insanı hərbi xidmətə yazdırmaq üçün mobil telefon nömrələri, e-poçt ünvanları və digər elektron vasitələrdən istifadə edir. Ukrayna həmçinin hərbi xidmətə yararlı şəxsləri tapmaq və orduya qəbul etmək üçün konsert salonlarından insanları sürümək kimi daha məcburedici üsullardan istifadə edib.

Çox adam vətənpərvərliyi ilə orduya yazılsa da, kifayət qədər insan qoşulmayıb. Ukraynanın öz hərbi qulluqçularına döyüşlərdə fasilə verməyə imkan verməməsi də insanları orduya getməkdən çəkindirib. Bir rəsmi Pentaqonun Ukraynanın daha 6-12 ay döyüşəcək qədər hərbi qulluqçuya sahib olduğunu qiymətləndirdiyini deyib. Rəsmi bildirib ki, bundan sonra ciddi hərbi qulluqçu boşluğu yaranacaq.

Pentaqon rəsmiləri deyirlər ki, Ukrayna əvvəlcə planlaşdırıldığı kimi Ukraynanın şərqini və cənubunu müdafiə etmək və ya 2025-ci ildə gözlənilən əks-hücum üçün ehtiyat yaratmaq əvəzinə, yeni yaradılmış briqadalarından bəzilərini Kurskdakı hücumu dəstəkləməyə istiqamətləndirir.

Sarsıdıcı itkilər

Ukrayna üçün mümkün açılış Rusiyanın az zirehli vasitə tədarükü ola bilər. Rusiya qabaqcıl tankların itkisini kompensasiya etmək üçün özündən xeyli köhnə tanklardan istifadə etdi. Bununla belə, Ukrayna PUA-ları Rusiyanın əksər zirehli vasitələrini, xüsusən də köhnə modelləri məhv edib.

Nəticə olaraq amerikalı hərbi rəsmilər deyirlər ki, Rusiya Ukraynanın şərqinə doğru irəliləmək üçün kiçik piyada birləşmələrinə arxalanır. Ancaq Amerika rəsmiləri hesab edirlər ki, döyüş meydanlarının çoxu Ruisya hərbi qulluqçuları üçün “ətçəkən maşın”a çevrilib.

NATO-nun yeni Baş katibi Mark Rutte bildirib ki, müharibə başlayandan bəri 600 mindən çox Rusiya hərbi qulluqçusu ölüb və ya yaralanıb. ABŞ rəsmiləri deyirlər ki, Şimali Koreyanın Rusiyaya 10 minə yaxın hərbi qulluqçu göndərməsinin arxasında bu itkilər dayanır və Moskva bu qüvvələrdən Ukraynanı Kurskdan sıxışdırmaq üçün istifadə etmək istəyir.

Amerikalı yüksək rütbəli hərbi rəsmi bu qüvvələri gətirmə qərarının “pis düşünülmüş və çarəsiz” olduğunu deyib. Digər Qərb diplomatları çarəsizlik əlaməti olaraq deyilən bu inkişafın əleyhinə çıxır və bunun Qərbi qorxutmaq üçün atılan addım olduğunu bildirir. Motivasiya nə olursa-olsun, ABŞ rəsmiləri etiraf edirlər ki, Rusiya daha çox hərbi qulluqçu tapır və ayda 25-30 min yeni müqaviləli hərbi qulluqçu qeydə almağa davam edir.

ABŞ rəsmiləri deyirlər ki, Rusiyanın uğuru qismən dəyişən orduya qəbul mesajının nəticəsidir, çünki o, hazırda yeni çağırışçılara daima Ukraynadakı müharibənin əslində NATO-ya qarşı mübarizə olduğunu bildirir. Rusiya bonusları da çox artıb.

Amerikalı hərbi və kəşfiyyat rəsmiləri deyirlər ki, bu strategiyaları birləşdirməklə, Putinin böyük, siyasi cəhətdən bəyənilməyən layihə sifariş etməsinə ehtiyac qalmaya bilər. Ancaq “Institute for the Study of War” dərc etdiyi hesabatda bildirib ki, Rusiyanın resursları məhduddur və Putin bu xərcləri sonsuza qədər ödəyə bilməz.

Rusiyanın intensiv olaraq orduya hərbi qulluqçu qəbulu başqa problemlərə də səbəb oldu. Putin qısa açıqlamasında insan qüvvəsi çatışmazlığını etiraf edib. “Institute for the Study of War” dəfələrlə sənaye fabriklərinin potensial hərbi qulluqçulara yüksək bonuslar təklif edən ordu ilə rəqabət aparmağa məcbur edildiyi barədə xəbərləri qeyd edib.

Rusiya raket istehsalını artırıb, lakin müdafiə sənayesi başqa sahələrdə, xüsusilə də yeni radar sistemlərinin qurulmasında çətinlik çəkir. Rusiyanın bu il irəliləməsinə baxmayaraq, ukraynalılar Moskvanın bəzi böyük planlarını pozmağa davam edirlər.

Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az