Real iqtisadiyyata xalis xarici investisiya axını azalıb. Həm ümumi investisiyalar, həm də birbaşa investisiyalar azalıb. Bu il Ermənistanı tərk edən xarici kapital gələndən daha çoxdur. Rəsmi statistikanın açıqladığı məlumatlara görə, ilin birinci yarısında ümumi xarici investisiyaların xalis axını əvvəlki illə müqayisədə təxminən 236 milyon dollar azalıb. Birbaşa xarici sərmayələrdə azalma daha çox olub, 333 milyonu ötüb.
İlin birinci yarısında Ermənistanda xarici kapital real iqtisadiyyatdan gəldiyindən 91 milyon dollar çox çıxıb. Birbaşa investisiyalar baxımından xalis axın demək olar ki, 55 milyon dollar mənfidir. Ermənistanın real iqtisadiyyatına yatırılan xarici investisiyalar baxımından həyəcanlı vəziyyət yaranıb. İnvestorlar vəsaitlərini Ermənistandan çıxarırlar.
Bunun üçün əlbəttə ki, onların çoxlu səbəbləri var. Ermənistanın ətrafında təhlükəsizlik mühiti getdikcə sərtləşir, Paşinyan hakimiyyəti açıq şəkildə sülh müqaviləsi imzalamaqdan boyun qaçırır. Üstəlik, o, əldə olunmuş razılaşmaları yerinə yetirmir ki, bu da vəziyyəti daha da gərginləşdirir. Qarşıdurma riskləri azalmaq əvəzinə artıb.
Beləliklə, Ermənistanda təhlükəsizlik mühiti nəinki investisiyaların daxil olmasına imkan vermir, həm də xaricə axını stimullaşdırır. Xarici kapital çıxır, çünki Ermənistanda investisiya inamı və qorunması son dərəcə aşağı səviyyədədir. Əvvəlki bir neçə ilin təcrübəsi çoxları üçün pis dərs və siqnaldır. Ermənistan hakimiyyətinin özbaşınalığı bir çox investorları problem qarşısında qoyub, onlar bu gün öz hüquqlarını beynəlxalq məhkəmələrdə qaldırır, hökuməti məhkəmə proseslərinə cəlb edirlər. Ermənistandan yerli kapital axını da güclənib. İş adamları bununla bağlı həyəcan təbili çalmağa başlayıblar.
“Bu yaxınlarda bir çox bizneslərə rast gəlirəm. Onlar pulları investisiyalar üçün çıxarırlar. Niyə? Çünki Ermənistanda vəziyyət gözlənilməzdir, 25.000 dollar problemi şübhəsi halında iş adamını həbsxanaya atırlarsa, üstəlik, bunu bir savadsız vergi müfəttişinin göstərişi ilə edirlərsə, kim Ermənistana sərmayə qoymaq istəyər?”, - deyə bu yaxınlarda “Mantaşyants” iş adamları birliyinin həmtəsisçisi və prezidenti Vahram Mirakyan Ermənistan Dövlət Gəlirləri Komitəsinin biznesə qarşı həyata keçirdiyi terrora toxunarkən xəbərdarlıq edib.
Ermənistanda investisiya mühiti onsuz da parıldamır. Üstəlik, son vaxtlar vergi daxilolmalarının az yığılması ilə əlaqədar olaraq Ermənistan Dövlət Gəlirləri Komitəsi fəallaşıb. Kütləvi yoxlamalar aparır, “kəşflər” edir, cərimə yazır, cinayət işi açır, adamları həbs edirlər. Bu azmış kimi, bəzən biznes üçün bəlaya çevrilə biləcək qanunvericilik normalarını tətbiq etməyə çalışırlar.
Belə şəraitdə biznesin ehtiyat etməsi təbii deyilmi? O, nəinki Ermənistana sərmayə qoymayacaq, həm də kapitalını daha təhlükəsiz yerə köçürməyə çalışacaq. Bir müddət əvvəl Ermənistan hakimiyyətinin nümayəndələri qürur duyurdular ki, real iqtisadiyyatda xarici investisiyaların şaxələndirilməsi baş verir, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) Ermənistan iqtisadiyyatına investisiyalar baxımından lider olub, Rusiya isə arxa plana keçib.
Bu cür açıqlamalardan sonra Ermənistanın investisiya sektorunda nə baş verdiyini rəsmi statistika göstərdi. İlin birinci yarısında BƏƏ investisiyalarının xalis axını əvvəlki illə müqayisədə demək olar 300 milyon dollar azalıb. Birbaşa investisiyaların xalis axını daha da çoxdur, təxminən 305 milyon dollar təşkil edir. Bu il Ermənistan iqtisadiyyatından BƏƏ-yə gələndən daha çox kapital gedib.
Birbaşa investisiyaların xalis axını daxili axından 46 milyon dollar çox olub. Bu, Ermənistanda əsasən pərakəndə ticarət sektorunda baş verib. Lakin investisiyaların uçuşu təkcə ticarət sektoru ilə məhdudlaşmayıb. Ənənəvi olaraq telekommunikasiya, enerji və mədənçıxarma kimi investisiyaları mənimsəyən sənaye sahələrindən də böyük həcmdə xarici kapital axını qeydə alınıb.
Xüsusilə, Ermənistanda mədən sənayesindən çıxan, ofşor Vircin adalarına gedən pullar böyükdür. 6 ayda mədənçıxarma sənayesindən bu istiqamətdə birbaşa investisiyaların xalis axını 80 milyon dollar təşkil edib. Telekommunikasiya sahəsinə xarici investisiyaların xarici axını 164 milyon dolları ötüb. Təbii ki, birbaşa sərmayələr halında xarici axın nisbətən azdır, təxminən 30 milyon dollardır. Bu, yenə də ofşor istiqamətində, Kiprə gedib.
Real iqtisadiyyata investisiyaların müsbət dinamikasını qoruyub saxlayan ölkələr azdır. Həmin ölkələr arasında isə lider Rusiyadır. İlin birinci yarısında Rusiyadan Ermənistana müsbət investisiya axını 26 milyon dollar, birbaşa investisiyalar isə 22 milyon dollar təşkil edib. Yaxın keçmişlə müqayisədə axın xeyli azalsa da, Rusiya Ermənistan iqtisadiyyatının real sektoruna yatırılan investisiyaların həcminə görə liderliyini davam etdirib.
Təbii ki, azalmalara həm Rusiyanın iqtisadi vəziyyəti, həm də iki ölkə arasındakı siyasi gərginlik öz təsirini göstərib.
Aqil Məmmədov
Ordu.az
