Əntilyasın yaydığı açıqlamaya görə, Tramp bu yaxınlarda ABŞ-yə səfər etmiş I Aramın liderliyini yüksək qiymətləndirib, Tramp həmçinin Qarabağdan könüllü şəkildə köçmüş ermənilərə dəstəyini və regional sülhə sadiqliyini təsdiqləyib.
“I Aram erməni xalqına dəstəyini açıq şəkildə ifadə etdiyinə görə cənab Trampa minnətdarlığını bildirib və bu kritik anda ABŞ-nin qlobal liderliyinin həyati əhəmiyyətini vurğulayıb”, - deyə məlumatda bildirilir.
Əntilyasın bu mövzuda mesajının bir epizodu diqqətdən kənarda qalıb. Orada isə deyilib ki, I Aram bu yaxınlarda ABŞ-də olarkən, Trampın nümayəndələri oteldə ona baş çəkib və təşəkkür ediblər.
Erməni katolikos İsrailin Livanın cənubunda quru əməliyyatına başlaması və bu əməliyyatın Beyrutun hədəfli bombalanması ilə müşayiət olunması zamanı ABŞ-yə səfər edib. Belə bir vəziyyətdə I Aramın öz ruhani sürüsünü “sahibsiz” qoyub, ABŞ-yə patriarxal tura getməsi nə dərəcədə məqsədəuyğun idi?
Əgər Trampın ABŞ-dəki seçkiqabağı komandasının nümayəndələri oteldə ona baş çəkib təşəkkür ediblərsə, deməli Kilikiya katolikosnun patriarxal turunu respublikaçı prezidentliyə namizəd, yumşaq desək, özü üçün faydalı kimi qiymətləndirib. Şərtiliklərdən çıxsaq, belə çıxacaq ki, Aram I noyabrın 5-də Trampa səs vermək üçün Əntilyasın ruhani sürüsünə təbliğ etmək məqsədilə ABŞ-yə səfər edib.
Habelə təbii ki, ABŞ prezidentliyinə namizədlərin Ermənistana yönəlmiş hər hansı bəyanatı diqqət çəkir. Beləliklə, Kamala Harrisin ABŞ-nin erməni icmasına müraciət edərək, Qarabağdan könüllü şəkildə çıxmış ermənilərin “geri qayıtması”ndan bəhs etdiyi bəyanatına diqqət yetirilib.
Bir neçə gün əvvəl də Tramp bəyanatlar verib. Tramp verdiyi bəyanatlarda Qarabağ ifadəsini işlədib və yenə öz qərarlarına əsasən bölgəni tərk etmiş ermənilərin hansısa “hüquq”undan danışıb, habelə Harrisi 2023-cü ilin sentyabrında heç nə etməməkdə günahlandırıb, halbuki özü 2020-ci ilin sentyabr müharibəsində prezident idi. Lakin qeyd edək ki, bu, seçki mübarizəsidir, Tramp və ya Harris üçün ermənilərin heç bir əhəmiyyəti yoxdur və heç vaxt olmayacaq. Məsələ budur ki, ABŞ-nin ən böyük ştatlarından biri olan, habelə prezident seçkiləri üçün ən çox seçicilər verən ştat olan Kaliforniyada səslərin sayılması üçün böyük erməni əhalisi faktoru önəmli ola bilər.
Lakin Trampın I Arama çağırışı təkcə bu kontekstdə nəzərdən keçirilməməlidir. Bəlkə də bu kontekstdə o qədər də çox deyil. Üstəlik, burada kontekst bəlkə də birbaşa Ermənistanla deyil, Yaxın Şərqlə, xüsusən də İsrail-“Hizbullah” və ya İsrail-İran qarşıdurması nəticəsində son dərəcə mürəkkəb olan Livan ətrafındakı vəziyyətlə bağlıdır. Müvafiq olaraq, sırf bu nöqteyi-nəzərdən Trampın I Arama zəngini çox qiymətləndirmək olmaz. Eyni zamanda, məsələ, şübhəsiz ki, diqqətdən kənar qala bilməz.
Görünür, kampaniya təsirli olub və Tramp nümayəndələr vasitəsilə I Arama təşəkkür edib. Tramp-Aram telefon danışığı ilə bağlı məlumatlar onların siyasi əməkdaşlığını rəngləndirmək, Ermənistanın problemləri ilə bağlı narahatlıqlarını və həll yolu tapmaq istəyini ört-basdır etmək üçün sadəcə olaraq cəhddir.
ABŞ-də bəlkə də Əntilyas yeparxiyaları daha mütəşəkkil və güclüdür, Amerika reallığında onlar təsirlidir və prezident seçkilərində müəyyən rol oynaya bilər, amma I Aram ermənilərin papası deyil. Ermənilərin ruhani mərkəzi Üçmüədzindir. Din xadiminin ruhani taxtı I Aram deyil, II Qaregindir, Ermənistanın problemlərinin həlli Beyrutun Burc Hammud məhəlləsində deyil, İrəvandadır.
Bu reallıqla bağlı hesab edirik ki, Tramp-Aram telefon danışığına siyasi önəm vermək, xüsusən də nəticələr barədə mühakimə yürütmək üçün heç bir məntiqi əsas yoxdur.
Və bir sual: Bəs Trampın ofisi həmin telefon danışığı ilə bağlı mesaj yayıb? Əgər yayıbsa, orada nə deyilib?
Aqil Məmmədov
Ordu.az
